1. Nước Mỹ và vụ bê bối mang tên Snowden
Nước Mỹ khốn đốn vì một loạt sự kiện như Chính phủ đóng cửa hoạt động lần đầu tiên trong vòng 17 năm do Quốc hội không thống nhất được kế hoạch chi tiêu ngân sách, khoản nợ quốc gia năm 2013 đã vượt ngưỡng 17.400 tỷ USD (tương đương mỗi người Mỹ phải "cõng" nợ hơn 50.000 USD), và liên tục các vụ bắn giết nhau trong các trường học hay vụ một cựu binh Mỹ xả súng bừa bãi chỉ cách trụ sở Quốc hội vài km... Nhưng "động trời" nhất có lẽ là vụ cựu nhân viên Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) Edward Snowden chạy trốn ra nước ngoài và tiết lộ chương trình do thám bí mật trên diện rộng của Cơ quan an ninh quốc gia Mỹ (NSA).
 |
Theo thông tin do Snowden cung cấp, trong nhiều năm liền, NSA đã chặn thư điện tử và nghe lén điện thoại di động của hơn 5 triệu người trên toàn thế giới, trong đó có 35 nguyên thủ quốc gia. Sự kiện đe dọa hủy hoại mối quan hệ giữa Mỹ với các nước đồng minh khiThủ tướng Đức Angela Merkel yêu cầu Mỹ giải trình về cáo buộc nghe lén điện thoại di động còn Tổng thống Brazil Dilma Rousseff thì hủy chuyến thăm cấp Nhà nước tới Mỹ và cho đây là một “sự sỉ nhục” đối với chủ quyền của Brazil. Quan hệ giữa Mỹ và Nga cũng thêm căng thẳng khi Moscow cấp quy chế tị nạn cho người được gọi là “kẻ tội đồ" của Mỹ. Chưa hết, các công ty web Mỹ có thể mất hàng tỷ USD vì người dùng quốc tế chuyển sang các sản phẩm mà họ nghĩ ít có khả năng bị theo dõi hơn.
2. Lo ngại về Vùng nhận dạng phòng không của Trung Quốc
Những cuộc tranh chấp lãnh hải ở biển Hoa Đông đe dọa trở thành một cuộc khủng hoảng khu vực trong năm 2013. Vụ tranh chấp quần đảo Senkaku/Điếu Ngư giữa Nhật Bản và Trung Quốc làm nhiều nước lo ngại khi Trung Quốc đơn phương tuyên bố thành lập Vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) trên biển Hoa Đông chồng lấn lên các vùng ADIZ xác lập trước đó của Nhật Bản và Hàn Quốc.
 |
Vụ việc được cho là có thể "thổi lửa" vào cuộc tranh chấp chủ quyền biển đảo ở Đông Bắc Á, đẩy nhanh tiến tiến trình xây dựng quân đội ở Nhật Bản và châm ngòi cho quyết định mở rộng ADIZ của Hàn Quốc. Bộ Ngoại giao Nhật cáo buộc động thái này “sẽ kích động những sự kiện khôn lường”. Chỉ vài ngày sau, Mỹ điều ngay hai máy bay ném bom B-52 bay qua vùng phòng không này mà không báo trước với Bắc Kinh. Trung Quốc không phản ứng trước động thái này nhưng vẫn giữ nguyên lập trường về ADIZ.
3. Thỏa thuận lịch sử của Iran
Sau nhiều tháng đàm phán, Iran dưới sự dẫn dắt của tân Tổng thống theo đường lối ôn hòa Hassan Rouhani đã đạt được thỏa thuận hạt nhân sơ bộ với nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Trung Quốc, Nga và Đức). Đây được coi là sự kiện lịch sử, là bước tiến quan trọng hướng tới việc đem lại lời giải cho bế tắc suốt 10 năm qua liên quan đến chương trình hạt nhân của Iran.
 |
Theo thỏa thuận đạt được sau bốn ngày đàm phán căng thẳng ở Geneva hồi tháng 11, Iran sẽ ngừng làm giàu nhiên liệu uranium ở mức độ cao để đổi lấy việc sẽ được quyền tiếp cận hàng tỷ USD tài chính của nước này đang bị đóng băng trong các ngân hàng nước ngoài. Đồng thời, họ cũng sẽ được dỡ bỏ một phần các hạn chế trong việc buôn bán kim loại quý, chất hóa dầu và phụ tùng máy.
Tuy vậy, thỏa thuận lịch sử có thể khởi động kỷ nguyên nối lại tình hữu nghị giữa nhiều quốc gia với Iran cũng đe dọa gây rạn nứt mối quan hệ giữa Washington với một số đồng minh như Israel và Saudi Arabia.
4. Chiến tranh Syria tạm thời được ngăn chặn
Hình ảnh các nạn nhân của vụ tấn công khí độc sarin ở ngoại ô Damascus, Syria trong một thước phim đã khiến cộng đồng quốc tế phẫn nộ. Tổng thống Mỹ Obama tuyên bố sẽ xin phép quốc hội tấn công những cơ sở vũ khí hóa học ở Syria sau khi công khai một tin tình báo xác định Tổng thống Syria Bashar Assad đã chỉ đạo vụ tấn công hóa học trên khiến ít nhất 1.429 người chết. Tuy nhiên, quả bom chiến tranh Syria đã được tháo ngòi vào phút chót, sau khi Nga - Mỹ đạt được thỏa thuận đột phá về tiêu hủy kho vũ khí hóa học của Syria (được đánh giá là lớn thứ 3 thế giới) chậm nhất vào giữa năm 2014. Thỏa thuận mở ra triển vọng tìm kiếm giải pháp chính trị chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài hơn 3 năm qua ở Syria và dư luận đang đặt hy vọng vào Hội nghị quốc tế về hòa bình Syria lần thứ hai, dự kiến diễn ra ngày 22/1/2014 tại Geneva (Thụy Sỹ) và lần đầu tiên có sự tham gia đàm phán của đại diện chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad và lực lượng đối lập.
 |
Dù vậy, thời gian qua, các cuộc xung đột vẫn diễn ra ác liệt, tàn phá các thành phố và cộng đồng dân cư. Theo thống kê không chính thức, các cuộc xung đột ở Syria đã cướp đi mạng sống của hơn 100.000 người và làm 8 triệu người phải rời bỏ nhà cửa, trong đó có khoảng 2 triệu người đang phải tị nạn ở nước ngoài.
5. Siêu bão Haiyan và ngoại giao thảm họa
Siêu bão Haiyan - một trong những cơn bão mạnh nhất trong lịch sử thế giới - đã tàn phá miền Trung Philippines, làm hơn 5.200 người thiệt mạng và 1.600 người mất tích. Cơn bão san phẳng nhiều nhà cửa, trường học và sân bay, làm ảnh hưởng đến cuộc sống của hơn 4 triệu người.
 |
Viện trợ đổ về Philippines từ khắp các nước trên thế giới đã mở ra nhiều câu chuyện chính trị gây tranh luận khi Trung Quốc quyên góp bằng 1/17 số tiền New Zealand chuyển về viện trợ, còn Mỹ thì chớp cơ hội để nâng vị thế tại châu Á với cam kết cứu trợ tới 37 triệu USD và điều động nhiều máy bay tới hỗ trợ công tác cứu hộ. Phản ứng nhanh nhẹn của lực lượng quân sự Hoa Kỳ gửi đi thông điệp tới toàn khu vực, cho thấy giá trị mới trong cái gọi là “xoay trục chiến lược” sang châu Á khi các nhà quan sát bắt đầu đặt dấu hỏi hoài nghi về cam kết của Washington.
6. Thay đổi quan trọng của toàn cầu hóa
Có quá nhiều yếu tố cho thấy cỗ máy liên kết toàn cầu đang hạ nhiệt. Hệ thống thương mại đa phương toàn cầu với tên gọi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dần bị các thỏa thuận mậu dịch tự do song phương và đa phương lấn át.
Các học giả cho rằng châu Á - Thái Bình Dương nổi lên là một trong những khu vực có nền kinh tế phát triển sôi động nhất. Chỉ trong 10 năm (2000-2010), số lượng Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) song phương và khu vực được ký kết ở khu vực này đã tăng gấp 20 lần, từ 3 lên 61 và hiện vẫn còn khoảng 80 hiệp định khác đang được đàm phán. Bên cạnh đó, hàng loạt sáng kiến liên kết kinh tế mới đã và đang được thúc đẩy, hình thành, nổi bật là Hiệp định Đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP), Khuôn khổ hợp tác kinh tế toàn diện ASEAN (RCEP), FTA Đông Bắc Á, sáng kiến Hợp tác kinh tế mở rộng ASEAN - Hoa Kỳ (E3)... Quá trình này cho thấy toàn cầu hóa đang có những thay đổi quan trọng, chưa từng có trong lịch sử.
 |
Tuy nhiên, những ngày cuối cùng của năm 2013 chứng kiến một bước tiến lịch sử của WTO, đánh dấu sự trở lại của liên kết thương mại toàn cầu. Mười thỏa thuận đạt được tại Hội nghị cấp bộ trưởng WTO ở Bali (Indonesia) cho thấy 159 thành viên của WTO không phải đã mất hẳn khả năng nhất trí về các vấn đề liên quan đến số phận tương lai của thương mại thế giới.
7. Thị trường vốn hóa cao nhất mọi thời đại
Tính đến cuối tháng 11, tổng giá trị vốn hóa của 58 thị trường chứng khoán lớn nhất trên thế giới đã chạm mốc cao nhất mọi thời đại: 63.400 tỷ USD.
Theo Hiệp hội các Sở giao dịch Thế giới (WFE), tổng giá trị vốn hóa của các thị trường chứng khoán lớn trên thế giới đã đạt mức cao kỷ lục trong tháng 11. Thị trường chứng khoán thế giới cũng đã đạt được một bước ngoặt quan trọng: lần đầu tiên vượt qua mốc cao kỷ lục 62.800 tỷ USD được lập hồi tháng 10/2007 – chỉ vài tháng trước khi khủng hoảng tài chính toàn cầu nổ ra và kinh tế thế giới bước vào giai đoạn suy thoái. Trong thời kỳ khủng hoảng, giá trị tài sản đã giảm tới hơn 50%, xuống chỉ còn 29.100 tỷ vào đầu năm 2009.
 |
Theo WFE, sự tăng trưởng về giá trị vốn hóa thị trường này đã cho thấy khả năng phục hồi vô cùng lớn của các nền kinh tế và thị trường tài chính trong thời gian tới, thậm chí là chỉ ngay sau thời kỳ khủng hoảng.
8. Lần đầu tiên tạo thành công tế bào gốc từ da người
Các nhà khoa học tại Đại học Y tế và Khoa học Oregon (Mỹ) công bố đã tạo được các tế bào gốc phôi thai người từ các tế bào da bằng kỹ thuật nhân bản vô tính. Đây là lần đầu tiên việc tạo ra tế bào gốc được ghi nhận là thành công, sau một loạt nỗ lực đầy hứa hẹn trong những năm vừa qua.
 |
Các tế bào gốc của phôi thai là những tế bào duy nhất có thể tự phân chia để tạo ra tất cả các loại tế bào chuyên biệt khác trong cơ thể với tổng số khoảng hơn 200 loại. Việc tế bào gốc có khả năng sinh sản vô hạn khiến cho việc nắm được kỹ thuật tạo ra tế bào này sẽ mang lại tiềm năng trị liệu hết sức to lớn. Việc làm chủ được các tế bào gốc đặc biệt hứa hẹn trong việc chữa trị các căn bệnh cho đến nay được coi là không thể như bệnh Parkinson, bệnh xơ cứng từng mảng trong hệ thần kinh trung ương, một số căn bệnh tim mạch và các tổn thương ở tủy sống.
9. Năm của nhiều mất mát to lớn
Năm 2013 chứng kiến sự ra đi của nhiều anh hùng lịch sử, những lãnh tụ kiệt xuất, tài ba. Cựu Tổng thống Venezuela Hugo Chavez qua đời vào ngày 5/3, sau khi phải chống chọi với bệnh tật hiểm nghèo suốt hai năm. Ông Chavez được nhiều người dân trong nước tôn kính và yêu quý vì đường lối tự chủ và các chính sách nhà ở, sức khỏe và giáo dục hợp ý dân. Ngày 8/4, ngay sau khi biết tin "Người đàn bà thép" Margaret Thatcher qua đời, Thủ tướng David Cameron đã gửi lời chia buồn sâu sắc: “Chúng tôi đã mất đi một nhà lãnh đạo vĩ đại, một Thủ tướng vĩ đại và một người Anh vĩ đại”.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp trút hơi thở cuối cùng tại Bệnh viện Quân y 108, hưởng thọ 103 tuổi vào ngày 4/10 khiến cả dân tộc Việt Nam và bạn bè quốc tế lặng mình đau xót. Ngay sau khi thông tin Đại tướng qua đời, hàng loạt tờ báo và hãng thông tấn trong và ngoài nước đã liên tục cập nhật và đăng tải những bài viết, hình ảnh về cuộc đời cũng như Quốc tang trọng thể của vị anh hùng dân tộc Việt Nam.
Chỉ 2 tháng sau, thế giới lại bàng hoàng vì sự ra đi của cựu Tổng thống Nam Phi Nelson Mandela. Người dân khắp nơi trên thế giới sẽ nhớ mãi hình ảnh Mandela giơ cao nắm tay trở thành biểu tượng cho cuộc đấu tranh kiên cường chống phân biệt chủng tộc./.
(TG&VN)
