AFF 2026: Thúc đẩy tương lai ASEAN từ các thành phố thông minh, bền vững và liên kết

Phó Thủ tướng thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu tại Hội nghị lãnh đạo các thành phố ASEAN. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long

Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc; Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Bộ, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường; Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng cùng các Thống đốc, Thị trưởng và Lãnh đạo các thành phố ASEAN cũng như các chuyên gia và đại biểu tham dự hội nghị. Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cũng đã gửi thông điệp tới Hội nghị.

Đô thị - Động lực mới của ASEAN

AFF 2026: Thúc đẩy tương lai từ các thành phố thông minh, bền vững và liên kết

Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng phát biểu khai mạc tại Hội nghị. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch UBND TP. Hà Nội Vũ Đại Thắng nhấn mạnh, quá trình đô thị hóa mạnh mẽ đang đưa các thành phố trở thành trung tâm tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và kết nối khu vực, song cũng đặt ra nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, áp lực hạ tầng, ô nhiễm môi trường, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Với chủ đề “Thúc đẩy tương lai từ các thành phố thông minh, bền vững và liên kết”, Hội nghị được kỳ vọng là diễn đàn để các đô thị ASEAN chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy hợp tác về quản trị đô thị thông minh, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số lấy người dân làm trung tâm, phát triển xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.

Lãnh đạo Hà Nội khẳng định thành phố đang đẩy mạnh xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, đồng thời thúc đẩy tăng trưởng xanh, phát triển giao thông bền vững và mở rộng không gian xanh. Hà Nội cam kết tiếp tục là đối tác tin cậy, thành viên tích cực và có trách nhiệm trong các cơ chế hợp tác ASEAN, hướng tới xây dựng mạng lưới đô thị ASEAN ngày càng gắn kết, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững.

Tại Hội nghị, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh Bộ Ngoại giao Việt Nam xác định địa phương là một trong những lực lượng chủ công trong triển khai đối ngoại và hội nhập quốc tế toàn diện. Theo Thứ trưởng, Hội nghị lần này là minh chứng cho nỗ lực của các địa phương trong mở rộng mạng lưới đối tác, huy động nguồn lực và tham gia sâu hơn vào các cơ chế hợp tác khu vực.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Bộ, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường phát biểu tại Hội nghị. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Thứ trưởng cho biết AFF do Việt Nam khởi xướng đang từng bước khẳng định vai trò là nền tảng đối thoại chính sách quan trọng của ASEAN. AFF 2026 có ý nghĩa đặc biệt khi lần đầu tiên các lãnh đạo thành phố ASEAN có một diễn đàn đối thoại riêng trong khuôn khổ AFF, đồng thời cũng là lần đầu tiên Việt Nam chủ trì một sáng kiến đa phương dành riêng cho hợp tác địa phương cấp khu vực.

Trong bối cảnh các đô thị ngày càng tham gia sâu vào các vấn đề toàn cầu như chuyển đổi số, tăng trưởng xanh và thích ứng biến đổi khí hậu, Thứ trưởng nhấn mạnh hợp tác giữa các thành phố đang trở thành một hình thức “ngoại giao đô thị” ngày càng quan trọng. Hội nghị được kỳ vọng sẽ tạo không gian để các thành phố chia sẻ kinh nghiệm, tìm kiếm giải pháp chung và thúc đẩy các hợp tác thực chất trong ASEAN.

Dẫn dự báo gần một nửa tỷ người dân ASEAN sẽ sinh sống tại đô thị vào năm 2045, Thứ trưởng bày tỏ tin tưởng các thành phố sẽ trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển bền vững. Việt Nam cam kết tiếp tục đồng hành cùng các địa phương thúc đẩy các sáng kiến hợp tác, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN hòa bình, tự cường và lấy người dân làm trung tâm.

Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn gửi thông điệp tới Hội nghị. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Gửi thông điệp trực tuyến tới Hội nghị, Tổng thư ký ASEAN Kao Kim Hourn nhấn mạnh chủ đề “Thúc đẩy tương lai từ các thành phố thông minh, bền vững và liên kết” phản ánh đúng nhu cầu phát triển hiện nay của khu vực. Theo ông, các thành phố thông minh không chỉ là vấn đề công nghệ mà cốt lõi phải lấy người dân làm trung tâm, sử dụng đổi mới sáng tạo để giải quyết các thách thức như ùn tắc, ô nhiễm, bất bình đẳng và khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Tổng thư ký cho biết, kể từ khi được thành lập năm 2018, Mạng lưới Thành phố thông minh ASEAN (ASCN) đã trở thành nền tảng thúc đẩy hợp tác giữa các chính phủ và địa phương trong phát triển đô thị thông minh và bền vững. Ông đánh giá cao sự tham gia tích cực của nhiều thành phố ASEAN, trong đó có Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, thông qua triển khai các dự án đô thị thông minh và thúc đẩy trao đổi kinh nghiệm với các đối tác khu vực và quốc tế.

Theo ông Kao Kim Hourn, phát triển đô thị thông minh và bền vững hiện đã trở thành một phần quan trọng trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và Kế hoạch Tổng thể Kết nối ASEAN. Ông kêu gọi các thành phố tăng cường hợp tác về chuyển đổi số, quản trị đô thị và xây dựng khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Tổng thư ký ASEAN cũng nhấn mạnh không có một mô hình chung cho mọi thành phố, bởi mỗi đô thị có điều kiện phát triển, nguồn lực và bối cảnh văn hóa khác nhau. Vì vậy, các giải pháp cần được xây dựng trên cơ sở nhu cầu và thực tiễn của từng địa phương. Ông bày tỏ tin tưởng hội nghị sẽ tạo cơ hội để các thành phố ASEAN tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác thực chất vì một tương lai đô thị bền vững hơn cho khu vực.

Các đại biểu chụp ảnh chung tại Hội nghị. (Ảnh:Quang Hòa-Thành Long)

Tại Hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, ASEAN đang bước vào giai đoạn bản lề để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 trong bối cảnh thế giới đang biến đổi sâu sắc. Cạnh tranh chiến lược gia tăng, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới, những tác động của an ninh phi truyền thống, đòi hỏi ASEAN phải nâng cao hơn nữa năng lực tự cường của mình.

Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đề xuất bốn định hướng lớn để Hội nghị cùng thảo luận:

Thứ nhất, kiến tạo các đô thị tự cường và lấy người dân làm trung tâm. Trong đó, các thành phố ASEAN cần thay đổi từ tư duy ứng phó sang chủ động cho tương lai; từ xây dựng giải pháp cho vấn đề riêng lẻ sang hình thành hệ sinh thái chống chịu cao trước các thách thức về phát triển.

Thứ hai, huy động và kết nối các nguồn lực cho phát triển đô thị. Cụ thể, để khai thác hiệu quả Kế hoạch chiến lược Kết nối ASEAN 2026 - 2035, cần chủ động xây dựng các dự án có chất lượng, tăng cường hợp tác để tiếp cận các nguồn tài chính, công nghệ, tri thức và kinh nghiệm quản trị từ các đối tác.

Thứ ba, xây dựng mạng lưới tri thức và đổi mới sáng tạo giữa các thành phố ASEAN.

Thứ tư, biến các cam kết thành hành động và kết quả thực chất. Những sáng kiến được thảo luận hôm nay cần tiếp tục được cụ thể hóa thành các chương trình hợp tác có mục tiêu rõ ràng, có khả năng triển khai và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc cho rằng, giá trị chung đã làm nên sức mạnh của ASEAN trong suốt gần sáu thập kỷ qua đó là tinh thần đoàn kết, hợp tác và cùng phát triển.

“Tôi tin tưởng rằng, với tinh thần hợp tác và trách nhiệm chung, các thành phố ASEAN sẽ tiếp tục tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và cùng nhau kiến tạo những động lực phát triển mới, đóng góp thiết thực vào mục tiêu xây dựng một Cộng đồng ASEAN tự cường, bền vững và lấy người dân làm trung tâm. Tinh thần đó cần lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa bắt đầu từ thành phố Hà Nội hôm nay”, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh.

Toàn cảnh Hội nghị. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

AI và chuyển đổi số mở ra cơ hội mới cho quản trị đô thị ASEAN

Các diễn giả trong phiên thảo luận “Nắm bắt cơ hội phát triển trong kỷ nguyên số: Lấy người dân làm trung tâm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao hiệu quả quản trị đô thị”. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Trong phiên đối thoại đầu tiên của Hội nghị với chủ đề “Nắm bắt cơ hội phát triển trong kỷ nguyên số: Lấy người dân làm trung tâm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nhằm nâng cao hiệu quả quản trị đô thị”, các diễn giả gồm: ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội; ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng; ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng; bà Math Azimah, Phó Thị trưởng TP. Siem Reap (Campuchia); TS. Venkatachalam Anbumozhi, Nghiên cứu viên cấp cao của Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA); cùng ông Osamu Sudo, Phó Tổng Giám đốc điều hành Tập đoàn Amata Việt Nam.

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Trương Việt Dũng, Phó Chủ tịch UBND TP. Hà Nội nhấn mạnh, chuyển đổi số chỉ thực sự có ý nghĩa khi phục vụ trực tiếp đời sống người dân, giúp cuộc sống thuận tiện, an toàn hơn và người dân được lắng nghe nhiều hơn.

Theo lãnh đạo Hà Nội, quá trình đô thị hóa nhanh đang tạo động lực tăng trưởng lớn cho ASEAN nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức chung như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, ngập úng và quá tải dịch vụ công. Trong bối cảnh đó, các đô thị cần tận dụng công nghệ số và AI để nâng cao hiệu quả quản trị, song phải bảo đảm cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm và không để các nhóm yếu thế bị bỏ lại phía sau.

Đại diện Hà Nội cho biết thành phố đang từng bước xây dựng hệ sinh thái số trong các lĩnh vực y tế, giáo dục, giao thông, môi trường và quản trị đô thị. Các ứng dụng AI và dữ liệu lớn được triển khai nhằm hỗ trợ điều tiết giao thông, nâng cao chất lượng dịch vụ công và cải thiện chất lượng sống của người dân. Thành phố cũng đang nghiên cứu xây dựng “bản sao số” của đô thị để mô phỏng và đánh giá tác động chính sách trước khi triển khai trên thực tế.

Từ thực tiễn của mình, Hà Nội đề xuất ba ưu tiên hợp tác giữa các đô thị ASEAN, gồm phát triển hạ tầng số đồng bộ và bao trùm, xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu có trách nhiệm, đồng thời thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp thông qua Mạng lưới Đô thị Thông minh ASEAN.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng Hoàng Minh Cường chia sẻ tại phiên thảo luận. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Phát biểu tại phiên thảo luận, Phó Chủ tịch UBND TP. Hải Phòng Hoàng Minh Cường cho biết thành phố đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm logistics thông minh và cảng biển hàng đầu ASEAN, đồng thời là đô thị thông minh hàng đầu Việt Nam. Theo ông, Hải Phòng xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chiến lược nhằm duy trì tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả quản trị và năng lực cạnh tranh.

Lãnh đạo Hải Phòng cho biết thành phố đã xây dựng hạ tầng số chất lượng cao với phủ sóng 5G diện rộng, phát triển hệ sinh thái dữ liệu đô thị và mạng lưới 116 trung tâm phục vụ hành chính công, trong đó gần như toàn bộ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến. Hải Phòng cũng đang từng bước ứng dụng AI trong quản lý giao thông, giám sát an ninh đô thị và xử lý vi phạm giao thông, đồng thời thúc đẩy hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp công nghệ.

Để thúc đẩy hợp tác khu vực, Hải Phòng đề xuất xây dựng Mạng lưới Chia sẻ Dữ liệu Đô thị ASEAN, tăng cường hợp tác về phát triển AI có trách nhiệm, thúc đẩy Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Đô thị ASEAN và nghiên cứu mô hình “Các bản sao số đô thị ASEAN” nhằm hỗ trợ quản lý đô thị. Theo ông Hoàng Minh Cường, chuyển đổi số và AI đang mở ra cơ hội để các thành phố ASEAN trở nên xanh hơn, thông minh hơn và bao trùm hơn trong tương lai.

Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Hồ Quang Bửu chia sẻ tại phiên thảo luận. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Chia sẻ tại Hội nghị, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng Hồ Quang Bửu cho biết thành phố đang nổi lên là một trong những địa phương dẫn đầu Việt Nam về chuyển đổi số và phát triển đô thị thông minh. Đà Nẵng đã có 14 năm liên tiếp dẫn đầu chỉ số Vietnam ICT Index, đồng thời nhiều năm nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về chỉ số chuyển đổi số cấp tỉnh (DTI). Thành phố cũng là địa phương duy nhất tại Việt Nam 5 năm liên tiếp được Vinasa vinh danh là “Thành phố thông minh xuất sắc”.

Theo ông Hồ Quang Bửu, Đà Nẵng đang đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP “2 con số”, trong đó kinh tế số dự kiến chiếm 35-40% GRDP vào năm 2030. Để đạt mục tiêu này, thành phố xác định cần chuyển từ tư duy ứng dụng công nghệ sang tạo ra các giá trị mới dựa trên dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới.

Lãnh đạo Đà Nẵng cho biết thành phố đang hướng tới xây dựng “Thành phố AI”, đồng thời kỳ vọng thu hút các startup công nghệ, doanh nghiệp lớn và chuyên gia quốc tế trong các lĩnh vực như fintech, tài sản số, công nghệ sinh học và lượng tử. Thành phố cũng đề xuất hoàn thiện hành lang pháp lý cho kinh tế dữ liệu, mở rộng cơ chế thử nghiệm Sandbox và xây dựng chính sách thị thực đặc thù nhằm thu hút cộng đồng “du mục số” và các nhà đầu tư quốc tế.

Theo ông Hồ Quang Bửu, Đà Nẵng sẽ tận dụng làn sóng AI để trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và đô thị AI của khu vực miền Trung, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh trong ASEAN.

Về phần mình, bà Math Azimah, Phó Thị trưởng TP. Siem Reap, nhấn mạnh chuyển đổi số, quản trị đô thị thông minh và ứng dụng AI có trách nhiệm đang trở thành nền tảng quan trọng để xây dựng các đô thị bền vững và lấy người dân làm trung tâm trong ASEAN. Theo bà, công nghệ số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả cung cấp dịch vụ công, tăng cường quản trị đô thị và thúc đẩy sự tham gia của người dân, mà còn góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa và hỗ trợ phát triển bền vững.

Đại diện Siem Reap cho biết, với vai trò là thành viên Mạng lưới Thành phố Thông minh ASEAN từ năm 2018, thành phố đã triển khai lộ trình phát triển đô thị thông minh nhằm cải thiện quản trị, nâng cao chất lượng sống và thúc đẩy phát triển bền vững. Chuyển đổi số đã giúp cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ công trực tuyến, giảm thời gian và chi phí cho người dân, đặc biệt đối với các nhóm ở vùng xa, người khuyết tật và người lao động bận rộn.

Bà Math Azimah cũng nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong thúc đẩy đô thị thông minh, trong đó có dự án hợp tác kỹ thuật dài hạn với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) giai đoạn 2022-2028 nhằm hỗ trợ chuyên môn, đào tạo cán bộ và triển khai các dự án thí điểm.

Theo bà, thời gian tới Siem Reap sẽ tiếp tục thúc đẩy các giải pháp đô thị bền vững như xây dựng hệ thống quản lý rác thải thông minh, mở rộng giao thông xanh và tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản trị đô thị. Bà khẳng định chuyển đổi số không chỉ là vấn đề công nghệ mà cốt lõi là nâng cao chất lượng sống của người dân, đồng thời kêu gọi các thành phố ASEAN tăng cường hợp tác để bảo đảm mọi người dân đều được hưởng lợi từ quá trình chuyển đổi số.

ông Venkatachalam Anbumozhi, Nghiên cứu viên cao cấp về đổi mới sáng tạo của ERIA chia sẻ tại phiên thảo luận. (Ảnh: Quang Hòa - Thành Long)

Tại phiên thảo luận, ông Venkatachalam Anbumozhi, Nghiên cứu viên cao cấp về đổi mới sáng tạo của ERIA, nhấn mạnh vai trò của công nghệ bản sao số (Digital Twin) và AI trong thúc đẩy phát triển đô thị thông minh và bền vững tại ASEAN.

Theo ông, AI đang trở thành hạt nhân của các thành phố thông minh với ba trụ cột chính gồm học máy (Machine Learning), học sâu (Deep Learning) và AI tạo sinh (Generative AI). Những công nghệ này cho phép phân tích dữ liệu đô thị quy mô lớn, dự báo các kịch bản phát triển, mô phỏng tác động của biến đổi khí hậu, tối ưu hóa hạ tầng và hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Ông cho biết, công nghệ bản sao số là bản sao số động của một đối tượng hoặc hệ thống trong thế giới thực, được cập nhật liên tục bằng dữ liệu thời gian thực và kết hợp với mô phỏng, học máy cùng phân tích dữ liệu nhằm hỗ trợ quản trị hiệu quả hơn. Công nghệ này có thể giúp các thành phố đánh giá phát thải carbon, nâng cao khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu, tối ưu hóa mô hình kinh tế tuần hoàn, cải thiện quy hoạch đô thị và nâng cao chất lượng dịch vụ công.

Đại diện ERIA nhận định việc ứng dụng bản sao số sẽ góp phần nâng cao tính đáng sống của đô thị thông qua các quyết định dựa trên dữ liệu, đồng thời hỗ trợ quá trình thiết kế, xây dựng, đánh giá và mở rộng các giải pháp phát triển bền vững. Trong khuôn khổ ASEAN Smart Cities Network (ASCN) – sáng kiến kết nối 35 thành phố ASEAN từ năm 2018 – Digital Twin được xem là công cụ quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển đô thị thông minh, bền vững và lấy người dân làm trung tâm.

Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng để khai thác hiệu quả tiềm năng của công nghệ này, các thành phố ASEAN cần xây dựng hệ thống dữ liệu đáng tin cậy, nâng cao năng lực nguồn nhân lực, thúc đẩy sự tham gia của người dân và tăng cường hợp tác khu vực.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cũng thảo luận và kêu gọi tăng cường hợp tác và kết nối giữa các thành phố ASEAN nhằm chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy liên kết giữa người dân với người dân và cùng xây dựng hệ sinh thái đô thị thông minh, bền vững trong khu vực.