Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Những mảnh ghép định hình một ‘thương hiệu’

(Trực tiếp) Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Duy trì 'tâm thế' chiến lược trong thế giới phân mảnh và biến động

Các đại biểu chụp ảnh tập thể tại phiên Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. (Ảnh: Quang Hòa)

Trong bầu không khí cởi mở, chân thành, các đại biểu trao đổi nhiều vấn đề đa dạng, gắn chặt với bước đường phát triển của ASEAN, từ trước mắt đến dài hạn, từ câu chuyện về hợp tác nội khối đến liên kết với đối tác trong và ngoài khu vực, từ nỗi canh cánh phòng ngừa xung đột đến nguyện vọng chung về chuyển đổi các mô hình tăng trưởng, phát triển, an ninh năng lượng hay trí tuệ nhân tạo (AI)… Những trao đổi thực sự, thực chất và sáng tạo với nhiều ý tưởng gợi mở được kỳ vọng có thể báo cáo lên các nhà lãnh đạo ASEAN cân nhắc trong thời gian tới.

Diễn đàn có sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao một số nước ASEAN, gồm Thủ tướng Campuchia Hun Manet; Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone; Thủ tướng Vương quốc Thái Lan Anutin Charnvirakul; Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão; Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn; đại diện các tổ chức quốc tế, giới học giả, doanh nghiệp và địa phương… Điều này phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đối với tương lai của ASEAN, đồng thời thể hiện tinh thần đồng hành và trách nhiệm chung trong việc định hình hướng phát triển của khu vực trong giai đoạn mới.

Ba tầm vóc chiến lược

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, trong bài phát biểu khai mạc Diễn đàn đã bắt đầu bằng một câu hỏi: “Trong một thế giới đang thay đổi sâu sắc, vấn đề đặt ra cho chúng ta ngày hôm nay không chỉ là ASEAN sẽ thích ứng ra sao, mà là ASEAN sẽ định hình như thế nào cho tương lai của chính mình trong thế kỷ XXI?”.

Cụm động từ “định hình tương lai chính mình trong thế kỷ XXI” trở thành kim chỉ nam định hướng tư duy xuyên suốt các cuộc thảo luận của Diễn đàn từ nhiều chiều cạnh khác nhau.

4.24 (OK): Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Những mảnh ghép định hình một ‘thương hiệu’

Thủ tướng Lê Minh Hưng phát biểu tại phiên Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba (AFF 2026). (Ảnh: Quang Hòa)

Từ góc nhìn bao quát, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã gợi mở ba “tầm vóc chiến lược” mà ASEAN cần hướng đến, bao gồm: Thứ nhất, không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu mà còn góp phần định hình các xu thế đó; ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin. Thứ hai, không chỉ là một trung tâm sản xuất mà còn là một trung tâm đổi mới sáng tạo. Thứ ba, không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà còn là một cộng đồng thực sự của người dân. Mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là chất lượng cuộc sống của người dân.

“Hòa bình” là điểm nhấn thông điệp mà Thủ tướng Campuchia Hun Manet nhấn mạnh khi đề cập tới tương lai của ASEAN. Theo Thủ tướng, thành quả của ASEAN sau gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển là kết quả của những lựa chọn chiến lược dựa trên đối thoại, xây dựng lòng tin, kiến tạo hòa bình. “Hòa bình ngày nay không thể được xem là điều hiển nhiên… Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển, còn thịnh vượng là mục tiêu cuối cùng của tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN”, Thủ tướng Hun Manet khẳng định, đồng thời kêu gọi các quốc gia thành viên tiếp tục chung tay xây dựng một ASEAN hòa bình và thịnh vượng hơn cho thế hệ tương lai.

Duy trì “tài sản chiến lược” – vai trò trung tâm của ASEAN là góc nhìn được Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul tiếp cận trong việc đảm bảo tương lai của Hiệp hội giữa muôn trùng biến động. Theo Thủ tướng Anutin Charnvirakul, khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lớn lựa chọn hợp tác.

Các cơ chế do ASEAN dẫn dắt đã chứng minh hiệu quả trong việc tạo không gian để các đối tác tham gia hợp tác trên cơ sở bình đẳng, qua đó góp phần bảo đảm cân bằng chiến lược và duy trì vị thế trung tâm của Hiệp hội. “ASEAN phải tiếp tục duy trì tâm thế chiến lược này”, Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, một yếu tố quan trọng được các nhà lãnh đạo ASEAN cùng nêu bật đối với “vận mệnh” của Hiệp hội, đó là “Người dân”; khi cùng cho rằng thành công của ASEAN không nên được đánh giá bằng số lượng hội nghị hay tuyên bố được thông qua, mà phải được đo lường bằng mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân vào tương lai.

Tự cường, đoàn kết và thích ứng

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu tại phiên Bế mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. (Ảnh: Quang Hòa)

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, khi tổng kết về Diễn đàn (tại phiên Bế mạc) đã nêu bật một điểm nhấn – đó là điểm giao thoa về quan điểm trong ASEAN trước những thách thức hiện nay. Theo đó, tăng cường tự cường và khả năng thích ứng của khu vực là ưu tiên cao của ASEAN. Các diễn giả đã nhấn mạnh nhu cầu phải xây dựng một môi trường chiến lược trong dài hạn, chứ không chỉ để ứng phó trong ngắn hạn.

Thật vậy, trong các phiên thảo luận chuyên đề hay trao đổi bên lề, chia sẻ với báo chí, câu chuyện xoay quanh nội hàm tự cường, đoàn kết và thích ứng luôn “nóng”. Khái niệm “tự cường hợp tác” (cooperative resilience) được Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy Bộ, Thứ trưởng Ngoại giao Nguyễn Mạnh Cường phân tích sâu trong phiên thảo luận chuyên đề “Tự cường và đoàn kết trong một thế giới đang thay đổi”.

Theo Thứ trưởng, tự cường không phải là thu mình hay tách biệt khỏi các dòng chảy hợp tác quốc tế, mà là quá trình củng cố năng lực nội tại song song với việc mở rộng kết nối và đa dạng hóa các mạng lưới hợp tác. Đối với ASEAN, Thứ trưởng cho rằng sức mạnh tự cường của Hiệp hội không đơn thuần là tổng hợp sức mạnh của từng quốc gia thành viên mà được hình thành từ ba yếu tố gắn kết chặt chẽ với nhau gồm đoàn kết nội khối, vai trò trung tâm hiệu quả và những cơ chế hợp tác mang lại kết quả thực chất.

Marty Natalegawa, Nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia chia sẻ tại một phiên thảo luận chuyên đề. (Ảnh: Thành Long)

Tự cường và đoàn kết, theo nguyên Bộ trưởng Ngoại giao Indonesia Marty Natalegawa còn là việc tránh những lựa chọn mang tính đối đầu hoặc phụ thuộc, thay vào đó theo đuổi cách tiếp cận “cân bằng động” (dynamic equilibrium) - một trạng thái được duy trì thông qua đối thoại, bao trùm và quản trị chủ động các quan hệ trong khu vực. Theo ông, mục tiêu không phải là lựa chọn bên nào trong cạnh tranh chiến lược mà là tạo dựng một môi trường khu vực đủ ổn định để mọi bên cùng tham gia, hợp tác và tuân thủ các quy tắc chung.

Nhìn nhận nội hàm tự cường ở một góc nhìn có nhiều nét tương đồng, ông Kuik Cheng-Chwee, Giáo sư Quan hệ quốc tế thuộc Đại học Quốc gia Malaysia cho rằng tự cường không đơn thuần là khả năng ứng phó với khủng hoảng mà còn bao gồm năng lực chống đỡ và phục hồi, giúp quốc gia hay tổ chức khu vực duy trì đà phát triển sau những biến động.

GS. Kuik cho rằng, ASEAN đang sở hữu nhiều lợi thế để phát huy năng lực tự cường thông qua mạng lưới hợp tác đa tầng nấc được xây dựng trong nhiều thập niên qua. ASEAN vừa là diễn đàn đối thoại vừa là cơ chế giúp các nước thành viên duy trì cân bằng trước các tác động bên ngoài, qua đó nâng cao khả năng thích ứng trước môi trường quốc tế ngày càng phức tạp.

Những “điểm hẹn” mới được kỳ vọng

“Tính mới” của Diễn đàn có thể cảm nhận rất rõ ở hai sáng kiến lần đầu tiên được tổ chức, bao gồm Tọa đàm các chính đảng Đông Nam Á và Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN 2026, trở thành điểm nhấn khó quên của “mùa” Diễn đàn năm nay.

Tọa đàm các chính đảng Đông Nam Á được thiết kế như một nền tảng để các chính đảng trong khu vực trao đổi quan điểm, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp vào tiến trình xây dựng Cộng đồng. Hoạt động diễn ra trong không khí cởi mở, thẳng thắn và mang tính xây dựng, với sự tham gia tích cực của 11 chính đảng đến từ các quốc gia Đông Nam Á, cùng đông đảo học giả và chuyên gia trong khu vực.

Các đại biểu thống nhất rằng việc tăng cường đối thoại, củng cố lòng tin và sự thấu hiểu lẫn nhau giữa các chính đảng có ý nghĩa thiết yếu trong việc tăng cường đoàn kết ASEAN, nâng cao khả năng chống chịu của khu vực và phát huy vai trò trung tâm của ASEAN trong bối cảnh môi trường khu vực và quốc tế đang thay đổi nhanh chóng.

Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung cùng các đại biểu tại Tọa đàm các chính đảng Đông Nam Á. (Ảnh: Thành Long)

Các ý kiến cũng kỳ vọng tọa đàm sẽ từng bước trở thành một cơ chế đối thoại định kỳ, tạo dựng một nền tảng bền vững cho việc xây dựng lòng tin, tăng cường hiểu biết giữa các chính đảng và giới học giả trong khu vực.

Trong khi đó, Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN 2026 thu hút hơn 250 đại biểu, đại diện cho hơn 25 thành phố và địa phương thuộc các nước thành viên ASEAN, cùng đông đảo học giả và chuyên gia trong và ngoài khu vực.

Các đại biểu đánh giá cao sáng kiến của Hà Nội trong việc tổ chức hội nghị, coi đây là một diễn đàn thiết thực nhằm tăng cường đối thoại, kết nối và chia sẻ kinh nghiệm giữa các đô thị ASEAN trong bối cảnh khu vực đang đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đan xen; kỳ vọng tiếp tục duy trì cơ chế đối thoại, kết nối này trong thời gian tới.

“Nói lời tạm biệt chưa bao giờ là dễ dàng”, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung bày tỏ trong phiên Bế mạc trước đông đảo đại biểu. Bộ trưởng Lê Hoài Trung tin tưởng rằng, sau cùng, nhiều đại biểu cùng chia sẻ niềm tin rằng Diễn đàn Tương lai ASEAN đã mang lại cho chúng ta một cảm giác vô cùng lạc quan về tương lai.

Tạm biệt Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, tạm biệt những người bạn, đối tác chân thành, tin cậy của ASEAN và Việt Nam, tương lai ở phía trước và ASEAN 2027 cũng ở phía trước, được trang bị kỹ lưỡng từ hôm nay, đồng lòng, chúng ta cùng bước về phía tương lai rộng mở.