ASEAN không chỉ là thị trường ‘lân cận’

Theo ADB, sự kết nối sản xuất và chuỗi cung ứng trong ASEAN đang giúp các thành viên như Việt Nam gia tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài. (Nguồn: Ban Thư ký ASEAN)

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu phân mảnh, chuỗi cung ứng tái định hình và rủi ro địa chính trị gia tăng, ASEAN đang dần trở thành một không gian kinh tế gắn kết trực tiếp với tăng trưởng của Việt Nam. Và khi cạnh tranh chiến lược giữa các trung tâm kinh tế lớn ngày càng gia tăng, ASEAN cũng nổi lên như một khu vực trung chuyển sản xuất, đầu tư và kết nối thị trường quan trọng tại châu Á.

Ngân hàng Thế giới (WB) đánh giá, ASEAN là một trong những khu vực có mức độ hội nhập thương mại nội khối cao, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đà tăng trưởng của các nền kinh tế thành viên, trong đó có Việt Nam. Trong khi đó, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nêu bật sự kết nối sản xuất và chuỗi cung ứng trong ASEAN đang giúp các thành viên như Việt Nam gia tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Tuy nhiên, ý nghĩa của ASEAN không chỉ ở quy mô thương mại, mà còn ở vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng khu vực. ASEAN hiện nằm trong nhóm đối tác thương mại lớn nhất, đồng thời là thị trường xuất khẩu quan trọng đối với nhiều ngành hàng từ nông sản, thực phẩm chế biến, đến điện tử và vật liệu xây dựng. Ngược lại, ASEAN hiện là nguồn cung máy móc thiết bị, hàng hóa nguyên liệu đầu vào lớn và liên tục tăng trưởng.

Về bản chất, ASEAN đang vận hành như một không gian sản xuất tích hợp, nơi các thành viên vừa hợp tác vừa cạnh tranh. Ở cấp độ vĩ mô, khu vực góp phần ổn định tăng trưởng, hỗ trợ cân bằng cán cân thương mại và tạo điều kiện để các nền kinh tế tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Các hiệp định như Khu vực mậu dịch tự do ASEAN (AFTA), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) giúp giảm đáng kể rào cản thuế quan, nhưng cũng đặt các doanh nghiệp vào thế cạnh tranh trực tiếp hơn. Ở cấp độ vi mô, áp lực cạnh tranh thúc đẩy doanh nghiệp nâng cấp quản trị, cải thiện chất lượng sản phẩm và đầu tư vào công nghệ.

Như vậy, động lực khiến ASEAN ngày càng quan trọng với Việt Nam trước hết đến từ xu hướng tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, khi các tập đoàn đa quốc gia phân bổ sản xuất trong khu vực. Việt Nam được hưởng lợi từ dòng vốn đầu tư, nhưng cũng buộc phải cạnh tranh trực tiếp với các thành viên mạnh khác ở các khâu có giá trị gia tăng cao.

Bên cạnh đó, sự gia tăng nhanh của tầng lớp trung lưu ASEAN đang hình thành một thị trường tiêu dùng quy mô lớn, mở ra dư địa xuất khẩu nhưng đồng thời đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn về chất lượng và thương hiệu.

Cuối cùng, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động, ASEAN ngày càng đóng vai trò “vùng đệm” ổn định được ADB và WB đánh giá là trung tâm liên kết chuỗi cung ứng mới, giúp các thành viên như Việt Nam duy trì tăng trưởng xuất khẩu và phân tán rủi ro khi các thị trường lớn biến động.

Tuy nhiên, điều quan trọng với Việt Nam không chỉ là mở rộng thương mại trong ASEAN, mà còn là khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi giá trị khu vực, nâng cao chất lượng tăng trưởng và gia tăng sức chống chịu trước những biến động toàn cầu ngày càng khó lường.

Sự ủng hộ của các nhà lãnh đạo tại Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 (7-8/5) đối với các ưu tiên hợp tác nội khối và thông điệp “Cùng chèo lái tương lai chung” càng phản ánh quyết tâm hiện thực hóa các mục tiêu đề ra trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 - xây dựng một ASEAN đoàn kết, tự cường, sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm và bền vững trước những biến động từ bên ngoài.