‘Bản hòa âm’ giữa ngoại giao khoa học và thành phố

Ngọc Anh
Ngày nay, việc kết hợp ngoại giao thành phố và ngoại giao khoa học được xem là giải pháp chiến lược nhằm ứng phó các thách thức toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh quá trình đô thị hóa dự báo tăng trưởng mạnh mẽ trong những năm tới.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
‘Bản hòa âm’ giữa ngoại giao khoa học và thành phố
Bên cạnh ngoại giao nhà nước, ngoại giao thành phố tập trung xây dựng mạng lưới kết nối các đô thị, chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực để cùng đối mặt thách thức chung. (Nguồn: Shutterstock)

Ngoại giao thành phố (city diplomacy) khi kết hợp với ngoại giao khoa học (science diplomacy) sẽ là cách tiếp cận hiệu quả hơn để giải quyết các thách thức đô thị, đặc biệt là ở Nam Á. Đó là quan điểm của TS. Muhammad Ittefaq (Khoa Nghiên cứu Truyền thông, Đại học James Madison, Mỹ) trong bài viết mới đăng trên trang web của Trung tâm Nam Á, Trường Kinh tế và Chính trị học London (Anh).

Chủ động đảm nhận vai trò riêng

Năm 2019, theo bà Nina Hachigian, Đặc phái viên Mỹ về ngoại giao thành phố và tiểu bang, các thành phố cần chủ động đảm nhận vai trò riêng trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, trong bối cảnh dự báo đến năm 2050, phần lớn dân số toàn cầu tập trung tại khu vực đô thị.

Ủy ban các khu vực châu Âu (CoR) nêu rõ, ngoại giao thành phố là “công cụ đắc lực giúp chính quyền địa phương và các đối tác tăng cường gắn kết xã hội, bảo vệ môi trường, ngăn chặn và giải quyết xung đột, đồng thời thúc đẩy tái thiết theo tiêu chuẩn quốc tế nhằm bảo đảm an sinh xã hội, dân chủ, công bằng, tiến bộ và thịnh vượng cho người dân”.

Thay vì chỉ phụ thuộc vào ngoại giao nhà nước, giờ đây ngoại giao thành phố tập trung xây dựng mạng lưới kết nối các đô thị, chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực để cùng đối mặt thách thức chung.

Trong khi đó, ngoại giao khoa học đang nổi lên như một hình thức ngoại giao mới trong thế kỷ XXI, vận dụng sự tham gia của khoa học nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế, giải quyết những vấn đề toàn cầu và xây dựng mối quan hệ giữa các quốc gia. Các tổ chức giải quyết các vấn đề như y tế, biến đổi khí hậu, giao thông và cơ sở hạ tầng có vị thế mạnh mẽ để thúc đẩy ngoại giao khoa học, vì nó phụ thuộc nhiều hơn vào các nỗ lực của tổ chức hơn là hành động của cá nhân.

Theo TS. Muhammad Ittefaq, việc áp dụng ngoại giao thành phố và ngoại giao khoa học đóng vai trò đặc biệt quan trọng tại khu vực Nam Á, nơi quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng trong hai thập kỷ qua và tiếp tục gia tăng với tốc độ chóng mặt. Các thách thức toàn cầu như biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nặng nề đến nhiều đô thị đông dân, đặc biệt là những nơi cách xa đường bờ biển. Khi chính quyền các địa phương phải giải quyết đồng thời nhu cầu cấp bách và dài hạn của người dân, ngoại giao thành phố phải đóng vai trò trung tâm trong việc giải quyết các vấn đề như ô nhiễm không khí.

"Điểm trũng" ô nhiễm

Nam Á hiện đang trải qua cuộc khủng hoảng sương mù nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ. Tại thành phố Lahore (Pakistan), chỉ số chất lượng không khí (AQI) trong tháng 12/2024 liên tục vượt ngưỡng 1.000, trong khi chỉ số trên 300 đã được xem là nguy hiểm. Tình hình tương tự tại Delhi (Ấn Độ), khi chất lượng không khí tháng 11/2024 ghi nhận mức trung bình 358, thuộc danh mục “rất xấu”.

Tình trạng này đòi hỏi sự hợp tác và chung tay của các cấp, từ địa phương, khu vực đến toàn cầu, nhằm cải thiện điều kiện sống cho người dân đang phải “vật lộn” với chất lượng không khí suy giảm.

Việc tiếp xúc lâu dài với bầu không khí độc hại ở Nam Á cũng đặt gần 2 tỷ người trước những rủi ro nghiêm trọng về sức khỏe và tính mạng. Là khu vực có thu nhập thấp, Nam Á cũng đang phải đối mặt với hạn chế về khả năng quan trắc, nguồn lực kỹ thuật và hỗ trợ tài chính.

Vì vậy, theo TS. Muhammad Ittefaq, việc tận dụng sức mạnh của ngoại giao thành phố và ngoại giao khoa học để đối phó với ô nhiễm không khí, đặc biệt là tình trạng sương mù theo mùa, trở nên cấp bách hơn bao giờ hết đối với khu vực.

Chính quyền các thành phố tại Nam Á, trường đại học ở khu vực đô thị cần thiết lập những khuôn khổ vững chắc nhằm triển khai hiệu quả hình thức ngoại giao này. Các thành phố lớn cũng có thể tập trung xây dựng quan hệ đối tác giữa nhà khoa học, nhà báo, nhà hoạt động, kỹ sư, bác sĩ và chuyên gia về khí hậu. Ngoài ra, nên kết nối các nhà báo và cộng đồng quan tâm đến biến đổi khí hậu, chất lượng không khí, báo chí khoa học nhằm thúc đẩy hợp tác xuyên lĩnh vực.

Đón tương lai lạc quan

TS. Muhammad Ittefaq nhận định, Nam Á cần ngoại giao khoa học hơn bất kỳ khu vực nào trên thế giới, đặc biệt khi đang phải đối mặt với nhiều thách thức riêng như tỷ lệ tử vong trẻ em cao, quá tải dân số và sóng nhiệt. Những vấn đề này càng làm nổi bật tính cấp bách trong việc giải quyết ô nhiễm không khí, đặc biệt là với nhóm dân cư dễ bị tổn thương.

Tuyên bố Malé về Kiểm soát và phòng ngừa ô nhiễm không khí và các tác động xuyên biên giới có thể xảy ra đối với Nam Á (1998) ra đời như một khuôn khổ hợp tác khu vực ở Nam Á nhằm đương đầu với tình trạng ô nhiễm không khí, nhưng đã không đạt hiệu quả như kỳ vọng. Vì vậy, khuôn khổ này cần phải cải thiện bằng cách bổ sung thêm nguồn tài chính, làm rõ các mục tiêu và tái cam kết giám sát, củng cố, báo cáo về chất lượng không khí ở trong nội bộ mỗi quốc gia cũng như các nước trong khu vực.

Theo vị chuyên gia của Đại học James Madison, việc củng cố Tuyên bố Malé thông qua kết hợp ngoại giao khoa học và ngoại giao thành phố là yếu tố thiết yếu giúp tăng cường hợp tác khu vực tại Nam Á. Những công cụ ngoại giao này đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các thách thức chung về ô nhiễm không khí xuyên biên giới và thúc đẩy hành động tập thể vì lợi ích lâu dài của người dân trong khu vực.

Bên cạnh đó, việc bổ nhiệm vị trí cố vấn khoa học trong các phái đoàn ngoại giao của các nước Nam Á cũng sẽ giúp đẩy mạnh hợp tác về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời giải quyết các thách thức chung của khu vực.

Hiện nay, hầu hết các quốc gia châu Âu đều có cố vấn khoa học và công nghệ tại Washington D.C, chịu trách nhiệm về hợp tác khoa học, hỗ trợ các dự án quốc tế, trao đổi khoa học, qua đó hướng đến tiến bộ kinh tế.

Do đó, các quốc gia Nam Á cũng có thể bổ nhiệm vị trí tương tự nhằm thúc đẩy ngoại giao khoa học và thành phố. Các ứng viên cho vị trí này cần có trình độ chuyên môn cao về khoa học và công nghệ, cũng như hiểu biết sâu rộng về cách những lĩnh vực này gắn kết các thành phố thông qua ngoại giao khoa học và ngoại giao thành phố.

Nam Á cần hướng tới tương lai với niềm lạc quan, đồng thời khai thác tiềm năng của ngoại giao khoa học và ngoại giao thành phố nhằm thúc đẩy sự thịnh vượng trong khu vực. Các quốc gia châu Âu đã triển khai nhiều sáng kiến và hợp tác trong lĩnh vực ngoại giao khoa học, tạo ra mô hình quý giá mà khu vực này có thể học hỏi, phát triển.

* * *

Tựu trung, để đối phó với những thách thức môi trường nghiêm trọng, đặc biệt là ô nhiễm không khí, Nam Á cần một “cái bắt tay” thật chặt giữa ngoại giao thành phố và ngoại giao khoa học. Việc kết hợp hai hình thức ngoại giao này không chỉ là giải pháp hiệu quả để giải quyết vấn đề ô nhiễm xuyên biên giới, mà còn là chìa khóa giúp nâng cao hợp tác khu vực cũng như toàn cầu.

Tầm quan trọng của khoa học trong ngoại giao toàn cầu

Tầm quan trọng của khoa học trong ngoại giao toàn cầu

Hội nghị thượng đỉnh Ngoại giao khoa học thế giới được ví như “Hội nghị Davos” của khoa học và công nghệ.

Di sản và lễ hội làm nên bản sắc độc đáo Hạ Long

Di sản và lễ hội làm nên bản sắc độc đáo Hạ Long

Thành phố Hạ Long, nơi sở hữu kỳ quan thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, đang quyết tâm gia nhập Mạng lưới Thành phố ...

Liên hoan Ẩm thực quốc tế 2024: Khi ẩm thực là 'nguyên liệu' cho ngoại giao văn hoá

Liên hoan Ẩm thực quốc tế 2024: Khi ẩm thực là 'nguyên liệu' cho ngoại giao văn hoá

Đại sứ Cộng hòa Hồi giáo Iran tại Việt Nam, Đại sứ Cộng hòa Argentina tại Việt Nam, Đại biện lâm thời Đại sứ quán ...

Học viện Ngoại giao tổ chức Hội thảo khoa học cho sinh viên về Luật quốc tế

Học viện Ngoại giao tổ chức Hội thảo khoa học cho sinh viên về Luật quốc tế

Ngày 15/12, khoa Luật quốc tế, Học viện Ngoại giao tổ chức Hội thảo khoa học cho sinh viên về Luật quốc tế lần thứ ...

Hợp tác khoa học biển vì sự phát triển của khu vực

Hợp tác khoa học biển vì sự phát triển của khu vực

Cùng với tiến trình toàn cầu hóa và vô số khó khăn do các thách thức phát triển cũ và mới đang đặt ra, vai ...

Đọc thêm

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 20/11/2026, Lịch vạn niên ngày 20 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 20/11/2026, Lịch vạn niên ngày 20 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 20/11. Lịch âm 20/11/2026? Âm lịch hôm nay 20/11. Lịch vạn niên 20/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 20/11/2026: Nhân Mã tình cảm ngọt ngào

Tử vi 12 cung hoàng đạo Thứ Sáu ngày 20/11/2026: Nhân Mã tình cảm ngọt ngào

Tử vi hôm nay 20/11/2026 của 12 cung hoàng đạo - Ma Kết, Bảo Bình, Song Ngư, Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Cự Giải, Sư Tử, Xử Nữ, Thiên ...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tuất cải thiện tài vận

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tuất cải thiện tài vận

Xem tử vi 20/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 20/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Khám phá sức hút của hệ thống thư viện Trung Quốc

Khám phá sức hút của hệ thống thư viện Trung Quốc

Một câu chuyện về văn hóa đọc đang được viết bằng những điều cụ thể: Không gian gần gũi, dịch vụ phù hợp và quyền tiếp cận tri thức bình ...
Ngày Văn hóa và Thương mại Romania – Việt Nam: Lan tỏa giá trị văn hóa, mở rộng kết nối doanh nghiệp

Ngày Văn hóa và Thương mại Romania – Việt Nam: Lan tỏa giá trị văn hóa, mở rộng kết nối doanh nghiệp

Ngày Văn hóa và Thương mại Romania - Việt Nam chính thức khai mạc tại Thanh Thủy, Phú Thọ.
Chuyển hoá nhận thức chung cấp cao thành kết quả hợp tác thiết thực, bền vững

Chuyển hoá nhận thức chung cấp cao thành kết quả hợp tác thiết thực, bền vững

Theo Tổng Lãnh sự Nguyễn Việt Dũng, Việt Nam - Trung Quốc cần phát huy tốt điều kiện hiện có, chuyển các thỏa thuận cấp cao thành kết quả cụ ...
Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Cục trưởng Ngô Phương Nghị kỳ vọng, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ lan tỏa bản sắc Việt, tinh thần sẻ chia và tình hữu nghị giữa các dân tộc.
Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tiếp Tổng Thư ký Tòa trọng tài thường trực quốc tế

Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tiếp Tổng Thư ký Tòa trọng tài thường trực quốc tế

Ngày 19/11, tại trụ sở Bộ Ngoại giao, Thứ trưởng Lê Anh Tuấn tiếp ông Marcin Czepelak, Tổng Thư ký Toà trọng tài thường trực quốc tế (PCA).
Việt Nam và ADB phối hợp hỗ trợ Timor-Leste xây dựng năng lực

Việt Nam và ADB phối hợp hỗ trợ Timor-Leste xây dựng năng lực

Đại sứ Việt Nam tại Timor-Leste Phạm Bình Đàm làm việc với ông Artur Andrysiak, Giám đốc quốc gia Ngân hàng Phát triển châu Á tại Timor-Leste.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 'Beyond Flavors – Vượt trên cả Hương vị'

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 'Beyond Flavors – Vượt trên cả Hương vị'

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 với chủ đề “Beyond Flavors – Vượt trên cả Hương vị” sẽ diễn ra trong hai ngày 21-22/11.
Đại sứ quán Việt Nam thúc đẩy hợp tác Phật giáo và du lịch di sản tại Đối thoại Gandhara 2026

Đại sứ quán Việt Nam thúc đẩy hợp tác Phật giáo và du lịch di sản tại Đối thoại Gandhara 2026

Dự Đối thoại Gandhara 2026, Đoàn đại biểu Giáo hội Phật giáo Việt Nam cùng Đại sứ quán Việt Nam chia sẻ kinh nghiệm phát huy giá trị di sản.
Thái Nguyên mở rộng kết nối, thúc đẩy hợp tác đầu tư và liên kết công nghiệp với Quảng Tây (Trung Quốc)

Thái Nguyên mở rộng kết nối, thúc đẩy hợp tác đầu tư và liên kết công nghiệp với Quảng Tây (Trung Quốc)

Trong chuyến công tác tại Quảng Tây, Trung Quốc, lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên đã hội đàm, tọa đàm xúc tiến đầu tư, ký kết nhiều thỏa thuận hợp tác.
Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tăng cường hợp tác bảo hộ công dân tại Đông Bắc Thái Lan

Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tăng cường hợp tác bảo hộ công dân tại Đông Bắc Thái Lan

Tổng Lãnh sự Việt Nam tại Khon Kaen (Thái Lan) đã tiếp và làm việc với Thiếu tướng Phairach Pookcharoen, Tư lệnh cảnh sát Hoàng gia Thái Lan.
Việt Nam phản đối tấn công dân thường, kêu gọi giải quyết hòa bình xung đột tại Saudi Arabia

Việt Nam phản đối tấn công dân thường, kêu gọi giải quyết hòa bình xung đột tại Saudi Arabia

Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định Việt Nam mạnh mẽ lên án các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự tại Saudi Arabia.
Tìm hiểu và xác minh thông tin một công dân Việt Nam mất tích trong thảm họa Nepal

Tìm hiểu và xác minh thông tin một công dân Việt Nam mất tích trong thảm họa Nepal

Đại sứ quán Việt Nam tại Ấn Độ kiêm nhiệm Nepal và Bhutan đang phối hợp với các bên liên quan tại Nepal tiến hành tìm hiểu và xác minh thông tin.
Tin bảo hộ công dân ngày 27/8 về tình hình lũ quét, sạt lở đất tại khu vực biên giới Nepal và Trung Quốc

Tin bảo hộ công dân ngày 27/8 về tình hình lũ quét, sạt lở đất tại khu vực biên giới Nepal và Trung Quốc

Bộ Ngoại giao Việt Nam đang khẩn trương xác minh tình hình công dân Việt Nam sau vụ lũ quét, sạt lở tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc.
Xu hướng chống tội phạm xuyên quốc gia, lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á và kinh nghiệm cho người lao động Việt Nam tại Philippines

Xu hướng chống tội phạm xuyên quốc gia, lừa đảo trực tuyến tại Đông Nam Á và kinh nghiệm cho người lao động Việt Nam tại Philippines

Việc nhiều người Việt Nam bị phát hiện trong các cơ sở lừa đảo hoặc bị trục xuất do vi phạm nhập cư gây tác động tiêu cực tới hình ảnh cộng đồng người Việt ...
Toàn bộ công dân Việt Nam ở Colombia đều an toàn sau động đất

Toàn bộ công dân Việt Nam ở Colombia đều an toàn sau động đất

Toàn bộ cộng đồng người Việt ở Colombia đều an toàn sau trận động đất tại địa bàn sáng ngày 10/8.
Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Mỗi vị khách đến Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 đều mang về ‘một hương vị để nhớ và một việc tốt để tự hào’

Cục trưởng Ngô Phương Nghị kỳ vọng, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ lan tỏa bản sắc Việt, tinh thần sẻ chia và tình hữu nghị giữa các dân tộc.
Argentina gửi lời chào từ bên kia bán cầu qua ngôn ngữ ẩm thực

Argentina gửi lời chào từ bên kia bán cầu qua ngôn ngữ ẩm thực

Qua những hương vị đặc trưng, Argentina mong muốn đưa văn hóa Nam Mỹ đến gần hơn với công chúng Việt Nam, vun đắp tình hữu nghị giữa hai dân tộc.
Khám phá Palestine giàu bản sắc văn hóa qua Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026

Khám phá Palestine giàu bản sắc văn hóa qua Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026

Đại sứ Shadi Abu Zarqa mong muốn lan tỏa vẻ đẹp văn hóa dân tộc, gửi gắm thông điệp hữu nghị và hòa bình tới công chúng Việt Nam qua ẩm thực.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026: Đặc sắc những màn quảng diễn ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026: Đặc sắc những màn quảng diễn ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 giới thiệu tinh hoa ẩm thực Việt qua những màn quảng diễn đặc sắc, quy tụ nghệ nhân và đầu bếp trong, ngoài nước.
Văn hóa Việt Nam giàu bản sắc và luôn rộng mở giao lưu với thế giới!

Văn hóa Việt Nam giàu bản sắc và luôn rộng mở giao lưu với thế giới!

Mang trong mình chiều sâu lịch sử và bản sắc riêng, văn hóa Việt Nam không ngừng được bồi đắp qua quá trình giao lưu, tiếp biến với thế giới.
Trắc nghiệm về Việt Nam – Thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028

Trắc nghiệm về Việt Nam – Thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028

Nhân dịp Việt Nam tái trúng cử Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2026-2028, mời các bạn tham gia trắc nghiệm dưới đây.
Phiên bản di động