Căng thẳng tại Trung Đông giúp tái cấu trúc trật tự năng lượng toàn cầu

Trật tự năng lượng toàn cầu đang tái cấu trúc. (Nguồn: IEA)

Trong nhiều thập niên, thị trường năng lượng toàn cầu vận hành trên một trạng thái cân bằng mong manh giữa chính trị, an ninh và nguồn cung dầu khí. Tuy nhiên, các biến động gần đây tại Trung Đông được cho là đang làm rung chuyển cấu trúc đó.

Iran từ lâu đã đóng vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng toàn cầu, không chỉ vì trữ lượng dầu khí, mà còn vì vị trí chiến lược của quốc gia này trong khu vực Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, chính sách của Tehran đã khiến nước này bị cô lập trong nhiều năm.

Khi căng thẳng leo thang, điểm nghẽn chiến lược quan trọng nhất trở thành eo biển Hormuz. Khoảng 1/5 lượng dầu mỏ toàn cầu và một phần lớn khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua hành lang hàng hải hẹp này. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều lập tức tác động đến giá năng lượng và các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, sự thay đổi trong trật tự năng lượng không bắt đầu tại Hormuz.

Trong những tháng gần đây, chính quyền của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tiến hành các bước đi nhằm điều chỉnh quan hệ năng lượng tại Tây Bán Cầu, đặc biệt là với Venezuela. Quốc gia Nam Mỹ này sở hữu trữ lượng dầu thô đã được chứng minh lớn nhất thế giới.

Khi các điều chỉnh chính sách cho phép một phần dầu Venezuela quay trở lại thị trường quốc tế, cấu trúc cung ứng dầu mỏ bắt đầu thay đổi. Việc đưa lại nguồn cung này vào hệ thống thương mại toàn cầu đã làm biến động thị trường dầu vốn bị chi phối bởi các nguồn cung bị trừng phạt.

Một yếu tố quan trọng khác nằm ở mối quan hệ năng lượng giữa Iran và Trung Quốc.

Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã trở thành khách hàng lớn nhất của dầu mỏ Iran, mua phần lớn lượng xuất khẩu của Tehran thông qua các mạng lưới thương mại phức tạp. Quan hệ này tạo ra một vòng phụ thuộc lẫn nhau: Iran cần Trung Quốc để duy trì nguồn thu ngoại tệ, trong khi Trung Quốc tận dụng nguồn dầu giá thấp từ Iran để giảm chi phí năng lượng.

Tuy nhiên, khi dòng chảy dầu mỏ từ Iran bị gián đoạn, Bắc Kinh phải tìm kiếm nguồn cung thay thế với chi phí cao hơn, qua đó làm gia tăng áp lực trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Sự thay đổi này cũng ảnh hưởng đến Nga. Trong bối cảnh các lệnh trừng phạt phương Tây, Nga đã chuyển phần lớn xuất khẩu dầu sang châu Á, đặc biệt là Trung Quốc và Ấn Độ.

Khi Trung Quốc phải điều chỉnh chiến lược năng lượng do những biến động liên quan đến Iran, cấu trúc thị trường dầu giá chiết khấu giữa Nga và Iran cũng bắt đầu thay đổi. Hai quốc gia này hiện đang cạnh tranh để bán dầu cho cùng một nhóm khách hàng, khiến giá bán bị giảm sâu hơn và làm suy yếu một phần lợi ích kinh tế.

Từ góc nhìn chiến lược dài hạn, năng lượng không còn chỉ là vấn đề kinh tế, mà đã trở thành một công cụ địa chính trị quyết định.

Khi các nguồn cung bị gián đoạn và các tuyến vận chuyển chiến lược bị đe dọa, các quốc gia buộc phải điều chỉnh lại quan hệ thương mại, an ninh và ngoại giao. Trong bối cảnh đó, những chính sách năng lượng của Mỹ có thể tạo ra ảnh hưởng vượt xa thị trường dầu mỏ, tác động trực tiếp đến cấu trúc quyền lực quốc tế.

Cuối cùng, điều đang diễn ra hiện nay không chỉ là sự suy yếu của một chế độ hay một cuộc khủng hoảng khu vực. Đó là một quá trình tái phân bổ quyền lực trong hệ thống năng lượng toàn cầu. Khi các tuyến vận chuyển, những liên minh chiến lược và các nguồn cung dầu khí thay đổi cùng lúc, trật tự năng lượng mới sẽ định hình lại cán cân quyền lực giữa các cường quốc trong nhiều thập niên tới.