Chiến dịch trên bộ của Mỹ tại Iran: Mất nhiều hơn được?

Chi phí của cuộc xung đột đã vượt quá khả năng chịu đựng lâu dài của tất cả các bên, từ Mỹ, Israel, Iran cho đến các quốc gia có liên quan. (Nguồn: Ảnh tạo bằng AI)

Mới đây, hãng thông tấn Anadolu đăng tải bài viết của ông Murat Aslan, Phó Giáo sư ngành Quan hệ quốc tế tại Đại học Hasan Kalyoncu, đồng thời là nghiên cứu viên cao cấp của Tổ chức Nghiên cứu chính trị, kinh tế và xã hội (SETA), đều có trụ sở tại Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó phân tích mức độ khả thi của một chiến dịch quân sự trên bộ của Mỹ ở Iran.

More from WVR
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Ngăn cú sốc năng lượng toàn cầu

Theo bài báo, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang đưa ra những tuyên bố vừa ủng hộ tiếp tục chiến tranh, vừa để ngỏ khả năng kết thúc xung đột bằng con đường ngoại giao. Sự mâu thuẫn giữa các tuyên bố này, cũng như giữa lời nói và hành động, khiến hướng đi tiếp theo của cuộc xung đột Trung Đông trở thành vấn đề được đặc biệt quan tâm.

Sau khi Tổng thống Trump đề cập khả năng đàm phán với Iran, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố các cuộc tấn công nhằm vào Iran vẫn tiếp tục, trong khi Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo các cuộc không kích vẫn tiến hành với cường độ cao ngay trong đêm.

Giá năng lượng và kỳ vọng lạm phát toàn cầu tăng, trong khi chi phí xung đột ngày càng lớn. Các nước vùng Vịnh chưa phục hồi hoàn toàn sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel nhằm vào Iran; nguy cơ chiến dịch trên bộ có thể đẩy xung đột sang giai đoạn khó đảo ngược.

Nếu binh sĩ Mỹ hiện diện tại Iran, nỗ lực ngoại giao sẽ trở nên rất khó khăn, và xung đột có thể chuyển từ không kích sang giao tranh trên bộ kéo dài, đòi hỏi đánh giá kỹ các rủi ro quân sự và chiến lược của kịch bản này.

Kịch bản chiến dịch trên bộ

Các chiến dịch trên bộ phải phục vụ mục tiêu chính trị rõ ràng và mục tiêu quân sự cụ thể. Tuy nhiên, mục tiêu của Mỹ và Israel trong chiến dịch chống Iran vẫn chưa rõ ràng, từ thay đổi chế độ ban đầu đến phá hủy chương trình hạt nhân và tên lửa.

Chiến dịch trên bộ đòi hỏi hệ sinh thái quân sự toàn diện; nếu lực lượng không đủ lớn, Mỹ khó đạt ưu thế tập trung, dẫn đến rủi ro mất cân bằng. Một chiến dịch hạn chế có thể gây thương vong mà không đạt mục tiêu, trong khi Iran vẫn có thể phản công và gây sức ép bằng đe dọa đóng eo biển Hormuz.

Việc kiểm soát eo biển và các đảo lân cận gần như chắc chắn kích hoạt phản ứng quân sự từ Iran, trong khi các khu vực này nằm trong tầm tên lửa của nước này, khiến khả năng duy trì kiểm soát lâu dài gặp nhiều thách thức.

Phương án tiến quân qua khu vực người Kurd ở miền Tây Iran có thể dẫn đến giao tranh trên bộ kéo dài, dù Mỹ có ưu thế không quân; việc kiểm soát lãnh thổ Iran vì thế khó duy trì lâu dài.

Trong mọi kịch bản, sai lầm chiến lược không thể khắc phục bằng biện pháp quân sự. Khi đó, Mỹ có thể phải chịu chi phí lớn như thương vong, gián đoạn năng lượng và suy giảm uy tín, thậm chí nguy cơ leo thang không thể đảo ngược nếu Iran phong tỏa dòng chảy năng lượng tại vùng Vịnh.

Cái giá phải trả

Thương vong quân sự sẽ là chi phí lớn nhất và là yếu tố có thể đẩy cuộc xung đột sang giai đoạn khó kiểm soát. Tổn thất binh sĩ Mỹ có thể làm suy giảm sự ủng hộ vốn đã mong manh dành cho Tổng thống Trump, đồng thời củng cố quan điểm trong dư luận rằng binh sĩ Mỹ đang “hy sinh vì Israel”. Điều này có thể dẫn tới sự phân cực chính trị sâu sắc hơn và kéo dài xung đột, làm chi phí kinh tế tăng mạnh.

Về tài chính, Mỹ đang đề xuất ngân sách bổ sung 200 tỷ USD trình Quốc hội, cùng với kế hoạch ngân sách quốc phòng năm 2027 lên tới 1.500 tỷ USD tạo ra gánh nặng tài khóa rất lớn. Với mức thâm hụt thương mại hằng năm khoảng 1.200 tỷ USD và nợ công đã lên tới 38.000 tỷ USD, Mỹ có nguy cơ phải đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách ngày càng gia tăng trong những năm tới. Những yếu tố này khiến gánh nặng xung đột trở nên đặc biệt lớn.

Trong bối cảnh Mỹ đang ưu tiên cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc, việc dồn nguồn lực vào một cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông có thể bị xem là phân bổ nguồn lực sai hướng, làm suy yếu nền kinh tế thay vì thúc đẩy tăng trưởng.

Chi phí quân sự và kinh tế gia tăng kết hợp với phản ứng xã hội có thể làm môi trường chính trị trong nước Mỹ xấu đi đáng kể. Do đó, xét trên các yếu tố quân sự, kinh tế và chính trị, một chiến dịch trên bộ của Mỹ tại Iran hoặc dọc eo biển Hormuz được đánh giá là khó khả thi.

Tác động tới khu vực

Xung đột có thể làm thay đổi cấu trúc an ninh Trung Đông. Các nước vùng Vịnh, vốn dựa vào ô an ninh của Mỹ, đang đối mặt môi trường bất ổn hơn, có thể thúc đẩy những quốc gia như Saudi Arabia tìm kiếm cơ chế an ninh mới với sự tham gia của Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và các nước trong khu vực.

Nếu xảy ra xung đột trên bộ, kịch bản xấu nhất là lạm phát toàn cầu vượt kiểm soát do giá năng lượng tăng. Các nền kinh tế phụ thuộc hóa dầu suy giảm, tiền tệ mất giá, thị trường chứng khoán lao dốc; các nước đang phát triển chịu tác động đầu tiên, và về lâu dài cả kinh tế Mỹ cũng bị ảnh hưởng.

Một chiến dịch trên bộ kéo dài vì thế không chỉ ảnh hưởng đến Trung Đông mà còn gây ra hiệu ứng domino trên thị trường năng lượng và nền kinh tế toàn cầu, gây áp lực lên cả ngân sách chính phủ và chi tiêu của người dân.

Thay vì để xung đột kéo dài với cái giá ngày càng lớn đối với Mỹ và toàn thế giới, một giải pháp ngoại giao rõ ràng là lựa chọn hợp lý hơn nhằm xử lý các bất đồng thông qua đối thoại. Hòa bình và hòa giải là những giá trị không thể bị đánh đổi bởi bất kỳ toan tính an ninh đơn phương nào, cần được theo đuổi bằng cả quyết tâm và lý trí.

Chi phí xung đột đã vượt quá khả năng chịu đựng lâu dài của các bên như Mỹ, Israel và Iran. Lịch sử cho thấy trật tự hình thành từ xung đột thường chỉ tạm thời, trong khi hòa bình dựa trên đối thoại mới bền vững.