Chung tay đưa 'thuyền ASEAN vững tay lái, vượt sóng gió', tự cường và vững mạnh

Phiên toàn thể Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48, tháng 5/2026. (Nguồn: TTXVN)

Xin Đại sứ cho biết những trọng tâm thảo luận trong kỳ Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 lần này cũng như các ưu tiên của Chủ tịch ASEAN 2026?

Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các Hội nghị cấp cao liên quan là các sự kiện thường niên có ý nghĩa quan trọng trong tiến trình hợp tác và phát triển của ASEAN.

Diễn ra từ ngày 14-17/11 tại Manila, đây là chuỗi hoạt động trọng tâm của các Lãnh đạo ASEAN và các Đối tác. Trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động nhanh, phức tạp, đan xen cơ hội và thách thức đa chiều, các Hội nghị sẽ tổng kết toàn diện hợp tác ASEAN trong năm và đề ra các định hướng chiến lược để “con thuyền ASEAN vững tay lái vượt sóng gió” theo chủ đề của năm Chủ tịch ASEAN 2026 Philippines “Cùng chèo lái tương lai chung”.

Vụ trưởng Vụ ASEAN (Bộ Ngoại giao), Đại sứ Trần Đức Bình. (Ảnh: Chu Văn)

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 và các Kế hoạch chiến lược trên các trụ cột hợp tác. Đây là các định hướng chiến lược dài hạn cho sự phát triển của Hiệp hội trong hai thập kỷ tới. Do đó, một trong những trọng tâm thảo luận hàng đầu của Hội nghị cấp cao lần này là rà soát, đánh giá toàn diện việc triển khai Tầm nhìn trong năm qua. Đồng thời, các nước sẽ thảo luận về các biện pháp thiết thực nhằm nâng cao khả năng tự cường và chống chịu của ASEAN trước các cú sốc bên ngoài, nhất là tăng cường năng lực dự báo, quản lý khủng hoảng và ứng phó với các thách thức an ninh phi truyền thống như tội phạm xuyên quốc gia, an ninh năng lượng, biến đổi khí hậu và thiên tai.

Trong bối cảnh thế giới và khu vực đối diện với nhiều rủi ro, ASEAN đặc biệt ưu tiên đẩy mạnh liên kết và hội nhập kinh tế nhằm bảo đảm môi trường thuận lợi cho phát triển, ổn định chuỗi cung ứng, duy trì đà tăng trưởng. Theo đó, ASEAN sẽ khẳng định quyết tâm thực thi hiệu quả các hiệp định, khuôn khổ kinh tế khu vực và tận dụng tối đa cơ hội từ các động lực tăng trưởng mới, nổi bật là việc ký kết Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN (DEFA), sớm phê chuẩn và thực thi Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) nâng cấp và Hiệp định Thương mại tự do ASEAN-Trung Quốc (ACFTA) 3.0.

Các nỗ lực này giúp ASEAN vừa củng cố vững chắc sức mạnh nội lực, vừa bắt nhịp với xu thế phát triển của thời đại, phát huy vai trò là trung tâm kinh tế ở khu vực. Đồng thời, ASEAN sẽ tiếp tục xem xét mở rộng hợp tác kinh tế với các đối tác tiềm năng. Ngoài ra, Hiệp hội cũng chú trọng phát triển bao trùm, bền vững, lấy người dân làm trung tâm, bảo đảm an sinh xã hội và phúc lợi của người dân.

Tại kỳ Hội nghị lần này cũng diễn ra các Hội nghị cấp cao giữa ASEAN với các Đối tác, trong đó có sự tham dự của các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Australia, Liên hợp quốc và các khách mời Canada, Brazil, Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF). Sự hội tụ đông đảo của Lãnh đạo các nước khẳng định các đối tác tiếp tục coi trọng, ủng hộ vai trò trung tâm của Hiệp hội và đặt ASEAN ở vị trí ưu tiên trong chính sách đối ngoại.

Về phần mình, Hiệp hội luôn kiên định và nỗ lực củng cố cấu trúc khu vực mở, minh bạch, tự cường, bao trùm và dựa trên luật lệ, tuân thủ luật pháp quốc tế. ASEAN không ngừng thúc đẩy văn hóa đối thoại, hợp tác khu vực để củng cố lòng tin, đề cao các nguyên tắc và chuẩn mực ứng xử chung, đặc biệt là Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) như một quy tắc ứng xử nền tảng cho quan hệ giữa các quốc gia và là hòn đá tảng cho hòa bình, ổn định khu vực. Giá trị của TAC được khẳng định mạnh mẽ khi Đại hội đồng Liên hợp quốc Khóa 80 đã thông qua Nghị quyết Kỷ niệm 50 năm Hiệp ước với sự đồng bảo trợ của 102 quốc gia, bao gồm cả 5 nước Thường trực Hội đồng Bảo an.

Trên nền tảng tin cậy chiến lược đó, trong năm nay, ASEAN tiếp tục làm sâu sắc và mở rộng quan hệ đối ngoại thông qua thiết lập quan hệ Đối tác đối thoại với Thổ Nhĩ Kỳ, nâng cấp quan hệ với Đức, Qatar, Đan Mạch lên Đối tác đối thoại theo lĩnh vực, chấp thuận Anh tham gia Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Do đó, các Hội nghị cấp cao lần này là cơ hội quan trọng để ASEAN cùng các đối tác đề ra định hướng hợp tác thực chất, cùng có lợi, qua đó tranh thủ các nguồn lực để đóng góp xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Có thể thấy, xuyên suốt các nội dung thảo luận phản ánh ưu tiên của Philippines trong năm Chủ tịch ASEAN 2026 trên các định hướng về củng cố mỏ neo hòa bình và an ninh, thúc đẩy các hành lang thịnh vượng và đẩy mạnh trao quyền cho người dân, qua đó góp phần mang lại lợi ích thiết thực cho Cộng đồng.

Toàn cảnh phiên toàn thể thứ nhất Đại hội đồng AIPA-46. (Nguồn: TTXVN)

Đại sứ có thể chia sẻ những sáng kiến của Việt Nam được thúc đẩy trong khuôn khổ Hội nghị, đóng góp vào giải quyết các bài toán chung của Hiệp hội trong bối cảnh hiện nay cũng như thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN với các đối tác?

Hiện nay, ASEAN đang tập trung thúc đẩy, triển khai các sáng kiến nhằm đưa Tầm nhìn Cộng đồng 2045 đi vào thực chất, với các lĩnh vực ưu tiên như kinh tế số, chuyển đổi năng lượng, phát triển xanh, củng cố chuỗi cung ứng tự cường, bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực, thích ứng biến đổi khí hậu. Mục tiêu quan trọng là bảo đảm các cam kết phải chuyển hóa thành chính sách thực tiễn, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân và doanh nghiệp.

Tham dự các Hội nghị lần này, đoàn đại biểu Việt Nam do Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu sẽ phát huy vai trò thành viên chủ động, tích cực, trách nhiệm của ASEAN. Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ cùng các nước củng cố đoàn kết và vai trò trung tâm của Hiệp hội, kiên định phát huy các nguyên tắc và chuẩn mực ứng xử chung, đề cao chủ nghĩa đa phương, đồng thời đề xuất các sáng kiến, giải pháp thực chất nhằm thúc đẩy đối thoại, tham vấn, xây dựng lòng tin và hợp tác trong ứng phó với các thách thức chung, góp phần xây dựng Cộng đồng ASEAN tự cường, vững mạnh.

Đóng góp thiết thực vào tiến trình này, Việt Nam đã tổ chức thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) lần thứ 3 tại Hà Nội. Với nhiều ý tưởng đột phá, các kết quả và khuyến nghị từ Diễn đàn sẽ được báo cáo lên Lãnh đạo cấp cao, đóng góp ý nghĩa vào việc hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, qua đó tiếp tục khẳng định dấu ấn của Việt Nam trong định hình tương lai chung của khu vực.

Đại sứ nhận định như thế nào về vai trò của hợp tác nghị viện trong việc hiện thực hóa các định hướng phát triển của ASEAN, nhất là Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045? Đại hội đồng AIPA-47 lần này có những ưu tiên nào, và phản ánh ra sao sự phát triển của ngoại giao nghị viện ASEAN hiện nay?

Đại hội đồng AIPA-47 sẽ diễn ra tại Manila từ ngày 17-21/11, với chủ đề “Nghị viện bảo đảm một ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm”. Có thể nói, đây là một kỳ Đại hội đồng đặc biệt. AIPA trở về Manila, nơi tổ chức được thành lập gần 50 năm trước. Tại kỳ họp này, AIPA cũng sẽ chào đón thành viên thứ 11 là Nghị viện Quốc gia Timor-Leste. Việc Philippines đồng thời là Chủ tịch ASEAN năm nay cũng là dịp thuận lợi để gắn kết chặt chẽ hơn hoạt động của AIPA với các ưu tiên chung của ASEAN.

Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, với mục tiêu xây dựng một Cộng đồng tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm. Năm khởi đầu này diễn ra trong bối cảnh nhiều thách thức, khi xung đột tại Trung Đông, cạnh tranh chiến lược và xu hướng bảo hộ thương mại đang tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng, an ninh lương thực và chuỗi cung ứng của khu vực. Do đó, ASEAN cần sớm chuyển hóa Tầm nhìn thành những kết quả cụ thể, thiết thực. Đây cũng chính là lúc vai trò của các nghị viện càng trở nên rõ nét.

Các cam kết của ASEAN chỉ đi vào cuộc sống khi được thể chế hóa thành chính sách, pháp luật ở mỗi quốc gia. Kinh tế số, chuyển đổi xanh hay trí tuệ nhân tạo đều cần khuôn khổ pháp lý kịp thời, tương thích giữa các nước, nhất là khi ASEAN triển khai các thỏa thuận thế hệ mới như ATIGA nâng cấp và Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA). Ở khâu này, các nghị viện chính là điểm tựa thể chế cho liên kết khu vực. Thông qua giám sát, quyết định ngân sách và tiếp nhận ý kiến cử tri, các nghị viện còn góp phần bảo đảm các Kế hoạch chiến lược Cộng đồng ASEAN được triển khai đúng hướng và đến được với người dân. Ở tầm rộng hơn, ngoại giao nghị viện là kênh bổ trợ hiệu quả cho kênh Chính phủ trong vun đắp tin cậy, thúc đẩy đối thoại, đề cao luật pháp quốc tế, góp phần củng cố vai trò trung tâm của ASEAN.

Chương trình nghị sự của AIPA-47 phản ánh rõ những yêu cầu đó. Trên lĩnh vực chính trị - an ninh, Đại hội đồng tập trung ứng phó với các thách thức an ninh đan xen như tội phạm xuyên quốc gia, ma túy, an ninh mạng và nguy cơ lạm dụng trí tuệ nhân tạo. Về kinh tế, trọng tâm là tăng cường liên kết nội khối và nâng cao sức chống chịu của các nền kinh tế. Về văn hóa - xã hội, Đại hội đồng chú trọng phát huy vai trò của phụ nữ và thanh niên. Nhìn tổng thể, AIPA ngày càng khẳng định vị thế là đối tác đồng hành của Hiệp hội. Chương trình nghị sự bắt kịp những vấn đề mới, các nghị quyết chú trọng hơn đến khả năng thực thi. Do đó, có thể khẳng định ngoại giao nghị viện ASEAN đang chuyển mạnh từ đối thoại sang hành động.

Việt Nam luôn coi trọng sự gắn kết giữa hai kênh. Cuộc gặp giữa Lãnh đạo ASEAN và AIPA, được tổ chức chính thức lần đầu tại Hà Nội năm 2010 theo sáng kiến của Việt Nam, nay đã trở thành hoạt động thường niên trong khuôn khổ Hội nghị cấp cao ASEAN.

Tại AIPA-47, Đoàn Quốc hội Việt Nam đề xuất bốn dự thảo nghị quyết bám sát các ưu tiên chung của khu vực. Trên cơ sở đó, Việt Nam sẵn sàng cùng các nước gắn kết chặt chẽ hơn nữa chương trình nghị sự của AIPA với các Kế hoạch chiến lược Cộng đồng ASEAN, hướng tới mục tiêu chung là một Cộng đồng ASEAN đoàn kết, tự cường và vì người dân.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đồng chủ trì Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-New Zealand, tháng 7/2026. (Ảnh: Bảo Chi)

Đại sứ có thể chia sẻ những sáng kiến, trọng tâm tham dự của Lãnh đạo cấp cao Việt Nam trong dịp này?

Việc Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội tham dự AIPA-47 tiếp tục khẳng định ASEAN là lựa chọn chiến lược, ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Việc tham dự cũng thể hiện tinh thần chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Quốc hội Việt Nam trong AIPA, phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa mà Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã đề ra. Các hoạt động của Đoàn tập trung vào ba trọng tâm.

Thứ nhất, đóng góp vào định hướng hợp tác của AIPA. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự kiến gửi Thông điệp tới Đại hội đồng AIPA-47 và Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn sẽ có bài phát biểu quan trọng tại Phiên họp toàn thể thứ nhất. Qua đó, Việt Nam khẳng định đoàn kết, tự cường và vai trò trung tâm là điểm tựa để ASEAN vững vàng trước mọi biến động, trên cơ sở đề cao luật pháp quốc tế, văn hóa đối thoại và lòng tin chiến lược. Việt Nam cũng đề xuất các định hướng để các nghị viện đóng góp hiệu quả hơn vào triển khai Tầm nhìn 2045.

Thứ hai, đề xuất các sáng kiến cụ thể. Đoàn Việt Nam đã đề xuất và tham gia đồng bảo trợ các dự thảo nghị quyết tại Ủy ban Chính trị, Ủy ban Kinh tế, Ủy ban Xã hội và Ủy ban Nữ nghị sĩ AIPA. Thông qua các đề xuất, ta nhấn mạnh những ưu tiên của ASEAN và AIPA trong giai đoạn hiện nay, từ duy trì hòa bình, ổn định, ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh mới nổi, nâng cao sức chống chịu, năng lực cạnh tranh của khu vực, đến tăng cường gắn kết giữa người dân các nước và phát huy vai trò của phụ nữ trong bối cảnh chuyển đổi số. Các sáng kiến không chỉ tiếp nối những đóng góp của Việt Nam tại các kỳ Đại hội đồng gần đây, mà còn bám sát ưu tiên của nước Chủ tịch và yêu cầu triển khai Tầm nhìn 2045.

Thứ ba, tăng cường tiếp xúc và kết nối. Đoàn sẽ tham gia đầy đủ các phiên họp của Đại hội đồng và đóng góp ý kiến xây dựng vào các dự thảo nghị quyết của các nghị viện thành viên và Ban Thư ký AIPA. Bên lề Đại hội đồng, Lãnh đạo Quốc hội sẽ có các cuộc tiếp xúc với nước chủ nhà Philippines, các Nghị viện thành viên và Nghị viện Quan sát viên AIPA.

Trong quá trình chuẩn bị, Bộ Ngoại giao đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan của Quốc hội. Tôi tin tưởng rằng Đoàn Việt Nam sẽ tiếp tục để lại dấu ấn tại AIPA-47, cùng các nước thành viên chung tay xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm.

Trân trọng cảm ơn Đại sứ!

Thủ tướng Chính phủ tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 Nhận lời mời của Tổng thống Philippines Ferdinand Romualdez Marcos Jr., Chủ tịch ASEAN năm 2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ dẫn ...

Việt Nam chủ động góp sức cùng ASEAN chèo lái tương lai chung Nhân dịp Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các Hội nghị cấp cao ...

Đại sứ Việt Nam tại Philippines Lại Thái Bình bật mí những điểm đặc biệt về Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 Nhân dịp Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng sẽ tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các Hội nghị cấp ...

Việt Nam cùng ASEAN thúc đẩy nền ngoại giao nghị viện ASEAN chủ động, thực chất và hiệu quả Nhân dịp Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn dẫn đầu đoàn đại biểu cấp cao Quốc hội Việt Nam tham dự Đại hội đồng ...

Thứ trưởng Ngoại giao Đặng Hoàng Giang: Việt Nam thúc đẩy một ASEAN đoàn kết, tự cường và phát triển vì người dân Nhân dịp Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng dẫn đầu Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN ...