Chuyên gia Pháp chia sẻ kinh nghiệm phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học

Nga Đỗ
Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Từ kinh nghiệm của nước Pháp, GS Olivier Le Gall, Chủ tịch Hội đồng liêm chính học thuật Pháp (CoFIS) cho rằng, để thực sự phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học, cần phải có nỗ lực từ nhiều phía, ở cả ba cấp độ: cơ sở nghiên cứu, quốc gia và quốc tế.

Những thách thức mà xã hội loài người phải đối diện ở buổi đầu thiên niên kỷ thứ III, điển hình như dịch bệnh toàn cầu Covid-19 đang diễn ra hiện nay, tiếng nói của khoa học ngày càng cần được lắng nghe.

Thế nhưng, phương pháp khoa học có thực sự phù hợp trong mắt công chúng và nhà chức trách? Họ tin tưởng khoa học đến đâu? Niềm tin ấy có bị những vụ bê bối gian lận ầm ĩ làm hoen ố đi hay không?

Ý thức được hiện tượng “con voi chui lọt lỗ kim” trong thời gian gần đây, nền khoa học Pháp đang từng bước xây dựng cho mình một hệ thống củng cố tinh thần liêm chính học thuật.

Tại Hội thảo trực tuyến “Truth isn't truth: Liêm chính học thuật vì một nền khoa học có trách nhiệm” do Hiệp hội Đại học Pháp ngữ (AUF) tổ chức mới đây, GS Olivier Le Gall, Chủ tịch Hội đồng liêm chính học thuật Pháp (CoFIS) sẽ đưa ra câu trả lời sáng rõ cho một số vấn đề lâu nay đang bị xem là “vùng xám” ở một số quốc gia, thực ra vốn là “vùng tối” về mặt liêm chính học thuật ở góc nhìn quốc tế.

Chuyên gia Pháp chia sẻ về phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học
Hội thảo trực tuyến “Truth isn't truth: Liêm chính học thuật vì một nền khoa học có trách nhiệm” do AUF tổ chức mới đây. (Nguồn: AUF)

Theo GS Le Gall, liêm chính học thuật không phải là một “vấn đề”, mà là một ý niệm tích cực về cách thức và phương pháp mà nhà khoa học cần tuân thủ để đáp ứng được yêu cầu của xã hội đối với hoạt động nghiên cứu.

Tuy vậy, trong thực tế đó cũng là một thách thức vì trong xã hội có thể tồn tại những quan điểm trái ngược về “sự thật” khoa học.

Đối với nhà nghiên cứu, cần phải ý thức rõ ràng rằng khoa học không phải là quan điểm hay ý kiến, mà là phương pháp lập luận khách quan, độc lập và kiểm chứng được. Một nhà khoa học muốn được xã hội tôn trọng thì trước tiên cần phải chứng tỏ mình xứng đáng được tôn trọng.

Một trong những cách thức đảm bảo sự tôn trọng phương pháp khoa học, đó là đánh giá công trình nghiên cứu thông qua cơ chế bình duyệt (peer-review). Đây là điểm khác biệt giữa khoa học so với nhiều lĩnh vực khác của xã hội, giúp bảo đảm tính khách quan và xác thực của các khám phá khoa học, hoặc kiểm chứng những kết quả bất thường, thiếu tính thuyết phục.

Nhưng cũng chính trong cơ chế bình duyệt này vẫn có những lỗ hổng khiến cho chất lượng bình duyệt không phải lúc nào cũng đạt được mức độ kì vọng.

Nhiều hình thức gian lận tinh vi trong chế biến dữ liệu, ngụy tạo kết quả, đạo văn khoa học… đã xuất hiện và vẫn đang tồn tại dai dẳng trong cộng đồng khoa học.

GS Le Gall cho rằng, để xây dựng một nền khoa học có trách nhiệm, cần phải quan tâm đầy đủ đến cả 3 trụ cột: đạo đức nghiên cứu khoa học, tính liêm chính của nhà khoa học, và đạo đức nghề nghiệp của viên chức nghiên cứu. Như một chiếc ghế ba chân, bất cứ chân nào yếu đều có thể làm chiếc ghế đổ sụp.

Các nguyên lí đạo đức nghiên cứu do cộng đồng khoa học và cộng đồng xã hội định ra. Các quy tắc liêm chính học thuật do mỗi nhà nghiên cứu thực hành vận dụng trong công việc của mình.

Và các quy định đạo đức nghề nghiệp dùng để kiểm soát và phòng ngừa các mối xung đột lợi ích có thể nảy sinh khi viên chức nghiên cứu thực hiện hoạt động khoa học đồng thời với nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau.

Trong 3 trụ cột đó, tính liêm chính của cá nhân nhà nghiên cứu biểu hiện qua 4 tiêu chí: độ tin cậy (reliability), tính trung thực (honesty), sự tôn trọng (respect) và tính trách nhiệm (accounability).

Đây là các nguyên tắc cốt lõi của Bộ Quy tắc ứng xử châu Âu về liêm chính trong nghiên cứu khoa học, ban hành lần đầu vào năm 2005.

Nếu như đạo văn khoa học, giả mạo và ngụy tạo dữ liệu là các hành vi sai phạm hiển nhiên, thì trong thực tế hiện nay tồn tại một “vùng xám” có biên độ khá rộng, bao gồm hàng loạt các vi phạm về tính trung thực, độ tin cậy, sự tôn trọng hoặc khả năng truy xuất nguồn gốc kết quả nghiên cứu.

Các hành vi sai phạm phổ biến nhất là xé lẻ kết quả nghiên cứu (salami-slicing), tô hồng kết quả (beautification), lạm dụng chữ kí (undue signatures), trích dẫn thiên vị (biased references), che giấu dữ liệu (withholding results), dùng sai dữ liệu thống kê (statistical misuse)...

Chia sẻ về việc xây dựng hệ thống phát triển liêm chính học thuật tại Pháp, GS Le Gall cho rằng chính nước Pháp đã đi sau so với nhiều nước khác, đặc biệt là khu vực Bắc Mỹ và Bắc Âu. Nhưng nhờ sự kiên trì và những nỗ lực bền bỉ suốt từ năm 2010, quốc gia này đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này.

Trong đó, đáng kể nhất là việc thành lập Văn phòng Liêm chính Học thuật Pháp (OFIS) và xây dựng mạng lưới các cán bộ đại diện liêm chính tại các trường đại học và viện nghiên cứu.

Đồng thời, nền tảng pháp lý cũng được hoàn thiện nhằm điều tiết tốt hơn các hoạt động nghiên cứu khoa học, đào tạo tiến sĩ, đạo đức nghề nghiệp của viên chức nghiên cứu và các bộ quy tắc ứng xử hay thoả ước về liêm chính trong nghiên cứu khoa học.

Từ kinh nghiệm của nước Pháp, GS Le Gall cho rằng để thực sự phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học, cần phải có nỗ lực từ nhiều phía, ở cả ba cấp độ: cơ sở nghiên cứu, quốc gia và quốc tế.

Trong đó, vai trò quan trọng và thiết yếu đầu tiên vẫn là cá nhân nhà nghiên cứu. Vì dù mỗi cơ sở nghiên cứu và mỗi nhà nghiên cứu có thể có những định hướng chuyên môn khác nhau, nhưng tất cả đều có những nguyên tắc chung về phương pháp cần tuân thủ, nhằm không ngừng đóng góp cho xã hội những khám phá, hiểu biết khoa học mới có giá trị.

GS Le Gall nhấn mạnh, giá trị cốt lõi nhất mà nhà khoa học cần đảm bảo trong công việc của mình là tính trung thực. Tập trung vào chất lượng tự thân trong công việc nghiên cứu, đòi hỏi cao ở chính bản thân về sự liêm chính, không thoả hiệp với những hành vi gian dối khi xuất bản kết quả nghiên cứu, đó chính là lời khuyên dành cho mọi nhà nghiên cứu trẻ muốn phát triển và củng cố tinh thần liêm chính học thuật của mình.

GS. TS. Lê Huy Bắc: Khoa học xã hội của Việt Nam không kém, sao lại 'hạ chuẩn' tiến sĩ?

GS. TS. Lê Huy Bắc: Khoa học xã hội của Việt Nam không kém, sao lại 'hạ chuẩn' tiến sĩ?

Trước một số ý kiến cho rằng quy chế mới về đào tạo tiến sĩ của Bộ GD&ĐT nhằm ‘hạ chuẩn’ cho các nghiên cứu ...

Khoa học phát hiện thêm 3 triệu chứng quan trọng của Covid-19

Khoa học phát hiện thêm 3 triệu chứng quan trọng của Covid-19

Các nhà khoa học cho biết, viêm họng, đau nhức cơ và sổ mũi là những triệu chứng phổ biến của Covid-19 hiện nay.

(theo AUF)

Đọc thêm

Thông điệp của Tổng thống Putin dành cho Ukraine: Chống Nga là tự hủy hoại mình!

Thông điệp của Tổng thống Putin dành cho Ukraine: Chống Nga là tự hủy hoại mình!

Baoquocte.vn. Trong một bài luận về quan hệ Nga-Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra thông điệp cứng rắn về cuộc xung đột đang diễn ra ở miền Đông Ukraine.
Bất động sản mới nhất: Giá biệt thự tại Hà Nội gây sốc; mặt bằng bán lẻ TP. Hồ Chí Minh ế ẩm, điều cần biết về tiền đền bù thu hồi đất

Bất động sản mới nhất: Giá biệt thự tại Hà Nội gây sốc; mặt bằng bán lẻ TP. Hồ Chí Minh ế ẩm, điều cần biết về tiền đền bù thu hồi đất

Baoquocte.vn. Giá biệt thự Hà Nội gây sốc; mặt bằng bán lẻ TPHCM ế ẩmdo Covid-19, điều cần biết về tiền đền bù thu hồi đất… là tin bất động sản ...
Dịch Covid-19: Sài Gòn 'đau' nhưng không đơn độc!

Dịch Covid-19: Sài Gòn 'đau' nhưng không đơn độc!

Baoquocte.vn. Một Sài Gòn 'băng bó' vì Covid-19 thấy thương, thấy nhói đau, muốn làm một điều gì đó dù nhỏ nhoi cho thành phố ấy!
Covid-19: ‘Vòi bạch tuộc’ Delta lan tới hơn 70% lãnh thổ châu Âu; ca tử vong được công bố ở Indonesia chỉ là ‘phần nổi của tảng băng trôi’?

Covid-19: ‘Vòi bạch tuộc’ Delta lan tới hơn 70% lãnh thổ châu Âu; ca tử vong được công bố ở Indonesia chỉ là ‘phần nổi của tảng băng trôi’?

Baoquocte.vn. Biết biến thể Delta của virus SARS-CoV-2 gây bệnh Covid-19 hiện đã lây lan tới phần lớn các quốc gia châu Âu.
Thực hiện nghiêm, triệt để, chặt chẽ hơn các yêu cầu về phòng, chống dịch Covid-19

Thực hiện nghiêm, triệt để, chặt chẽ hơn các yêu cầu về phòng, chống dịch Covid-19

Baoquocte.vn. Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh phải khắc phục những hạn chế, thực hiện nghiêm, triệt để, chặt chẽ các yêu cầu về phòng, chống dịch Covid-19.
Olympic Tokyo 2020: Lịch thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam ngày 24/7; xạ thủ Hoàng Xuân Vinh tái ngộ các 'bại tướng'

Olympic Tokyo 2020: Lịch thi đấu của đoàn thể thao Việt Nam ngày 24/7; xạ thủ Hoàng Xuân Vinh tái ngộ các 'bại tướng'

Baoquocte.vn. Olympic Tokyo 2020: Trong ngày 24/7, đoàn thể thao Việt Nam sẽ thi đấu ở 6 nội dung.
Iran bán dầu cho Trung Quốc, ‘mập mờ’ ý định, Mỹ cân nhắc siết trừng phạt?

Iran bán dầu cho Trung Quốc, ‘mập mờ’ ý định, Mỹ cân nhắc siết trừng phạt?

Baoquocte.vn. Một quan chức Mỹ cho biết, nước này đang xem xét thắt chặt các lệnh trừng phạt đối với việc Iran bán dầu cho Trung Quốc.
Áp thấp nhiệt đới khẩn cấp gây mưa lớn diện rộng các tỉnh ven biển Bắc Bộ

Áp thấp nhiệt đới khẩn cấp gây mưa lớn diện rộng các tỉnh ven biển Bắc Bộ

Baoquocte.vn. Sáng nay 24/7, áp thấp nhiệt đới khẩn cấp cách bờ biển Nam Định-Ninh Bình khoảng 120km về phía Đông Nam, sức gió mạnh nhất giật cấp 8.
Mỹ chính thức dỡ bỏ đe dọa thuế quan về các hoạt động tiền tệ với Việt Nam

Mỹ chính thức dỡ bỏ đe dọa thuế quan về các hoạt động tiền tệ với Việt Nam

Baoquocte.vn. Đại diện Thương mại Mỹ hoan nghênh Việt Nam cam kết giải quyết các quan ngại của Washington trong lĩnh vực tiền tệ.
Cả 6 thí sinh Việt Nam tham dự Olympic Toán học quốc tế 2021 đều giành huy chương

Cả 6 thí sinh Việt Nam tham dự Olympic Toán học quốc tế 2021 đều giành huy chương

Baoquocte.vn. Cục Quản lý chất lượng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết cả 6 thí sinh Việt Nam tham dự Olympic Toán học quốc tế 2021 đều giành huy ...
Nhân tố chi phối chính sách đối ngoại của Tổng thống Joe Biden

Nhân tố chi phối chính sách đối ngoại của Tổng thống Joe Biden

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ Joe Biden chưa thể hiện đường lối chính sách đối ngoại hoàn chỉnh và nhất quán. Lý do và những nhân tố nào chi phối? TG&VN phân tích.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cấp cao ở mức độ thấp

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Cấp cao ở mức độ thấp

Baoquocte.vn. Thượng đỉnh Nga-Mỹ diễn ra trong không khí không thù địch nhau nhưng cũng không thân thiện. Họ phấn đấu đạt được cái tối thiểu. TG&VN phân tích.
Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Chưa khai thông, không đột phá

Thượng đỉnh Nga-Mỹ: Chưa khai thông, không đột phá

Baoquocte.vn. Cuộc gặp Thượng đỉnh Nga-Mỹ là cuộc gặp đầu tiên của ông Biden với ông Putin trên cương vị Tổng thống. Sự kiện được dư luận đặc biệt quan tâm. TG&VN phân tích.
Trung Đông, Vùng Vịnh và Bắc Phi: Thay trọng tâm, đổi định hướng

Trung Đông, Vùng Vịnh và Bắc Phi: Thay trọng tâm, đổi định hướng

Baoquocte.vn. Điểm nóng Trung Đông, với diễn biến chiến sự ác liệt giữa Israel và Hamas, gợi mở điều gì khi muốn nhận diện chính sách đối ngoại của ông Biden? Phân tích.
Chuyện gì đang diễn ra ở Trung Đông? Bản chất cũ trong bối cảnh mới

Chuyện gì đang diễn ra ở Trung Đông? Bản chất cũ trong bối cảnh mới

Baoquocte.vn. Trung Đông lại chứng kiến bùng phát cuộc xung đột Israel-Palestine. Tại sao lại lúc này và rồi triển vọng sẽ thế nào? Báo TG&VN phân tích.
Mỹ-Iran và hồ sơ hạt nhân Iran: Ánh sáng cuối đường hầm

Mỹ-Iran và hồ sơ hạt nhân Iran: Ánh sáng cuối đường hầm

Baoquocte.vn. Mâu thuẫn Mỹ-Iran sẽ thế nào dưới thời của Tổng thống Biden? Qua 100 ngày cầm quyền của ông Biden, số phận của JCPOA có triển vọng ra sao? Báo TG&VN phân tích.
Thông điệp của Tổng thống Putin dành cho Ukraine: Chống Nga là tự hủy hoại mình!

Thông điệp của Tổng thống Putin dành cho Ukraine: Chống Nga là tự hủy hoại mình!

Baoquocte.vn. Trong một bài luận về quan hệ Nga-Ukraine, Tổng thống Nga Vladimir Putin đưa ra thông điệp cứng rắn về cuộc xung đột đang diễn ra ở miền Đông Ukraine.
Covid-19 'tàn phá' Indonesia: Được đến bệnh viện là 'ước mơ', bình oxy quý hơn tiền bạc

Covid-19 'tàn phá' Indonesia: Được đến bệnh viện là 'ước mơ', bình oxy quý hơn tiền bạc

Baoquocte.vn. Trong tuần qua, số ca tử vong vì Covid-19 tại Indonesia đều vượt 1.000 ca mỗi ngày. Dịch Covid-19 đang tàn phá quốc đảo này.
Cuộc chiến với Covid-19: Bài học cho thế giới và Việt Nam

Cuộc chiến với Covid-19: Bài học cho thế giới và Việt Nam

Baoquocte.vn. Kiểm soát đại dịch Covid-19 không chỉ là vấn đề về tiền bạc và nguồn lực, mà còn là vấn đề về tư tưởng và chiến lược.
Anh triển khai tàu chiến tới châu Á-Thái Bình Dương: Tăng cường can dự, củng cố vị thế

Anh triển khai tàu chiến tới châu Á-Thái Bình Dương: Tăng cường can dự, củng cố vị thế

Baoquocte.vn. Quyết định của Anh khi cử thêm hai tàu chiến tới khu vực châu Á-Thái Bình Dương có thể giúp mở rộng ảnh hưởng của liên minh tình báo Ngũ Nhãn.
Quan chức Nga: Thỏa thuận về Dòng chảy phương Bắc 2 với Đức nhằm 'giữ thể diện' cho Mỹ

Quan chức Nga: Thỏa thuận về Dòng chảy phương Bắc 2 với Đức nhằm 'giữ thể diện' cho Mỹ

Baoquocte.vn. Mỹ và Đức đã ra thông cáo chung công bố đạt được thỏa thuận về dự án Dòng chảy phương Bắc 2 (Nord Stream 2). Nga đánh giá thế nào về thỏa thuận?
Không nản trước cạnh tranh Mỹ-Trung, Indonesia chọn hướng cân bằng 'tinh tế'

Không nản trước cạnh tranh Mỹ-Trung, Indonesia chọn hướng cân bằng 'tinh tế'

Baoquocte.vn. Với vị trí chiến lược quan trọng và được hưởng lợi từ cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung, Indonesia nên tìm cách cải thiện hơn nữa quan hệ với hai cường quốc này.
Phiên bản di động