Chuyên gia Pháp chia sẻ kinh nghiệm phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học

Nga Đỗ
Từ kinh nghiệm của nước Pháp, GS Olivier Le Gall, Chủ tịch Hội đồng liêm chính học thuật Pháp (CoFIS) cho rằng, để thực sự phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học, cần phải có nỗ lực từ nhiều phía, ở cả ba cấp độ: cơ sở nghiên cứu, quốc gia và quốc tế.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Những thách thức mà xã hội loài người phải đối diện ở buổi đầu thiên niên kỷ thứ III, điển hình như dịch bệnh toàn cầu Covid-19 đang diễn ra hiện nay, tiếng nói của khoa học ngày càng cần được lắng nghe.

Thế nhưng, phương pháp khoa học có thực sự phù hợp trong mắt công chúng và nhà chức trách? Họ tin tưởng khoa học đến đâu? Niềm tin ấy có bị những vụ bê bối gian lận ầm ĩ làm hoen ố đi hay không?

Ý thức được hiện tượng “con voi chui lọt lỗ kim” trong thời gian gần đây, nền khoa học Pháp đang từng bước xây dựng cho mình một hệ thống củng cố tinh thần liêm chính học thuật.

Tại Hội thảo trực tuyến “Truth isn't truth: Liêm chính học thuật vì một nền khoa học có trách nhiệm” do Hiệp hội Đại học Pháp ngữ (AUF) tổ chức mới đây, GS Olivier Le Gall, Chủ tịch Hội đồng liêm chính học thuật Pháp (CoFIS) sẽ đưa ra câu trả lời sáng rõ cho một số vấn đề lâu nay đang bị xem là “vùng xám” ở một số quốc gia, thực ra vốn là “vùng tối” về mặt liêm chính học thuật ở góc nhìn quốc tế.

Chuyên gia Pháp chia sẻ về phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học
Hội thảo trực tuyến “Truth isn't truth: Liêm chính học thuật vì một nền khoa học có trách nhiệm” do AUF tổ chức mới đây. (Nguồn: AUF)

Theo GS Le Gall, liêm chính học thuật không phải là một “vấn đề”, mà là một ý niệm tích cực về cách thức và phương pháp mà nhà khoa học cần tuân thủ để đáp ứng được yêu cầu của xã hội đối với hoạt động nghiên cứu.

Tuy vậy, trong thực tế đó cũng là một thách thức vì trong xã hội có thể tồn tại những quan điểm trái ngược về “sự thật” khoa học.

Đối với nhà nghiên cứu, cần phải ý thức rõ ràng rằng khoa học không phải là quan điểm hay ý kiến, mà là phương pháp lập luận khách quan, độc lập và kiểm chứng được. Một nhà khoa học muốn được xã hội tôn trọng thì trước tiên cần phải chứng tỏ mình xứng đáng được tôn trọng.

Một trong những cách thức đảm bảo sự tôn trọng phương pháp khoa học, đó là đánh giá công trình nghiên cứu thông qua cơ chế bình duyệt (peer-review). Đây là điểm khác biệt giữa khoa học so với nhiều lĩnh vực khác của xã hội, giúp bảo đảm tính khách quan và xác thực của các khám phá khoa học, hoặc kiểm chứng những kết quả bất thường, thiếu tính thuyết phục.

Nhưng cũng chính trong cơ chế bình duyệt này vẫn có những lỗ hổng khiến cho chất lượng bình duyệt không phải lúc nào cũng đạt được mức độ kì vọng.

Nhiều hình thức gian lận tinh vi trong chế biến dữ liệu, ngụy tạo kết quả, đạo văn khoa học… đã xuất hiện và vẫn đang tồn tại dai dẳng trong cộng đồng khoa học.

GS Le Gall cho rằng, để xây dựng một nền khoa học có trách nhiệm, cần phải quan tâm đầy đủ đến cả 3 trụ cột: đạo đức nghiên cứu khoa học, tính liêm chính của nhà khoa học, và đạo đức nghề nghiệp của viên chức nghiên cứu. Như một chiếc ghế ba chân, bất cứ chân nào yếu đều có thể làm chiếc ghế đổ sụp.

Các nguyên lí đạo đức nghiên cứu do cộng đồng khoa học và cộng đồng xã hội định ra. Các quy tắc liêm chính học thuật do mỗi nhà nghiên cứu thực hành vận dụng trong công việc của mình.

Và các quy định đạo đức nghề nghiệp dùng để kiểm soát và phòng ngừa các mối xung đột lợi ích có thể nảy sinh khi viên chức nghiên cứu thực hiện hoạt động khoa học đồng thời với nhiều cơ quan, tổ chức khác nhau.

Trong 3 trụ cột đó, tính liêm chính của cá nhân nhà nghiên cứu biểu hiện qua 4 tiêu chí: độ tin cậy (reliability), tính trung thực (honesty), sự tôn trọng (respect) và tính trách nhiệm (accounability).

Đây là các nguyên tắc cốt lõi của Bộ Quy tắc ứng xử châu Âu về liêm chính trong nghiên cứu khoa học, ban hành lần đầu vào năm 2005.

Nếu như đạo văn khoa học, giả mạo và ngụy tạo dữ liệu là các hành vi sai phạm hiển nhiên, thì trong thực tế hiện nay tồn tại một “vùng xám” có biên độ khá rộng, bao gồm hàng loạt các vi phạm về tính trung thực, độ tin cậy, sự tôn trọng hoặc khả năng truy xuất nguồn gốc kết quả nghiên cứu.

Các hành vi sai phạm phổ biến nhất là xé lẻ kết quả nghiên cứu (salami-slicing), tô hồng kết quả (beautification), lạm dụng chữ kí (undue signatures), trích dẫn thiên vị (biased references), che giấu dữ liệu (withholding results), dùng sai dữ liệu thống kê (statistical misuse)...

Chia sẻ về việc xây dựng hệ thống phát triển liêm chính học thuật tại Pháp, GS Le Gall cho rằng chính nước Pháp đã đi sau so với nhiều nước khác, đặc biệt là khu vực Bắc Mỹ và Bắc Âu. Nhưng nhờ sự kiên trì và những nỗ lực bền bỉ suốt từ năm 2010, quốc gia này đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực này.

Trong đó, đáng kể nhất là việc thành lập Văn phòng Liêm chính Học thuật Pháp (OFIS) và xây dựng mạng lưới các cán bộ đại diện liêm chính tại các trường đại học và viện nghiên cứu.

Đồng thời, nền tảng pháp lý cũng được hoàn thiện nhằm điều tiết tốt hơn các hoạt động nghiên cứu khoa học, đào tạo tiến sĩ, đạo đức nghề nghiệp của viên chức nghiên cứu và các bộ quy tắc ứng xử hay thoả ước về liêm chính trong nghiên cứu khoa học.

Từ kinh nghiệm của nước Pháp, GS Le Gall cho rằng để thực sự phát triển tinh thần liêm chính trong cộng đồng khoa học, cần phải có nỗ lực từ nhiều phía, ở cả ba cấp độ: cơ sở nghiên cứu, quốc gia và quốc tế.

Trong đó, vai trò quan trọng và thiết yếu đầu tiên vẫn là cá nhân nhà nghiên cứu. Vì dù mỗi cơ sở nghiên cứu và mỗi nhà nghiên cứu có thể có những định hướng chuyên môn khác nhau, nhưng tất cả đều có những nguyên tắc chung về phương pháp cần tuân thủ, nhằm không ngừng đóng góp cho xã hội những khám phá, hiểu biết khoa học mới có giá trị.

GS Le Gall nhấn mạnh, giá trị cốt lõi nhất mà nhà khoa học cần đảm bảo trong công việc của mình là tính trung thực. Tập trung vào chất lượng tự thân trong công việc nghiên cứu, đòi hỏi cao ở chính bản thân về sự liêm chính, không thoả hiệp với những hành vi gian dối khi xuất bản kết quả nghiên cứu, đó chính là lời khuyên dành cho mọi nhà nghiên cứu trẻ muốn phát triển và củng cố tinh thần liêm chính học thuật của mình.

GS. TS. Lê Huy Bắc: Khoa học xã hội của Việt Nam không kém, sao lại 'hạ chuẩn' tiến sĩ?

GS. TS. Lê Huy Bắc: Khoa học xã hội của Việt Nam không kém, sao lại 'hạ chuẩn' tiến sĩ?

Trước một số ý kiến cho rằng quy chế mới về đào tạo tiến sĩ của Bộ GD&ĐT nhằm ‘hạ chuẩn’ cho các nghiên cứu ...

Khoa học phát hiện thêm 3 triệu chứng quan trọng của Covid-19

Khoa học phát hiện thêm 3 triệu chứng quan trọng của Covid-19

Các nhà khoa học cho biết, viêm họng, đau nhức cơ và sổ mũi là những triệu chứng phổ biến của Covid-19 hiện nay.

(theo AUF)

Đọc thêm

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Xin đừng bỏ quên chúng con!' - lời kêu cứu từ Gaza

'Đừng quên chúng con!' không chỉ là thông điệp mà còn là lời kêu cứu đầy ám ảnh của những đứa trẻ Palestine tại Dải Gaza tới cộng đồng quốc ...
Việt Nam-Azerbaijan: Bền chặt tình hữu nghị, rộng mở đường tương lai

Việt Nam-Azerbaijan: Bền chặt tình hữu nghị, rộng mở đường tương lai

Hơn sáu thập niên vun đắp tình hữu nghị đang tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam và Azerbaijan đưa quan hệ Đối tác Chiến lược đi vào chiều sâu.
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Triều Tiên: Tái định vị giữa thế giới phân cực

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thăm Triều Tiên: Tái định vị giữa thế giới phân cực

Chuyến thăm của ông Tập Cận Bình khẳng định, Trung Quốc vẫn là nhân tố không thể thiếu trên con đường hướng tới bán đảo Triều Tiên hòa bình và ổn định lâu dài.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung: Hướng tới ổn định chiến lược và thể chế hóa khuôn khổ hợp tác thực chất

Thượng đỉnh Mỹ-Trung: Hướng tới ổn định chiến lược và thể chế hóa khuôn khổ hợp tác thực chất

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc thể hiện nhu cầu lớn của cả hai về ổn định chiến lược và thúc đẩy hợp tác.
Những vấn đề phức tạp của xung đột Trung Đông

Những vấn đề phức tạp của xung đột Trung Đông

Sau hơn hai tháng bom đạn bao phủ vùng Vịnh, cuộc xung đột ở Trung Đông vẫn mờ mịt, nhưng hậu họa thì đã rõ.
Myanmar: Cuộc chuyển giao quyền lực

Myanmar: Cuộc chuyển giao quyền lực

Quá trình chuyển giao quyền lực tại Myanmar từ chính quyền quân sự sang chính phủ dân sự chính danh đã bắt đầu.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Ngăn cú sốc năng lượng toàn cầu

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Ngăn cú sốc năng lượng toàn cầu

Việc G7 tổ chức cuộc họp khẩn cấp về nguồn cung dầu mỏ tại Paris là để khẳng định vai trò trung tâm của nhóm trong định hình kinh tế và quản trị toàn cầu.
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy xây dựng hầm đường bộ dưới biển sâu và dài nhất thế giới

Na Uy đang xây dựng đường hầm Rogfast dài 27 km dưới đáy biển, được kỳ vọng trở thành đường hầm đường bộ dưới biển dài và sâu nhất thế giới.
Phiên bản di động