‘Cơn lốc’ chính trường Anh

Phải chăng Anh cần tìm lại tiếng nói chung với châu Âu

Thủ tướng Anh Keir Starmer trong những hoạt động cuối cùng trên cương vị Thủ tướng Anh với nỗ lực thúc đẩy tăng cường năng lực quốc phòng Anh và châu Âu bằng đầu tư cho UAV và hệ thống AI. (Nguồn: Euronews)

Khủng hoảng niềm tin

Ngày 22/6, Thủ tướng Anh Keir Starmer đã tuyên bố từ chức sau chưa đầy hai năm tại nhiệm. Ông Keir Starmer cho biết quá trình lựa chọn lãnh đạo mới của Công đảng sẽ được khởi động vào tháng 7, và ông sẽ tiếp tục giữ chức Thủ tướng cho đến khi người kế nhiệm được chọn, dự kiến nhậm chức vào tháng 9.

Quyết định từ chức của ông Keir Starmer không đơn thuần là thất bại của một cá nhân, mà phản ánh những khó khăn nội tại của Công đảng và sự bế tắc sâu sắc của chính trường Anh hiện nay. Chính sự khủng hoảng niềm tin kéo dài trong chính trường Anh hậu Brexit đã khiến các nhà lãnh đạo liên tiếp bị cuốn khỏi vị trí quyền lực trước khi có thể hiện thực hóa chương trình nghị sự mà họ cam kết với cử tri.

Chỉ trong khoảng mười năm, nước Anh đã trải qua 7 đời Thủ tướng, điều hiếm thấy trong lịch sử chính trị hiện đại của quốc gia này. Điều đó phản ánh không chỉ sự cạnh tranh giữa các đảng phái mà còn là khủng hoảng về mô hình quản trị, sự phân hóa trong xã hội và sự suy giảm niềm tin của cử tri đối với tầng lớp lãnh đạo. Sự thiếu kiên nhẫn của cử tri tăng lên khi mức sống không được cải thiện, dịch vụ công, đặc biệt là hệ thống y tế xuống cấp, việc giải quyết bài toán nhập cư bất hợp pháp vẫn bế tắc.

Công đảng của ông Keir Starmer từng giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bầu cử năm 2024. Tuy nhiên, thắng lợi này có thể phần nhiều là do cử tri đã quá mệt mỏi với đảng Bảo thủ, chứ không hẳn vì họ hoàn toàn tin vào cương lĩnh của Công đảng. Thất bại nặng nề trong cuộc bầu cử địa phương tháng 5/2026 cùng sự ra đi của các Bộ trưởng chủ chốt đã làm gia tăng áp lực trong nội bộ Công đảng khiến ông Keir Starmer phải tuyên bố từ chức Thủ tướng.

Brexit “nóng” trở lại

Đúng 10 năm sau cuộc trưng cầu dân ý lịch sử vào ngày 23/6/2016, vấn đề Brexit lại một lần nữa “nóng” trở lại trên chính trường Anh. Việc vấn đề này quay trở lại tâm điểm không phải là sự ngẫu nhiên, mà xuất phát từ những nguyên nhân then chốt. Đầu tiên, đó là những kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế tan vỡ.

Kỳ vọng về một nước Anh thịnh vượng, tự chủ tài chính đã không diễn ra như những người ủng hộ cho quyết định Brexit mong muốn. Thay vào đó, sự đứt gãy chuỗi cung ứng, rào cản thương mại với thị trường EU và tình trạng lạm phát kéo dài đã bào mòn nền kinh tế xứ sở xương mù. Cử tri và giới doanh nghiệp Anh nhận ra họ đang phải trả giá đắt cho quyết định “ly hôn” này.

Ở khía cạnh quốc phòng và an ninh năng lượng, cuộc xung đột tại Ukraine và cục diện an ninh châu Âu thay đổi nhanh chóng đòi hỏi London phải phối hợp chặt chẽ hơn với Brussels. Tuy nhiên, sau quyết định Brexit, khoảng cách hai bờ eo biển Manche kết nối giữa Anh với châu Âu lục địa dường như xa hơn, khiến Anh trở nên xa rời những mục tiêu chung của EU. Điều này khiến Anh gặp khó khăn trong các vấn đề về bảo đảm quốc phòng cũng như an ninh năng lượng do thiếu sự phối kết hợp về chính sách chung với EU.

Việc Bộ trưởng Quốc phòng John Healey từ chức ngày 11/6 vì tranh cãi chi tiêu quốc phòng là minh chứng cho thấy nước Anh không thể “đơn thương độc mã” bảo vệ lợi ích của mình mà không có sự liên kết chặt chẽ với các đối tác lục địa.

Cuối cùng, có lẽ cả Anh và EU đang nhận thấy họ cần đến nhau, nhưng trong một dạng thức mà hai bên cần phải xem xét kỹ lưỡng. Ngay trước khi ông Starmer từ chức, Anh và EU đã lên kế hoạch tổ chức một hội nghị thượng đỉnh vào tháng 7 để thiết lập lại mối quan hệ. Vấn đề Brexit nổi lên lúc này vì nước Anh đang ở thế buộc phải tìm cách quay lại, hoặc ít nhất là xích lại gần hơn các tiêu chuẩn của EU để tự cứu mình.

Vấn đề Brexit nổi lên lúc này vì nước Anh đang ở thế buộc phải tìm cách quay lại, hoặc ít nhất là xích lại gần hơn các tiêu chuẩn của EU để tự cứu mình. (Nguồn: Cato Institute)

Cơ hội ở phía trước?

Sự ra đi của ông Keir Starmer mở ra chương mới bất định nhưng cũng đầy kỳ vọng về một sự thay đổi mang tính thực chất đối với chính trường Anh. Trước hết, cuộc đua giành chiếc ghế lãnh đạo Công đảng và vị trí Thủ tướng dự kiến ngã ngũ trước tháng 9 sẽ đưa đến những ứng viên tiềm năng mới cho chiếc ghế Thủ tướng. Những gương mặt thực tế hơn, có xu hướng ôn hòa và can đảm đối diện với bài toán kinh tế như Thị trưởng vùng Greater Manchester, ông Andy Burnham đang được kỳ vọng sẽ mang lại một làn gió mới cho chính trường Anh.

Điểm quan trọng tiếp theo, đó là dù có sự xáo trộn ở phố Downing, xu hướng “tan băng” trong quan hệ Anh - EU là không thể đảo ngược. Phía EU đã khẳng định mối quan hệ với Anh vẫn bền chặt, EU cần Anh trong các vấn đề an ninh và kinh tế; ngược lại, Anh cũng cần EU để gỡ các nút thắt thương mại và các vấn đề quan trọng khác.

Sẽ không có chuyện nước Anh tái gia nhập EU trong tương lai gần, điều bất khả thi về mặt chính trị nội bộ. Tuy nhiên, một thỏa thuận hợp tác sâu sắc hơn về an ninh, năng lượng và giảm thiểu tối đa các rào cản thuế quan là kịch bản khả thi.

Có thể nói sự kiện Thủ tướng Keir Starmer từ chức phản ánh sự khủng hoảng trong chính trường Anh, nhưng từ một góc độ khác, đó cũng là cơ hội để xứ sở sương mù tìm ra nhà lãnh đạo có khả năng ổn định lại tình hình và dẫn dắt nước Anh vượt qua sóng gió để tiếp tục phát triển.

Thách thức đối với chính trị gia chủ nhân số 10 phố Downing sắp tới, sẽ là phải làm sao chứng minh rằng ông có thể làm được điều mà các Thủ tướng Anh trước đó đều chưa hoàn thành, đó là khôi phục tăng trưởng, củng cố niềm tin của cử tri và mang lại thời kỳ ổn định sau những mệt mỏi vì những cuộc thay đổi ở thượng tầng quyền lực.

Có lẽ con đường ngắn nhất để đưa nước Anh vượt qua khủng hoảng hiện nay chính là tìm lại tiếng nói chung với châu Âu, trong một mô hình phù hợp hơn với cả hai phía.