Dân số già – nỗi lo không của riêng ai

Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Không riêng Nhật Bản, nhiều quốc gia ASEAN cũng có thể phải đối mặt với tình trạng suy giảm dân số trong những thế kỷ tiếp theo.
dan so gia noi lo khong cua rieng ai
Nhật Bản hiện đang rất thiếu nhân lực trẻ. (Nguồn:The Conversation)

Không riêng Nhật Bản hiện đang lo lắng liệu dân tộc của họ có bị tuyệt chủng trong tương lai hay không, nhiều quốc gia Đông Á khác cũng có thể phải đối mặt với tình trạng suy giảm dân số trong những thế kỷ tiếp theo.

Thế kỷ vừa qua đã chứng kiến sự gia tăng dân số chưa từng có trong lịch sử loài người. Trong khi dân số thế giới chỉ tăng gấp đôi trong giai đoạn 1750 – 1900, từ 800 triệu lên 1,6 tỷ người; dân số thế giới đã tăng gấp gần 4 lần trong thế kỷ XX với con số 6,1 tỷ. Chỉ tính trong 15 năm vừa qua, dân số thế giới đã tăng thêm 1,2 tỷ người. Với tình hình này, các quốc gia trên thế giới từ Anh quốc cho đến khu vực châu Phi hạ Sahara đều lo lắng về quá trình “bùng nổ dân số”.

Một xu hướng đang hình thành

Khác với xu hướng chung của thế giới, dân số Nhật Bản đã và đang suy giảm đáng kể từ năm 1920. Trong 5 năm trở lại đây, tỷ lệ sụt giảm dân số của Nhật Bản là 0,7%/ năm. Chính tỷ lệ sinh thấp là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thực trạng này.

Nhật Bản hiện đang lo lắng liệu dân tộc của họ có bị tuyệt chủng trong tương lai hay không? Vào năm 2006, Viện Dân số Quốc gia Nhật Bản và Viện nghiên cứu An ninh Xã hội đã dự đoán đến cuối thế kỷ XXI, dân số của Nhật Bản sẽ giảm còn 50 triệu người và giảm xuống chỉ còn 10 triệu người vào cuối thế kỷ XXII.

Đến năm 2350, dân số Nhật Bản theo dự đoán sẽ chỉ còn khoảng 1 triệu người và đến năm 3000, có lẽ chỉ còn lại 62 người Nhật còn sống trên đất nước Mặt Trời mọc (có lẽ đến lúc đó họ sẽ sống dưới mặt nước).

Không riêng Nhật Bản, nhiều quốc gia ASEAN cũng có thể phải đối mặt với tình trạng suy giảm dân số trong những thế kỷ tiếp theo. Các nhà khoa học đã tiến hành một nghiên cứu về dân số Hàn Quốc trong tương lai. Họ dự đoán rằng, cho đến năm 2503, chỉ còn khoảng 10.000 người Hàn Quốc còn sót lại trên lãnh thổ nước này.

Vấn đề suy giảm dân số cũng không giới hạn trong khu vực châu Á. Tại một số nước Đông Âu như Bulgaria, dân số nước này hiện đang giảm sút nghiêm trọng do sinh thấp và di cư cao. Ngoài ra, tỷ lệ gia tăng dân số thấp của Đức là một trong những nguyên nhân chính khiến cho Thủ tướng Angela Merkel chấp nhận người tị nạn Syria đến quốc gia này.

 Chất lượng, không phải số lượng

Vậy chúng ta có nên lo lắng về vấn đề này? Theo cách tiếp cận truyền thống về nhân khẩu học và kinh tế học, quy mô dân số là nhân tố quan trọng hàng đầu đóng góp cho sự tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Theo quan điểm truyền thống này, chúng ta cần phải lo lắng rất nhiều về vấn đề suy giảm dân số. Vấn đề này càng trở nên nghiêm trọng hơn khi chúng ta xét đến quá trình già hóa dân số. Đây được xem là “quả bom hẹn giờ” khi nó có thể tác động rất nhiều đến quá trình phát triển kinh tế, xã hội và y tế của quốc gia.

Tuy vậy, gần đây, các nhà nhân khẩu học đã cố gắng chuyển sự quan tâm của họ khỏi vấn đề dân số tăng lên quá cao hoặc giảm xuống quá thấp. Thay vào đó, họ chỉ xem dân số là một nhân tố đóng góp cho sự phát triển kinh tế – xã hội cùng với những nhân tố khác như lối sống, giáo dục,…

Theo quan điểm này, quy mô dân số ít quan trọng hơn so với chất lượng của mỗi người (chất lượng của các cá nhân được xác định bằng các tiêu chí như tình trạng giáo dục hoặc thể trạng sức khỏe). Vì vậy, chúng ta có thể kết luận rằng việc năng suất lao động có thể quan trọng hơn so với vấn đề suy giảm dân số.

Tác động của việc giảm dân số

Tại sao Nhật Bản và Hàn Quốc lại quá lo lắng về tình trạng suy giảm dân số? Sự suy giảm dân số, theo một mức độ nào đó, có thể được xem là sự suy yếu của quốc gia. Không chỉ tác động đến nền văn hóa, tình trạng suy giảm dân số còn ảnh hưởng đến vấn đề an ninh quốc gia. Những dự đoán cho rằng, các dân tộc sẽ bị tuyệt chủng có lẽ chưa phải là một mối quan tâm trước mắt, nhưng lại là một công cụ để các chính phủ nhằm thúc giục người dân của họ tăng cường sinh đẻ.

Tuy nhiên, tại Nhật Bản, cũng như tại nhiều quốc gia Đông Á khác, dân số tại khu vực nông thôn đang giảm mạnh do tỉ lệ sinh giảm cũng như do dân cư chuyển sang sinh sống tại các thành phố lớn. Tại Trung Quốc, một số ngôi làng chỉ còn lại những người cao tuổi sinh sống.

Hậu quả của vấn đề này đối với sự phát triển kinh tế – xã hội nông thôn rất rõ ràng. Điển hình như tại Đài Loan (Trung Quốc), trong hai năm vừa qua, 2 trường đại học tại huyện Bình Đông (phía Nam Đài Loan) đã phải đóng cửa. Trong khi có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng một trong số đó chính là tỉ lệ sinh thấp.

Tỷ lệ thanh niên cao

Những gì diễn ra tại huyện Bình Đông là một ví dụ minh họa về tương lai của bộ phận dân số trẻ trên khắp thế giới trong vòng 50 năm tới.

Hiện tình trạng dân số trẻ đang giảm xuống trong giai đoạn 2015 – 2050 bao gồm Thái Lan (giảm 38%), Ba Lan và Hàn Quốc (cả hai nước đều giảm 31%), Brazil (giảm 22%) và Trung Quốc (giảm 21%). Những con số này có thể cho thấy, theo quy luật cung – cầu, chất lượng giáo dục – đặc biệt là giáo dục đại học – sẽ tăng lên. Từ đó, điều này sẽ có tác động đến số lượng của các học viện, trường đại học.

Trong khi đó, sự gia tăng dân số trẻ tại một số khu vực khác (chủ yếu tại khu vực châu Phi hạ Sahara và tại Trung Đông) đã làm dấy lên những mối quan ngại vượt xa vấn đề “đông dân quá mức”. Tại những nơi này, sự gia tăng số lượng thanh niên đã dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng như di dân, khai thác tài nguyên quá mức, tình trạng bất ổn,…

Rõ ràng, chúng ta cần phải nhận ra tương lai và tiềm năng thật sự của vấn đề bùng nổ và suy giảm giảm dân số trẻ để xác định được liệu sự giảm dân số hay tăng dân số quá nhanh sẽ có tác động tiêu cực đến xã hội địa phương, quốc gia hoặc toàn cầu hay không. Một nền giáo dục tiên tiến và rộng khắp, dễ dàng tiếp cận công ăn việc làm chính là những ưu tiên hàng đầu cho vấn đề này.

Châu Khánh Tâm (theo The Conversation)

Đọc thêm

Mỹ sẵn sàng 'bơm' thêm vũ khí cho Ukraine, tặng trực thăng cho Czech

Mỹ sẵn sàng 'bơm' thêm vũ khí cho Ukraine, tặng trực thăng cho Czech

Baoquocte.vn. Một số nguồn tin cho hay Mỹ có thể viện trợ quân sự bổ sung trị giá khoảng 800 triệu USD cho Ukraine và tặng 8 máy bay trực thăng ...
Khởi đầu nền ngoại giao thời đại Hồ Chí Minh

Khởi đầu nền ngoại giao thời đại Hồ Chí Minh

Baoquocte.vn. Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đã đặt nền móng, trực tiếp chỉ đạo và dẫn dắt sự phát triển của nền ngoại giao cách mạng Việt Nam.
Chủ tịch Hội Phật tử Việt Nam tại Hàn Quốc thăm Ban Tôn giáo Chính phủ

Chủ tịch Hội Phật tử Việt Nam tại Hàn Quốc thăm Ban Tôn giáo Chính phủ

Baoquocte.vn. Sư cô Thích nữ Giới Tánh – Chủ tịch Hội Phật tử Việt Nam tại Hàn Quốc đã tới thăm Ban Tôn giáo Chính phủ tại Hà Nội.
Croatia chi khủng cho khí đốt, khẳng định vị thế dẫn đầu về năng lượng trong khu vực

Croatia chi khủng cho khí đốt, khẳng định vị thế dẫn đầu về năng lượng trong khu vực

Baoquocte.vn. Ngày 18/8, Chính phủ Croatia thông báo, quốc gia này sẽ đầu tư 180 triệu Euro (182,32 triệu USD) để xây dựng một đường ống dẫn khí đốt mới.
Tây Ban Nha: Tìm thấy khu phức hợp khổng lồ hơn 500 tảng đá đứng

Tây Ban Nha: Tìm thấy khu phức hợp khổng lồ hơn 500 tảng đá đứng

Baoquocte.vn. Ngày 18/8, các nhà khảo cổ học cho biết một quần thể cự thạch khổng lồ gồm hơn 500 tảng đá đứng đã được phát hiện ở miền Nam Tây ...
Nga không muốn đối đầu trực tiếp Mỹ và NATO, Washington tỏ thiện chí

Nga không muốn đối đầu trực tiếp Mỹ và NATO, Washington tỏ thiện chí

Baoquocte.vn. Quan chức Moscow nhấn mạnh Nga, với tư cách là một cường quốc hạt nhân, sẽ ‘hành động trách nhiệm nhất có thể’ và tránh đối đầu trực tiếp với ...
Quan hệ Ấn-Trung đang ‘cực kỳ khó khăn’

Quan hệ Ấn-Trung đang ‘cực kỳ khó khăn’

Baoquocte.vn. Ngoại trưởng Ấn Độ S. Jaishankar bày tỏ hy vọng Trung Quốc hiểu rằng hai nước cần hợp tác, vượt qua các vấn đề để mang đến ‘Thế kỷ châu ...
Thảm họa sinh thái, hàng tấn cá phơi bụng phủ kín sông Oder khu vực biên giới Đức-Ba Lan

Thảm họa sinh thái, hàng tấn cá phơi bụng phủ kín sông Oder khu vực biên giới Đức-Ba Lan

Baoquocte.vn. Từ cuối tháng 7/2022 đến nay, hàng trăm tấn cá chết không rõ nguyên nhân đã được vớt lên từ sông Oder, gần biên giới Đức-Ba Lan.
Chuyển nhượng cầu thủ ngày 19/8: Silva muốn đến Barca; AS Roma đàm phán Victor Lindelof; Ajax không bán Antony

Chuyển nhượng cầu thủ ngày 19/8: Silva muốn đến Barca; AS Roma đàm phán Victor Lindelof; Ajax không bán Antony

Baoquocte.vn. Những tin tức chuyển nhượng cầu thủ diễn ra trong 24 giờ qua được cập nhật thường xuyên trên Báo Thế giới và Việt Nam.
Vì sao Ukraine vẫn ngạc nhiên dù được Thổ Nhĩ Kỳ ‘kiên quyết’ ủng hộ?

Vì sao Ukraine vẫn ngạc nhiên dù được Thổ Nhĩ Kỳ ‘kiên quyết’ ủng hộ?

Baoquocte.vn. Tổng thống Ukraine cho biết 'rất ngạc nhiên' khi nghe tin từ Tổng thống Recep Tayyip Erdogan rằng Nga đã 'sẵn sàng cho một giải pháp hòa bình'.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (18-19/8): Hà Nội, Bắc Bộ ngày nắng; Trung Bộ có nắng nóng; cả nước chiều tối mai mưa rào, dông rải rác

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (18-19/8): Hà Nội, Bắc Bộ ngày nắng; Trung Bộ có nắng nóng; cả nước chiều tối mai mưa rào, dông rải rác

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết cả nước chiều tối 19/8 mưa rào và dông rải rác, cục bộ có mưa to; đề phòng lốc, sét và gió giật mạnh; Trung Bộ có nắng nóng.
Pháp 'hứng' mưa như trút, Italy khô hạn kéo dài

Pháp 'hứng' mưa như trút, Italy khô hạn kéo dài

Baoquocte.vn. Sau đợt nắng nóng gay gắt kéo dài nhiều tuần qua, Pháp đang hứng những trận mưa lớn như trút nước, có khả năng gây lũ quét.
Những giải pháp thích nghi của châu Âu khi giá năng lượng tăng cao

Những giải pháp thích nghi của châu Âu khi giá năng lượng tăng cao

Baoquocte.vn. Giá bán buôn điện và khí đốt tăng mạnh, các hộ gia đình ở châu Âu phải đối mặt với hóa đơn năng lượng cao hơn nhiều trong năm nay và xa hơn nữa.
Rác thải nhựa và hành động của các nước ASEAN

Rác thải nhựa và hành động của các nước ASEAN

Baoquocte.vn. Trước thách thức rác thải nhựa, ASEAN xây dựng lộ trình kinh tế tuần hoàn, hướng đến phát triển bền vững.
Trung Quốc nuôi dưỡng hơn 4.000 doanh nghiệp SME làm mô hình chuyển đổi số

Trung Quốc nuôi dưỡng hơn 4.000 doanh nghiệp SME làm mô hình chuyển đổi số

Baoquocte.vn. Trung Quốc sẽ xây dựng 4.000 đến 6.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ thành các mô hình chuyển đổi kỹ thuật số.
Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (17-18/8): Hà Nội ngày nắng; Bắc Bộ, Trung Bộ có nắng nóng; Nam Bộ chiều, tối mưa rào, dông rải rác

Dự báo thời tiết đêm nay và ngày mai (17-18/8): Hà Nội ngày nắng; Bắc Bộ, Trung Bộ có nắng nóng; Nam Bộ chiều, tối mưa rào, dông rải rác

Baoquocte.vn. Dự báo thời tiết Bắc Bộ, Trung Bộ ngày nắng, có nơi nắng nóng trên 35 độ C; Tây Nguyên, Nam Bộ chiều tối và tối mưa rào và dông rải rác.
Covid-19 ngày 18/8: Gần 3.300 F0 mới; 8.877 bệnh nhân khỏi bệnh; không có trường hợp tử vong

Covid-19 ngày 18/8: Gần 3.300 F0 mới; 8.877 bệnh nhân khỏi bệnh; không có trường hợp tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch ngày 18/8 của Bộ Y tế cho biết có 3.295 ca mới, tăng hơn 300 ca so với hôm qua; hơn 8.800 bệnh nhân điều trị khỏi.
Covid-19 ngày 17/8: Hơn 2.800 ca mắc mới, số F0 nặng tăng vọt, 3 người tử vong; gần 5.300 bệnh nhân khỏi bệnh

Covid-19 ngày 17/8: Hơn 2.800 ca mắc mới, số F0 nặng tăng vọt, 3 người tử vong; gần 5.300 bệnh nhân khỏi bệnh

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 17/8 của Bộ Y tế cho biết có 2.814 ca mới, gần 5.300 bệnh nhân khỏi, F0 nặng tăng vọt, 3 người tử vong.
Covid-19: Nhiều nước châu Á gia tăng số ca mắc mới và bệnh nhân nặng

Covid-19: Nhiều nước châu Á gia tăng số ca mắc mới và bệnh nhân nặng

Baoquocte.vn. Số ca mắc mới Covid-19 tại Hàn Quốc 24 giờ qua đã tăng lên mức cao nhất trong 18 tuần và dường như sắp đạt đỉnh.
Covid-19 ngày 16/8: Gần 3.000 ca mắc mới; hơn 5.200 người khỏi bệnh và 2 F0 tử vong

Covid-19 ngày 16/8: Gần 3.000 ca mắc mới; hơn 5.200 người khỏi bệnh và 2 F0 tử vong

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 của Bộ Y tế ngày 16/8 cho biết có 2.983 ca mới, trong ngày có hơn 5.200 bệnh nhân khỏi; 2 trường hợp tử vong.
CDC Mỹ: Đậu mùa khỉ có thể lây virus từ người sang vật nuôi

CDC Mỹ: Đậu mùa khỉ có thể lây virus từ người sang vật nuôi

Baoquocte.vn. Ngày 15/8, CDC Mỹ đã cập nhật các khuyến nghị về bệnh đậu mùa khỉ, bao gồm thông tin động vật nuôi có thể lây nhiễm virus từ người.
Covid-19 ngày 15/8: Gần 1.700 ca mắc mới; hơn 9.200 người khỏi bệnh; 124 F0 nặng

Covid-19 ngày 15/8: Gần 1.700 ca mắc mới; hơn 9.200 người khỏi bệnh; 124 F0 nặng

Baoquocte.vn. Bản tin phòng chống dịch Covid-19 ngày 15/8 của Bộ Y tế cho biết có 1.695 ca mới, số bệnh nhân khỏi gấp gần 6 lần ca mới; F0 nặng cũng tăng lên.
Phiên bản di động