Sáng mùng 1 Tết, nhiều người có thói quen mua một túi muối nhỏ mang về đặt trong nhà. Hình ảnh những gánh muối rong trước cổng đền, chùa, trên các con phố – đặc biệt ở miền Bắc – đã trở nên quen thuộc.
Ngược lại, vào những ngày cuối năm, người ta thường mua vôi để quét lại tường, cổng ngõ, rắc vôi bột khử uế, dọn dẹp nhà cửa đón Tết.
| Tục lệ mua muối sáng mùng 1 Tết của người Việt. (Ảnh: Minh An) |
Theo PGS.TS Bùi Xuân Đính, trong Bách khoa thư làng Việt cổ truyền, ban đầu câu nói này chỉ là lời nhắc người đi chợ mua đủ những mặt hàng thiết yếu cho dịp Tết, trong đó có muối và vôi. Lâu dần, nó trở thành quan niệm dân gian và được duy trì như một tục lệ.
Các nhà nghiên cứu cho rằng, muối tượng trưng cho sự mặn mà, gắn kết và may mắn. Trong quan niệm xưa, muối có thể xua đuổi tà khí, giữ gìn hòa khí gia đình. Vì thế, mua muối đầu năm mang ý nghĩa cầu mong thuận hòa, bền chặt.
Trong khi đó, vôi gắn với việc tẩy uế, làm mới không gian sống. Cuối năm mua vôi để quét dọn, sửa sang nhà cửa, khép lại điều cũ và chuẩn bị cho khởi đầu mới. Một số cách lý giải khác cho rằng việc mua vôi còn liên quan đến “ông bình vôi” – vật dụng ăn trầu quan trọng trong mỗi gia đình xưa.
Theo các chuyên gia văn hóa, phong tục này phản ánh tư duy vòng tròn về thời gian của người Việt: kết thúc gắn với thanh lọc, khởi đầu đi cùng tái sinh.
Tết vì thế không chỉ là dịp lễ hội, mà còn là nghi thức làm mới bản thân, gia đình và các mối quan hệ, giúp giá trị truyền thống tiếp tục được gìn giữ trong đời sống hiện đại.