Giữa biển cỏ mênh mông

Tôi đến đất nước Mông Cổ vào một ngày đầu Hạ. Từ sân bay Incheon (Hàn Quốc) qua hơn 3,5 giờ bay và trước đó là gần 5 giờ bay từ Hà Nội, tôi đã đáp xuống sân bay thủ đô Ulaanbaatar.

Câu chuyện sáng tạo nghề dệt ở Lô Lô Chải Tạp chí Mỹ đưa Côn Đảo lên đầu danh sách 30 hòn đảo bí ẩn nhất thế giới Du lịch Việt Nam tăng tốc ngoạn mục

Qua ô cửa nhỏ hiện ra một màu xanh ngút ngát của cỏ. Cỏ phủ kín những dãy đồi thoai thoải. Cỏ len vào thung lũng. Cỏ bao quanh những đàn ngựa, đàn cừu, đàn bò đang bước thong thả. Trong khoảnh khắc ấy, tôi hiểu ra rằng vì sao người ta gọi Mông Cổ là đất nước của thảo nguyên.

Vẻ đẹp thảo nguyên Mông Cổ. (Ảnh TGCC)

Đất nước có hai “mỏ vàng”

Mười ngày trên đất nước rộng hơn 1,5 triệu km², với dân số chỉ hơn 3,5 triệu người, đủ để thấy Mông Cổ không chỉ có những đoàn kỵ binh từng làm rung chuyển nửa thế giới mà còn là một đất nước đang âm thầm chuyển mình trong thời đại kinh tế số.

Anh Vũ, người quản lý đoàn còn khá trẻ nhưng mang vẻ phong trần, đưa cho tôi lịch trình khám phá Mông Cổ dày đặc: cưỡi lạc đà trên cồn cát Elsen Tasarkhai, vượt ô tô qua thảo nguyên mênh mông, ghé những khu lều du mục Ger (Yurt), cắm trại và tắm suối nước nóng thiên nhiên ở Ikh Ulaan Shivert, khám phá hồ Ugil (hồ nước linh thiêng của Mông Cổ), Công viên quốc gia Tereji..., thưởng thức ẩm thực đồng cỏ, ngủ lều Ger giữa thảo nguyên bát ngát, ngắm tượng Thành Cát Tư Hãn...

More from WVR
Mông Cổ đón gần 680.000 khách quốc tế, tịnh tiến mốc 1 triệu lượt năm 2025

Cô hướng dẫn viên bản địa Gerel (theo tiếng Việt là “ánh sáng”) trò chuyện với chúng tôi bằng tiếng Anh khá chuẩn. Không chỉ vậy, Gerel còn nói tiếng Việt khá tốt do từng học tại Trường Đại học Hà Nội hơn 10 năm trước. “Đất nước của chúng tôi có hai mỏ vàng”, cô nói. Tôi ngạc nhiên vì chưa bao giờ nghe thấy. Gerel mỉm cười giải thích: “Một ở dưới lòng đất. Một ở trên mặt đất”. Câu trả lời khiến cả đoàn bật cười. Nhưng càng đi, tôi càng thấy đó là một nhận xét rất chính xác.

“Mỏ vàng” dưới lòng đất là khoáng sản. Mông Cổ có nhiều tài nguyên như than đá, đồng, vàng, uranium, đất hiếm..., trong đó nhiều mỏ thuộc loại lớn nhất thế giới. Nguồn thu từ khai khoáng hiện là một trong những trụ cột của nền kinh tế. Nhưng “mỏ vàng” trên mặt đất mới thực sự gây ấn tượng. Đó là đồng cỏ rộng lớn. Đó là gần 60 triệu con gia súc, trong khi dân số cả nước chỉ khoảng 3,5 triệu người. Bình quân, mỗi người Mông Cổ sở hữu gần 20 con gia súc.

Ở nhiều nước, tài sản được đo bằng tiền gửi ngân hàng, cổ phiếu hay biệt thự. Còn ở Mông Cổ, hàng nghìn năm qua, sự giàu có được đo bằng số lượng ngựa, bò, cừu, dê, lạc đà... Nhìn những đàn ngựa tung vó trên thảo nguyên, tôi nghĩ đó chính là những “ngân hàng sống” của người du mục. Quy mô kinh tế Mông Cổ tuy không lớn, với GDP danh nghĩa năm 2025 khoảng 25,4 tỷ USD, nhưng tăng trưởng khá nhanh trong những năm gần đây nhờ khai khoáng, đặc biệt là đồng và than đá. GDP bình quân đầu người năm 2025 đạt trên 7.000 USD.

Hơn 10 ngày ở Mông Cổ, tôi thầm nghĩ “mỏ vàng” lớn thứ ba của đất nước này là du lịch. Những thảo nguyên mênh mông, cảnh quan nguyên sơ, nguồn thực phẩm sạch dồi dào cùng con người thân thiện, cởi mở tạo nên tiềm năng phát triển lớn.

Hiện Mông Cổ miễn thị thực cho công dân 65 quốc gia, trong đó có Việt Nam. Chính sách này gồm 31 quốc gia và vùng lãnh thổ theo các hiệp định song phương và miễn thị thực du lịch tạm thời cho công dân 34 nước đến hết năm 2026 nhằm thúc đẩy du lịch. Đây là con số đáng kể, cho thấy sự cởi mở của Mông Cổ trong phát triển ngành du lịch.

Ulaanbaatar và những cú ngỡ ngàng

Điều tôi quan tâm chú ý nhất là xe cộ, bởi tôi rất yêu quý và ngưỡng mộ hãng xe điện, xe xanh của Việt Nam Vinfast. Trên đường phố tôi nhìn thấy nhiều Toyota, Lexus, Hyundai, Kia,… những xe Nhật, xe Hàn. Lác đác là xe ô tô châu Âu như Mercedes - Benz, BMW... Rất hiếm thấy xe Trung Quốc, xe Nga. Xe chạy xăng, xe diesel vẫn chiếm đa số. Đứng ở đại lộ trung tâm, tôi đếm vội, 10 xe ô tô chạy qua thì có đến 7 ô tô Nhật Bản, 2 ô tô Hàn Quốc.

Rồi cũng bắt đầu có sự kẹt xe trong nội đô, đặt ra tầm nhìn xa hơn cho giao thông đô thị. Tôi nói vui với người bạn đồng hành, chắc Vinfast sang đây còn nhiều việc để làm, phải làm như trạm sạc, năng lượng xanh, taxi xanh GSM. Anh bạn cười hiền: Mùa Đông âm 40 độ C, pin xe điện cũng phải cân nhắc. Mặc dù nơi đây có lợi thế về đất hiếm và các khoáng sản cần cho xe điện.

Tôi khá bất ngờ khi hệ thống giao thông đường bộ của Mông Cổ tương đối tốt, mặc dù số km đường nhựa còn ít. Nhiều tuyến đường mới được xây dựng. Mặt đường phẳng. Biển báo rõ ràng. Các tuyến kết nối với khu vực khai khoáng được đầu tư khá bài bản.

Một người trong đoàn nhận xét: Tiền từ dưới lòng đất đang được đưa lên mặt đất. Tôi cho rằng đó là một nhận xét đúng. Một quốc gia giàu tài nguyên chỉ thực sự phát triển khi biến tài nguyên thành trường học, bệnh viện, đường sá, nhà ở và chất lượng cuộc sống. Đó là bài toán mà không phải nước nào giàu tài nguyên thiên nhiên cũng giải được. Tuy nhiên, đất nước có diện tích rộng lớn, việc đầu tư hạ tầng giao thông là câu chuyện cực lớn, không thể giải quyết một sớm một chiều.

Trên đường từ sân bay Ulaanbaatar trở về Hà Nội, tôi tình cờ bắt gặp một số thầy giáo đến từ một trường Cao đẳng tại Việt Nam sang Mông Cổ để giảng dạy cho nước bạn về năng lượng mặt trời trong khuôn khổ chương trình của một tổ chức tài trợ quốc tế.

More from WVR
Động lực nào khiến kinh tế Mông Cổ tăng trưởng mạnh mẽ?

Tôi nhớ đến sự kiện Chủ tịch Hồ Chí Minh từng thăm chính thức Mông Cổ từ vào tháng 7/1955 và tại đây đã có Trường Trung học số 14 mang tên Người. Đặc biệt, sợi dây kết nối giữa hai quốc gia ngày càng bền chặt qua chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ 30/9 - 1/10/2024, ký kết nâng cấp quan hệ hai nước lên Đối tác toàn diện.

Quốc gia của những khoảng trống

Điều gây ấn tượng nhất đối với tôi không phải là thành phố mà là sự vắng vẻ. Ra khỏi Ulaanbaatar chừng vài chục cây số, cảm giác như ta đang bước vào một thế giới khác: Không hàng rào, không khu dân cư dày đặc, không nhà cửa chen chúc, không biển quảng cáo. Chỉ có trời, đất, cỏ và gió. Có những đoạn đường hàng chục cây số chúng tôi đi mà không gặp một ngôi nhà.

Ở Việt Nam điều đó gần như rất khó để hình dung. Đất nước hơn 100 triệu dân của chúng ta gần như không còn khoảng trống. Còn ở Mông Cổ khoảng trống lại trở thành một loại tài sản. Sự rộng lớn ấy khiến con người trở nên khiêm nhường hơn trước thiên nhiên.

Do đất nước rộng lớn, dân số ít, việc đầu tư cho hạ tầng viễn thông vì thế cũng khá nan giải. Tôi đã phải loay hoay khá lâu để kết nối mạng Internet khi vừa đặt chân xuống sân bay của thủ đô Ulaanbaatar.

Giữ gìn bản sắc văn hóa

Trong suốt chuyến đi, điều khiến tôi trân trọng nhất không phải là những tòa nhà mới. Không phải là các mỏ khoáng sản. Không phải là những chiếc xe Lexus hay Land Cruiser đắt tiền trên phố mà là việc người Mông Cổ vẫn giữ được bản sắc của mình.

Lều Ger vẫn tồn tại dung dị âm thầm. Ngựa vẫn còn đó, vẫn là niềm tự hào dân tộc. Lễ hội Naadam vẫn được tổ chức như hàng trăm năm trước. Những đứa trẻ thành phố vẫn biết cưỡi ngựa. Những gia đình du mục vẫn di chuyển theo mùa. Giữa thời đại toàn cầu hóa nhanh chóng, đó là điều không hề dễ.

Thâm nhập vào những ngôi nhà của người bản địa Mông Cổ mới thấy được văn hóa dân gian Mông Cổ là một trong những nền văn hóa du mục đặc sắc nhất.

Tôi theo chân anh ZoLo, người hướng dẫn của Mông Cổ để vào một vài lều nhỏ trên thảo nguyên thuộc Bag (xã/thôn nhỏ), rồi vào Sum (giống như thị trấn ở Việt Nam); mà theo anh Zolo nói tên của anh nghĩa tiếng Việt là may mắn. Anh đã từng theo học một năm ngoại ngữ tiếng Việt và 5 năm theo học tại Trường Đại học Xây dựng nên anh hiểu rõ cả về văn hóa Việt Nam và Mông Cổ.

Anh say sưa kể cho tôi nghe về văn hóa du mục - linh hồn của Mông Cổ; về Lều Ger (Yurt) biểu tượng văn hóa Mông Cổ; về lễ hội Naadam - niềm tự hào dân tộc với các môn thể thao thi đấu nổi bật như đấu vật, đua ngựa, bắn cung.

Tôi theo anh xem và nghe hát dân gian Khoomei (hát cổ họng) là loại hình nghệ thuật độc đáo nổi tiếng Mông Cổ, được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại; xem biểu diễn Đàn đầu ngựa Morin Khuur là nhạc cụ nổi tiếng nhất Mông Cổ.

Rồi anh cũng cho tôi thưởng thức các món ăn truyền thống của người Mông Cổ như Buuz (bánh bao hấp), Khuushuur (bánh rán nhân thịt), Airag (sữa ngựa lên men), thịt cừu, thịt bò, thịt ngựa. Anh nói, dù hiện đại hóa rất nhanh nhưng người Mông Cổ vẫn giữ được nhiều giá trị truyền thống. Chính điều đó tạo nên sức hấp dẫn riêng của đất nước thảo nguyên này đối với du khách từ khắp nơi trên thế giới.

Tác giả (giữa) và hai người du mục ở Mông Cổ. (Ảnh TGCC)

Và những điều đọng lại...

Rời Mông Cổ, tôi nghĩ về những đồng cỏ bất tận; đàn gia súc gần 60 triệu con; những mỏ đồng, mỏ than khổng lồ, đất hiếm quý giá; về một đất nước ít dân nhưng không nhỏ bé; một dân tộc từng làm thay đổi lịch sử thế giới và hôm nay đang lặng lẽ đi tìm con đường phát triển của riêng mình.

Có lẽ, điều quý giá nhất mà chuyến đi mang lại không phải là những bức ảnh hay những món quà lưu niệm, khăn áo len dê Cashmere nổi tiếng mà là một nhận thức rất giản dị: Một quốc gia không giàu vì tài nguyên. Một quốc gia giàu vì biết biến tài nguyên thành tương lai.

Giữa biển cỏ mênh mông của Mông Cổ, tôi nhớ đến Việt Nam.

Tôi nhớ tôi đang hoàn thiện những bước cuối của cuốn sách Kinh tế số, trong đó tôi ghi nhớ mãi dữ liệu số là tài sản mới, là dầu mỏ mới, là tài nguyên mới của thời đại; rồi cuốn sách Logistics số thông minh và xanh, tôi nghĩ đến đất nước có hơn 3.260 km bờ biển với hơn 100 triệu dân như nước ta và những đất nước không có biển.

Mông Cổ đưa ngoại giao văn hóa bước vào kỷ nguyên số

Mông Cổ, đất nước nổi tiếng với những thảo nguyên rộng lớn và nền văn hóa du mục lâu đời, đang đẩy mạnh ngoại giao ...

Tôi nhớ những cánh đồng, những dòng sông, những khu công nghiệp, những tuyến cao tốc đang mở ra, trong đó có cả những tuyến đường sắt cao tốc, những hệ thống metro với công nghệ hiện đại nhất thế giới của nội đô Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, những xe điện của Vinfast, những kỳ lân công nghệ như GSM, những starup tham vọng về những cánh đồng điện gió, những trang trại pin mặt trời của VinEnigo trên khắp hành tinh, sử dụng đất hiếm làm pin…

Mỗi dân tộc có một con đường phát triển riêng, thậm chí khác nhau nhưng đích đến cuối cùng vẫn là như nhau. Đó là làm cho người dân có cuộc sống tốt hơn, đất nước mạnh hơn, những giá trị văn hóa của dân tộc mình được gìn giữ lâu bền hơn.

Sau gần 30 năm công tác trong ngành Thanh tra, tôi hiểu rằng tài nguyên không quyết định hoàn toàn sự giàu có của một quốc gia. Điều quyết định là quốc gia đó quản trị nguồn lực của mình. Mông Cổ đã cho tôi thêm một minh chứng sinh động, một góc nhìn của người làm nghề về điều giản dị đó.