Trong lịch sử của những dân tộc và đất nước giàu mạnh, văn minh bao giờ cũng có dấu ấn của những giai đoạn cải cách triệt để và toàn diện dựa trên sự kết hợp giữa nội lực với việc học tập kiến thức tiến bộ từ bên ngoài.
Chuyện nước Nga
Piotr Đại đế – nhà cải cách kiệt xuất đầu tiên của nước Nga đã tìm đường sang Tây Âu dưới cái tên binh nhất Piotr Mikhailov để đi một ngày đàng, học một sàng khôn. Những điều hay điều tốt học được ở nước ngoài có ý nghĩa rất lớn trong việc canh tân nước Nga sau này.
Một người Thụy sĩ tên là Lefort đã khai tâm cho vị Hoàng đế nước Nga về kỹ thuật, một viên đại tá người Phổ dạy nghề pháo binh cho Piotr, ở Amsterdam cùng với bạn bè Piotr đã ròng rã ngày đêm lao động trong hai tháng và đóng xong một tàu chiến, ở Anh quốc học thêm nghề hải quân.
Với dự định rõ ràng và có mục đích cụ thể Piotr đến một số nước Tây âu tìm hiểu cách tổ chức bộ máy nhà nước, sắp xếp thì giờ tham dự các phiên họp Nghị viện ở Anh quốc. Sau này ông luôn dùng những cố vấn giỏi ngoại quốc trong việc tham vấn xây dựng đất nước và vì vậy trong thời gian cầm quyền không dài của mình ( 1696 – 1725 ) ông đã kiến thiết nước Nga trở thành một cường quốc hùng mạnh có hải quân có thể đánh bại hai kẻ cựu thù lúc đó là Thổ Nhĩ Kỳ và Thụy Điển để dành lại những vùng đất bị chiếm và khai thông con đường ra biển.
Nước Nga đã hoàn tất việc thành lập Thượng Nghị viện như một cơ quan hành pháp và xét xử cao nhất với 12 ủy ban được phân nhiệm rõ ràng thay thế cho 50 văn phòng trung ương chồng chéo lên nhau.
Tất cả các ngành công nghiệp, thương mại và giáo dục được tiếp sức bởi những chính sách cải cách tiến bộ giúp cởi trói và khơi dậy những tiềm năng dường như bất tận của nước Nga.
Chuyện nước Nhật
Minh Trị Thiên hoàng từ năm 1868 đã khởi đầu công cuộc hiện đại hóa nước Nhật. Với một ban lãnh đạo trẻ tuổi đầy năng lực và có học vấn lịch sử Nhật Bản đã mở sang một trang mới. Năm 1871, Thiên hoàng phái đại thần Iwakura dẫn đầu một phái đoàn ngoại giao đi thăm các nước Âu, Mỹ, khảo sát chế độ chính trị, kinh tế. Về nước, Iwakura kiến nghị Chính phủ học tập phương Tây (trong cùng thời điểm lịch sử đó triều đình phong kiến Việt Nam đã bác bỏ lời đề nghị tương tự của Nguyễn Trường Tộ!).
Dưới khẩu hiệu “phú quốc, cường binh, thực sản hưng nghiệp“, Chính phủ Minh trị tích cực học tập khoa học, kỹ thuật phương Tây, khai thác khoáng sản, lập xưởng chế tạo vũ khí, xây dựng đường sắt, đường thủy v.v…Đồng thời mời chuyên gia nước ngoài, cử người xuất dương du học, bồi dưỡng nhân viên kỹ thuật cao cấp.
 |
| Ảnh minh họa: Inventordream.com |
Một nhân vật trí thức có vai trò to lớn đối với công cuộc duy tân lúc đó là Fukuzawa Yukichi đã có nhiều bài viết cũng như hoạt động xã hội truyền bá kiến thức văn minh phương Tây học những điều tiến bộ trong khoa học, kinh doanh, quân sự và tổ chức xã hội của phương Tây. Ông quan niệm, việc tiếp thu văn minh phương Tây không phải là cứu cánh mà chỉ là phương tiện.
Dựa trên cơ sở phương Tây đang có nền văn minh tiên tiến nhất, Nhật bản cần nhanh chóng tiếp thu để đuổi kịp và sánh vai phát triển cùng họ. Đó là cách hữu hiệu nhất để bảo vệ nền độc lập quốc gia. Để bảo vệ độc lập không còn cách nào khác ngoài con đường tiến đến văn minh. Lý do duy nhất để người dân nước ta tiến đến văn minh là để bảo vệ nền độc lập dân tộc. (Văn minh luận chí khái lược, Fukuzawa, 1875).
Thời đó nội bộ nước Nhật bị chia rẽ bởi những quan điểm chính trị khác nhau về duy tân, Fukuzawa đã đả phá mạnh mẽ chế độ chính trị độc tài, bảo thủ và giải thích cho dân chúng một cách dễ hiểu đường lối tổ chức bầu cử tự do, dân chủ trong tác phẩm nghiên cứu về lý luận dân chủ của ông (Gakusha Anshin Ron – Học giả an tâm luận 1876). Nhân dịp 100 năm ngày Minh trị canh tân nước Nhật chính phủ Nhật đã quyết định in hình Fukuzawa Yukichi lên tờ bạc có giá trị nhất (tờ 10.000 Yen) như một sự ghi nhận công lao to lớn của ông đối với nước Nhật hiện đại ngày nay.
Câu chuyện Trung Quốc
Để lỡ mất những chuyến tàu lịch sử để khẳng định vị trí một cường quốc thế giới, Trung quốc đã bừng tỉnh với công cuộc hiện đại hóa được bắt đầu vào cuối những năm 70, đầu những năm 80 thế kỷ trước. Giới lãnh đạo đất nước với tư duy thực tế đã cử hàng vạn sinh viên, cán bộ, công chức ra nước ngoài học tập khoa học, công nghệ và quản lý kinh tế-xã hội.
Bên cạnh đó lãnh đạo Trung Quốc đã khai thác triệt để một lợi thế mà nhiều nước khó có thể cạnh tranh được khi tiến hành cải cách đó là lực lượng Hoa kiều hùng hậu cả về số lượng lẫn khả năng tài chính và tinh thần dân tộc. Lực lượng người Hoa đã thiết lập nên một mạng lưới toàn cầu trong nhiều năm qua nên phản ứng hết sức nhạy bén với nhu cầu thị trường thế giới. Họ nắm bắt hầu như tất cả những thông tin về phát minh, sáng chế trong lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, công nghệ cao và ứng dụng trên thế giới.
Có thể nói trong công cuộc hiện đại hóa hiện nay, Trung Quốc đã kết hợp rất nhịp nhàng và hiệu quả sức mạnh của lòng tự tôn, tự hào dân tộc với thế lực mạnh như vũ bão của quá trình toàn cầu hóa với phương châm “không được thua kém thiên hạ!".
Nhiều viện nghiên cứu, trường đại học Trung Quốc đã được giao nhiệm vụ mang tính kỷ luật khắt khe là trong một thời gian ngắn phải tự nỗ lực vươn lên đồng thời mời các chuyên gia giỏi nước ngoài tới hợp tác để đạt tầm quốc tế.
Trong lĩnh vực sản xuất và kinh doanh Trung Quốc hết sức quan tâm khai thác mọi nguồn tri thức nước ngoài với nhận thức sâu sắc rằng thương chiến, bề ngoài là cuộc tranh đua cái đẹp của hàng hóa, thực chất là sự đọ sức về trí tuệ, từ khâu chế tạo sản phẩm đến kinh doanh và chiếm lĩnh thị trường… chẳng có khâu nào là không dùng đến sự kết tinh của trí tuệ, và bởi thế, thương chiến là cuộc chiến giữa các nhân tài.
Ngay từ đầu những năm tiến hành công cuộc hiện đại hóa đất nước Trung Quốc đã lập ra Ủy ban quốc gia về sử dụng chuyên gia nước ngoài theo cơ cấu tổ chức phân nhánh đến tận cơ sở địa phương là huyện, xã! Một ví dụ cụ thể là ở Pháp có một tổ chức mang tên ECTI – Echanges et Consultation Techniques Internationaux – tạm dịch ra tiếng Việt là Tổ chức giao lưu và tư vấn kỹ thuật quốc tế là nơi tập hợp các chuyên gia tầm cỡ đầu ngành ở Pháp, nay đã nghỉ hưu trí nhưng vẫn có sức khỏe và nhiệt tình sẵn sàng ra nước ngoài tư vấn giúp đỡ mà không nhận lương (chỉ cần cung cấp vé máy bay, ăn ở và tiền tiêu vặt và có thể là một chuyến du lịch thăm danh lam thắng cảnh đất nước.
Với những con người tầm cỡ như vậy, khi chưa nghỉ hưu thì chỉ có những tập đoàn lớn mới có khả năng tài chính thuê họ làm tư vấn (có thể phải chi phí tới hàng chục ngàn Euro/ngày) nhưng nay có thể tận dụng được nguồn chất xám quý như vàng này hầu như là miễn phí.
Trong những năm qua có tới 2/3 các chuyến công tác ra nước ngoài của chuyên gia ECTI là sang giúp chính phủ và các doanh nghiệp của cả nhà nước lẫn tư nhân Trung Quốc . Cụ thể là các chuyên gia đầu ngành của Pháp về kiểm toán, hàng không, y tế, năng lượng, kiến trúc đô thị, nghệ thuật múa Ba lê, chế biến sữa, pho mat, rượu vang v.v… đã trở thành người nhà của nhiều doanh nghiệp Trung Quốc.
Ngay cả một lĩnh vực mà ít người biết đến đó là nghề vận động hành lang ở các nước phương Tây thì ECTI đã có những hợp đồng gửi chuyên gia là những cựu đại sứ Pháp ở nhiều quốc gia Châu Phi tới giúp cho Trung Quốc xây dựng chiến lược thâm nhập thành công lục đia Đen này.
Và Việt Nam
Cách đây chỉ ít năm thôi ECTI mong muốn mở đại diện tại Việt Nam và gửi hồ sơ lên tổ chức PACCOM nhưng hình như người ta đã trù trừ cấp phép và nghi ngại tại sao lại có tổ chức quốc tế giúp đỡ các nước đang phát triển theo lối “quá tử tế“ như vậy!
 |
Chính tư duy quá thận trọng của thời chiến (tuy rằng thận trọng luôn là cần thiết ngay cả lúc thời bình), không nhạy bén và thiếu kiến thức hội nhập quốc tế đã và đang kìm giữ chân chúng ta.
Về phía các công ty tư nhân của Việt Nam cho đến nay mới có một số ít nhận thức được giá trị của những chuyên gia tư vấn nước ngoài, số ít đó phần lớn là những doanh nghiệp đã mạnh dạn đi đầu trong quá trình hội nhập quốc tế.
Để sử dụng có hiệu quả tư vấn và chuyên gia nước ngoài thiết nghĩ trước tiên chúng ta phải có cách nhìn nhận đúng về đội ngũ chuyên gia trong nước. Họ chính là bộ lọc những tham vấn từ bên ngoài, để tương thích với tình hình Việt Nam.
Chúng ta không thiếu người tài và có tâm với đất nước. Họ chính là đôi chân giúp VN có thể đứng vững. Và sẽ tuyệt vời hơn khi đôi chân đó biết giúp ta đứng trên vai những người khổng lồ khác.
Thiết nghĩ Nhà nước cần tạo điều kiện thiết thực, cụ thể để trí thức Việt Nam có nhiều thông tin đa chiều hơn trong lĩnh vực chuyên môn của mình và nên có những diễn đàn để trí thức có thể trao đổi ý kiến một cách chân thành, thoải mái, mang tính xây dựng các vấn đề nóng bỏng của công cuộc Đổi mới, hội nhập.
Theo Tuần Việt Nam
