Định hình tương lai Đông Nam Á từ tiếng nói giới trẻ: Tôi là công dân ASEAN

Định hình tương lai Đông Nam Á từ tiếng nói giới trẻ: Hãy nói Tôi là công dân ASEAN

Các diễn giả tham gia Đối thoại Thanh niên ASEAN vào sáng 7/6. (Ảnh: Anh Tuấn)

Tham dự phiên đối thoại có GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao; TS. Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam; bà Helen Mary Fazey, Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN; ông Francisco Noel R. Fernandez III, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Cộng hòa Philippines tại Việt Nam, cùng các đại biểu thanh niên đến từ các quốc gia thành viên ASEAN.

Phát biểu khai mạc phiên đối thoại với chủ đề “Định hình tương lai ASEAN thông qua đối thoại liên thế hệ”, TS. Nguyễn Thị Thìn nhấn mạnh vai trò ngày càng quan trọng của thế hệ trẻ trong tiến trình định hình tương lai ASEAN, đặc biệt trong bối cảnh khu vực đang đối mặt với nhiều thách thức như cạnh tranh địa chính trị, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo (AI) và biến đổi khí hậu.

Theo bà, với hơn 200 triệu người trẻ trong độ tuổi từ 15-34, thanh niên không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là lực lượng dẫn dắt tương lai của ASEAN. Vì vậy, bảo đảm tiếng nói của giới trẻ được lắng nghe và phản ánh trong quá trình hoạch định chính sách khu vực là yêu cầu mang tính chiến lược.

TS. Nguyễn Thị Thìn, Phó Giám đốc Học viện Ngoại giao Việt Nam, phát biểu khai mạc đối thoại. (Ảnh: Anh Tuấn)

Bà cũng cho rằng những chính sách hiệu quả nhất sẽ được xây dựng trên cơ sở kết hợp giữa kinh nghiệm của các nhà hoạch định chính sách và góc nhìn sáng tạo, năng động của thế hệ trẻ. Đồng thời, bà kỳ vọng các đại biểu thanh niên ASEAN và Vương quốc Anh sẽ thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận và hoàn thiện Tuyên bố Tầm nhìn Thanh niên AFF 2030 để trình lên AFF 2026 và Hội nghị cấp cao ASEAN.

Ba xu hướng lớn

Xoay quanh câu hỏi về những xu hướng lớn mà giới trẻ cần quan tâm từ nay đến năm 2030, các diễn giả đã phác thảo ba trục vấn đề cốt lõi gồm trí tuệ nhân tạo (AI), biến đổi khí hậu và cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn.

Đại sứ Philippines Fernandez nhấn mạnh rằng giới trẻ ASEAN không nên chỉ “phản ứng” với tương lai hay bị động thích nghi, mà cần chủ động kiến tạo tương lai. Lấy AI làm ví dụ, ông cho rằng công nghệ này đã trở thành một thực tế hiện hữu và điều cần làm là biến AI thành một công cụ phục vụ hoạch định chính sách đối ngoại cũng như củng cố bản sắc cộng đồng ASEAN.

Trong khi đó, Trưởng Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN Helen Mary Fazey cho rằng khu vực đang đồng thời đối mặt với hai thách thức lớn: cuộc cách mạng công nghệ đang định hình lại cách con người làm việc và kết nối với nhau, cùng bài toán biến đổi khí hậu trong bối cảnh phát triển không đồng đều.

Bà lưu ý rằng bốn quốc gia ASEAN hiện vẫn thuộc nhóm kém phát triển nhất thế giới, do đó, khu vực cần tìm ra con đường tăng trưởng bền vững mà không làm mất đi cơ hội phát triển của các nước này.

Theo bà Fazey, biến đổi khí hậu là thách thức cấp bách, đòi hỏi các quốc gia vừa phải giảm phát thải, vừa phải bảo đảm phát triển kinh tế bền vững, đặc biệt đối với các nước đang phát triển trong ASEAN.

GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng đặt các thách thức trên trong bối cảnh địa chiến lược rộng lớn hơn, khi cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gay gắt. Ông nhắc lại rằng ASEAN ra đời một phần nhằm quản lý kiểu cạnh tranh đó và sứ mệnh này hiện đang được trao tiếp cho thế hệ trẻ.

Phiên đối thoại cũng dành thời gian thảo luận về nguyên tắc đồng thuận - một trong những đặc trưng gây nhiều tranh luận nhất trong ASEAN. Đại sứ Fernandez bảo vệ nguyên tắc này như một điểm mạnh thay vì điểm yếu: “Chúng ta giống nhau vì cùng là ASEAN, nhưng chúng ta là các quốc gia khác nhau và cùng bước về phía trước như một thể thống nhất”.

Ông nhấn mạnh điểm độc đáo của ASEAN là “không giáo điều”, không bỏ lại bất kỳ thành viên nào phía sau, đồng thời vẫn duy trì sự linh hoạt thông qua các cơ chế hợp tác theo nhóm nhỏ đối với những vấn đề chưa đạt được sự đồng thuận hoàn toàn.

Tại phiên thảo luận, các diễn giả cho rằng xây dựng đồng thuận trong ASEAN không phải là quá trình cạnh tranh, mà là nỗ lực tìm kiếm “mẫu số chung lớn nhất” giữa các quốc gia thành viên. Theo đó, tinh thần thấu hiểu, đồng cảm và lắng nghe lẫn nhau là yếu tố cốt lõi để ASEAN duy trì đoàn kết và thúc đẩy hợp tác khu vực.

Để ASEAN trở nên gần gũi hơn

Từ trái sang phải: GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng, nguyên Giám đốc Học viện Ngoại giao; bà Helen Mary Fazey, Đại sứ, Trưởng Phái đoàn Vương quốc Anh tại ASEAN; ông Francisco Noel R. Fernandez III, Đại sứ Đặc mệnh Toàn quyền Cộng hòa Philippines tại Việt Nam. (Ảnh: Anh Tuấn)

Thảo luận về chủ đề “ASEAN lấy người dân làm trung tâm”, các diễn giả cho rằng ASEAN cần trở nên gần gũi và hữu hình hơn đối với người dân, đặc biệt là giới trẻ, thông qua các chính sách mang lại lợi ích thiết thực như tạo thuận lợi đi lại, mở rộng cơ hội việc làm, thúc đẩy kinh tế số, tăng cường giáo dục và ứng phó biến đổi khí hậu.

Bà Fazey gợi ý rằng vấn đề nằm ở những tín hiệu hữu hình, từ lá cờ ASEAN cho tới làn thông quan riêng tại sân bay - tương tự làn dành cho Liên minh châu Âu (EU) ở châu Âu - cũng như ở cách các nhà hoạch định chính sách truyền tải các thỏa thuận khu vực bằng ngôn ngữ gần gũi với đời sống người dân.

Đại sứ Fernandez chia sẻ một góc nhìn cụ thể hơn khi cho biết Philippines tự hào là quốc gia đặt ra chuẩn mực về chính sách bảo hộ công dân ở nước ngoài trong khuôn khổ ASEAN. Ông dẫn ví dụ về các cuộc khủng hoảng tại châu Phi và Trung Đông, khi Philippines đã phối hợp với các nước thành viên, trong đó có Singapore, để hồi hương hàng chục nghìn công dân từ vùng Vịnh.

“Khi bạn là công dân ASEAN và cần giúp đỡ, bạn không chỉ có một đại sứ quán, mà có thể tìm đến bất kỳ phái đoàn ngoại giao nào của ASEAN”, ông nói. Theo ông, đó chính là biểu hiện thiết thực và ý nghĩa nhất của ASEAN trong đời sống của người dân.

GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng bổ sung rằng ba trụ cột của Cộng đồng ASEAN - kinh tế, chính trị - an ninh và văn hóa - xã hội - đều hướng đến mục tiêu cuối cùng là cải thiện đời sống của người dân.

Ông nhấn mạnh từ khóa “kết nối”: kết nối giữa chính phủ với người dân, giữa người dân với nhau trong và ngoài biên giới quốc gia, và đặc biệt là kết nối giữa các thế hệ. “Khi thế hệ trẻ hiểu được những gì thế hệ trước đang làm, họ sẽ tiếp nối và nâng tầm những nỗ lực đó”, ông khẳng định.

Hãy nói 'Tôi là công dân ASEAN'

Trong phần hỏi đáp, nhiều đại biểu trẻ tập trung thảo luận về cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, vai trò của thanh niên trong tiến trình hoạch định chính sách ASEAN và cách duy trì sức hấp dẫn, gắn kết của ASEAN đối với giới trẻ.

Trả lời câu hỏi về cạnh tranh địa chính trị, Đại sứ Philippines tại Việt Nam cho rằng ASEAN cần duy trì chính sách đối ngoại độc lập thay vì bị cuốn vào cạnh tranh giữa các cường quốc. Theo ông, ASEAN có nền tảng kinh tế, dân số và cơ chế đồng thuận đủ mạnh để theo đuổi lợi ích riêng của khu vực.

Đại biểu thanh niên đặt câu hỏi cho các diễn giả tại buổi đối thoại. (Ảnh: Anh Tuấn)

Ông cũng nhấn mạnh ASEAN cần linh hoạt điều chỉnh các ưu tiên để thích ứng với bối cảnh mới, đặc biệt trong các lĩnh vực an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo hộ công dân.

Liên quan đến vai trò của giới trẻ, các diễn giả cho rằng thanh niên không nên chỉ xuất hiện mang tính biểu tượng tại các diễn đàn khu vực, mà còn cần tham gia thực chất vào quá trình xây dựng chính sách.

Theo các đại biểu, tiếng nói của giới trẻ ngày càng được coi trọng trong các cơ quan hoạch định chính sách và các tổ chức quốc tế, nhất là trong bối cảnh ASEAN hướng tới xây dựng bản sắc cộng đồng chung.

Các diễn giả cũng nhấn mạnh rằng ASEAN cần trở nên gần gũi hơn với người dân thông qua những lợi ích cụ thể như tăng cường kết nối kinh tế, hỗ trợ công dân trong khủng hoảng và mở rộng cơ hội hợp tác về giáo dục, nghiên cứu, kinh doanh và giao lưu nhân dân.

Đề cập đến “phương cách ASEAN”, các diễn giả cho rằng giá trị cốt lõi của ASEAN nằm ở đối thoại, đồng thuận và khả năng duy trì hợp tác giữa các quốc gia có nhiều khác biệt về chính trị, kinh tế và văn hóa. Theo đó, ASEAN có thể trở thành một hình mẫu tham khảo trong bối cảnh thế giới ngày càng đối đầu và mang tính cạnh tranh “được-mất”.

Các đại biểu cũng khuyến khích thanh niên ASEAN chủ động tham gia vào các lĩnh vực chuyên môn, mạng lưới hợp tác và các sáng kiến khu vực nhằm đóng góp vào tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN trong tương lai.

Khép lại phiên đối thoại, GS.TS. Nguyễn Vũ Tùng kêu gọi các bạn trẻ bắt đầu hành trình với ASEAN càng sớm càng tốt. Ông chia sẻ rằng bản thân đã bắt đầu nghiên cứu ASEAN từ đầu thập niên 1990, khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập tổ chức này. “Hơn 30 năm qua, tôi ngày càng tin tưởng vào ASEAN”, ông nói.

Đại sứ Fernandez khép lại phiên thảo luận bằng một hình ảnh đầy cảm hứng: ASEAN hôm nay đã đủ trưởng thành để các thành viên nhìn nhận bản thân như những “công dân ASEAN”.

Ông nhắc lại rằng ASEAN ra đời trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh, khi các quốc gia còn dè dặt trong việc chia sẻ chủ quyền. Sau hơn nửa thế kỷ, ASEAN đã tiến tới mức có thể thúc đẩy các ứng viên chung cho các tổ chức quốc tế.

“Khi các bạn đứng trên sân khấu, đừng chỉ nói tôi là người Việt Nam, người Singapore…, hãy nói: Tôi là công dân ASEAN”.