Hợp tác ASEAN-EU: Động lực mới cho thương mại, đầu tư và tăng trưởng xanh

Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU lần thứ 25 tại Brunei, tháng 4/2026. (Nguồn: TTXVN)

Đại sứ đánh giá như thế nào về vai trò của ASEAN và hợp tác ASEAN-EU trong việc thúc đẩy hòa bình, ổn định khu vực trong bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay diễn biến phức tạp?

Phát biểu tại Hội nghị Cấp cao ASEAN ở Kuala Lumpur ngày 26/10/2025 với tư cách khách mời của nước Chủ tịch ASEAN, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa nhấn mạnh rằng, trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu biến động nhanh chóng, EU vẫn là một đối tác đáng tin cậy, ổn định và có thể dự đoán được. Đồng thời, ông khẳng định, thế giới đang bước vào một trật tự đa cực và điều đó đòi hỏi những hình thức hợp tác đa cực tương ứng.

Trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với nhiều bất ổn, trong khi chủ nghĩa đa phương và các cơ chế hợp tác quốc tế đứng trước không ít thách thức, quan hệ ASEAN-EU tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hòa bình và ổn định ở cả cấp độ khu vực và toàn cầu. Đặc biệt, ASEAN và EU hiện được xem là hai mô hình liên kết khu vực thành công hàng đầu trên thế giới.

Đại sứ EU tại ASEAN Sujiro Seam. (Nguồn: The Canberra Times)

ASEAN và EU đều được xây dựng trên những mục tiêu chung về hòa bình và thịnh vượng, đồng thời cùng chia sẻ quan điểm rằng hợp tác và liên kết sẽ giúp các quốc gia thành viên đạt được nhiều thành quả hơn so với việc hành động riêng lẻ.

Tại Hội nghị Bộ trưởng ASEAN-EU diễn ra ở Brunei ngày 28/4/2026, các bộ trưởng ngoại giao hai bên đã tái khẳng định cam kết đối với chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế và trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Hai bên đồng thời thông qua Tuyên bố chung của Hội nghị, trong đó nêu bật các vấn đề khu vực và quốc tế đang được cộng đồng quốc tế quan tâm.

Bên cạnh đó, hai bên cũng tái khẳng định vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực, đồng thời đánh giá cao các cơ chế và diễn đàn do ASEAN dẫn dắt. Trong đó có Đồng thuận 5 điểm về Myanmar, Tầm nhìn ASEAN về Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (AOIP), Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) và Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), những cơ chế được xem là nền tảng quan trọng góp phần duy trì đối thoại, hợp tác và ổn định trong khu vực.

Đại sứ đánh giá như thế nào về triển vọng hợp tác kinh tế ASEAN-EU, đặc biệt thông qua mạng lưới các hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa EU và các nước thành viên ASEAN?

Về hợp tác kinh tế ASEAN-EU, lộ trình được hai bên thống nhất trong Tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo tại Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 45 năm quan hệ ASEAN-EU ngày 14/12/2022 vẫn tiếp tục là kim chỉ nam cho quá trình hợp tác hiện nay.

Mục tiêu lâu dài của ASEAN và EU là hướng tới một Hiệp định Thương mại tự do (FTA) ở cấp độ liên khu vực. Trong giai đoạn hiện nay, các FTA song phương giữa EU và các quốc gia thành viên ASEAN được xem là những "viên gạch nền", từng bước tạo cơ sở cho việc hiện thực hóa mục tiêu này trong tương lai.

Song song với đó, hai bên cũng nhất trí đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực ưu tiên mới, bao gồm kinh tế số, công nghệ và dịch vụ xanh, cũng như xây dựng các chuỗi cung ứng và các chuỗi giá trị tự cường trước những biến động của kinh tế toàn cầu.

More from WVR
Việt Nam mong muốn quan hệ ASEAN-EU phát triển bền vững, hiệu quả lâu dài, vì hòa bình, an ninh và phát triển

Đến nay, EU đã ký kết FTA với Singapore vào năm 2019 và Việt Nam vào năm 2020, đồng thời hoàn tất Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện với Indonesia trong năm 2025.

Tại cuộc tham vấn giữa các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN và Cao ủy Thương mại châu Âu ngày 25/9/2025, Cao ủy Maroš Šefčovič cũng bày tỏ kỳ vọng hoàn tất các cuộc đàm phán thương mại đang được triển khai với Thái Lan, Philippines và Malaysia trước năm 2027, thời điểm ASEAN và EU kỷ niệm 50 năm thiết lập quan hệ đối thoại.

Trên thực tế, hợp tác kinh tế ASEAN-EU đang cho thấy những tín hiệu phát triển tích cực. Thương mại hai chiều tiếp tục tăng trưởng, trong khi môi trường đầu tư - kinh doanh nhìn chung vẫn duy trì triển vọng khả quan.

ASEAN tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những khu vực tăng trưởng năng động và hấp dẫn nhất đối với các doanh nghiệp châu Âu đang tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường, tăng cường đầu tư và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Các FTA song phương cũng đã mang lại những kết quả rõ nét. Điển hình, thương mại giữa Việt Nam và EU đã tăng khoảng 40% kể từ khi Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam-EU (EVFTA) có hiệu lực.

Hiện ASEAN là đối tác thương mại lớn thứ ba của EU ngoài khu vực châu Âu, chỉ đứng sau Trung Quốc và Mỹ. Tổng kim ngạch thương mại hàng hóa giữa hai bên đạt 274,9 tỷ Euro trong năm 2025, trong khi thương mại dịch vụ song phương đạt 139,2 tỷ Euro trong năm 2024.

Dòng vốn đầu tư giữa hai khu vực cũng tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. EU vẫn nằm trong nhóm những nhà đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất tại ASEAN, đồng thời tiếp tục là điểm đến quan trọng đối với dòng vốn đầu tư từ các nền kinh tế ASEAN.

Trong bối cảnh ASEAN đang đẩy mạnh chương trình chuyển đổi xanh, xin Đại sứ chia sẻ thêm về kinh nghiệm của EU cũng như triển vọng hợp tác giữa hai bên trong lĩnh vực này?

ASEAN và EU cũng đã ghi dấu một bước tiến quan trọng trong hợp tác về môi trường và khí hậu với việc tổ chức Đối thoại Bộ trưởng ASEAN-EU về Môi trường và Khí hậu lần thứ nhất tại Langkawi (Malaysia) ngày 4/9/2025, dưới sự chủ trì của Malaysia trên cương vị Chủ tịch ASEAN.

Việc nâng cấp cơ chế Đối thoại cấp cao hiện có lên cấp bộ trưởng không chỉ phản ánh tham vọng ngày càng lớn của hai bên mà còn cho thấy sự phát triển ngày càng thực chất và trưởng thành của quan hệ Đối tác chiến lược ASEAN-EU. Đây cũng là dịp để hai bên xác định những lĩnh vực ưu tiên chung, bao gồm định giá carbon, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Trong khuôn khổ Đối thoại Bộ trưởng, ASEAN và EU đã tổ chức một sự kiện bên lề về định giá carbon nhằm chia sẻ kinh nghiệm, thúc đẩy trao đổi chính sách và tăng cường hiểu biết lẫn nhau trong lĩnh vực này.

Bên cạnh đó, hai dự án về bảo tồn đa dạng sinh học cũng đã được khởi động với sự tham gia của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Trung tâm Đa dạng sinh học ASEAN, với tổng mức đầu tư từ EU dành cho ASEAN lên tới 30 triệu Euro.

Hai bên cũng nhất trí tiếp tục hỗ trợ Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn ASEAN, thông qua hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu và Đối thoại Phát triển bền vững ASEAN, qua đó thúc đẩy các mô hình tăng trưởng bền vững và sử dụng hiệu quả tài nguyên trong khu vực.

Không chỉ dừng lại ở các cơ chế đối thoại chính sách, EU còn hỗ trợ mạnh mẽ quá trình chuyển đổi xanh của ASEAN thông qua các sáng kiến Team Europe trong khuôn khổ chiến lược Global Gateway. Đây là cơ chế huy động nguồn lực từ EU, các quốc gia thành viên và các định chế tài chính châu Âu nhằm thúc đẩy phát triển bền vững tại các quốc gia đối tác.

Một ví dụ điển hình là sáng kiến Green Team Europe, hiện đang huy động 30 triệu Euro để hỗ trợ tiến trình chuyển đổi xanh tại ASEAN. Nguồn lực này có thể được sử dụng để hỗ trợ Trung tâm Doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong chuyển đổi xanh của ASEAN, được công bố dưới nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Malaysia năm 2025.

Trong khuôn khổ chiến lược Global Gateway, tại Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 45 năm quan hệ ASEAN-EU ngày 14/12/2022, Team Europe cũng đã cam kết dành 10 tỷ Euro để đầu tư vào các lĩnh vực hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi số, y tế, giáo dục và nghiên cứu tại ASEAN.

Tại Việt Nam, Global Gateway đang hỗ trợ triển khai Đối tác Chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) cùng nhiều dự án năng lượng xanh tại Bác Ái, Trà Vinh và Trị An.

Ở cấp độ khu vực, Lưới điện ASEAN (ASEAN Power Grid) hiện được xác định là một trong những ưu tiên hàng đầu của Global Gateway, góp phần thúc đẩy kết nối năng lượng, tăng cường an ninh năng lượng và hỗ trợ mục tiêu chuyển đổi xanh của ASEAN trong những năm tới.