Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Hoàng Minh
Trong bài viết đăng trên tờ Nikkei Asia, giáo sư Kang-Kook Lee tại Trường Kinh tế Sau đại học thuộc Đại học Ritsumeikan ở Nhật Bản đặt câu hỏi liệu sự phục hồi của chính sách công nghiệp ở Đông Á có mang lại tăng trưởng bền vững, thịnh vượng rộng khắp và khả năng phục hồi kinh tế tốt hơn hay không.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Chính sách công nghiệp đang hồi sinh ở Đông Á và trên toàn thế giới
Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Kể từ đầu những năm 2020, chính sách công nghiệp đang dần trở lại mạnh mẽ trên toàn cầu. Chính sách công nghiệp đề cập đến sự can thiệp chiến lược của chính phủ nhằm củng cố các ngành công nghiệp và công nghệ cụ thể, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Sau giai đoạn trì trệ của thương mại toàn cầu so với GDP, do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, động lực thúc đẩy toàn cầu hóa đã dần suy yếu. Trong những năm 2020, vấn đề an ninh kinh tế nổi lên như một mục tiêu chính sách trọng tâm. Đại dịch COVID-19 đã làm nổi bật tầm quan trọng của chuỗi cung ứng bền vững, trong khi cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022 đã làm gia tăng căng thẳng địa chính trị và làm suy yếu niềm tin vào toàn cầu hóa và thị trường tự do.

Những tiến bộ nhanh chóng trong trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển đổi này. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang biến đổi các ngành công nghiệp và làm gia tăng cạnh tranh trong cơ sở hạ tầng điện toán, các mô hình nền tảng, thuật toán và ứng dụng. Nhận thấy tiềm năng của AI trong việc thúc đẩy năng suất và tăng trưởng kinh tế, các nền kinh tế phát triển đang ngày càng hỗ trợ các ngành công nghiệp liên quan, đặc biệt là ngành bán dẫn.

Theo Reka Juhasz, phó giáo sư tại Đại học British Columbia, các can thiệp chính sách công nghiệp trên toàn thế giới đã tăng từ 34 vào năm 2010 lên 228 vào năm 2017 và 1.568 vào năm 2022. Chính quyền Joe Biden đã đi tiên phong trong sự thay đổi này, được mô tả là “sự đồng thuận mới ở Washington”, nhằm cạnh tranh với Trung Quốc, tăng cường chuỗi cung ứng trong nước và bảo vệ việc làm của người Mỹ. Hoa Kỳ đã ban hành Đạo luật CHIPS và Khoa học cũng như Đạo luật Giảm lạm phát vào năm 2022, trong khi EU giới thiệu Thỏa thuận Xanh vào năm 2019 và thông qua Đạo luật Công nghiệp Không phát thải ròng cùng Đạo luật Nguyên liệu thô thiết yếu vào năm 2024. Chính sách công nghiệp hiện nay phục vụ nhiều mục tiêu, bao gồm phát triển công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an ninh kinh tế.

Khu vực Đông Á có bề dày thành tích trong lĩnh vực này. Bộ Thương mại và Công nghiệp Quốc tế Nhật Bản đã dẫn dắt sự tăng trưởng thời hậu chiến bằng cách chọn lọc thúc đẩy các ngành công nghiệp chiến lược, trong khi Hàn Quốc hỗ trợ các ngành công nghiệp xuất khẩu vào những năm 1960 và các ngành công nghiệp nặng và hóa chất vào những năm 1970. Tuy nhiên, kể từ những năm 1990, các lập luận nhấn mạnh sự kém hiệu quả của chính phủ và tự do hóa kinh tế đã trở nên nổi bật, dẫn đến việc các chính phủ giảm bớt sự can thiệp trực tiếp.

Tuy nhiên, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng đang đón nhận thực tế mới này.

Chính quyền của Tổng thống Lee Jae-myung hiện đang tìm cách khôi phục vai trò tích cực hơn của nhà nước thông qua việc mở rộng ngân sách và triển khai các kế hoạch đầu tư đầy tham vọng. Ngân sách quốc gia của Hàn Quốc dự kiến ​​sẽ tăng 8,1% vào năm 2026 và 12,8% vào năm 2027.

Ngày 29/6, chính phủ công bố “ba dự án lớn cho ”bước nhảy vọt vĩ đại“ của quốc gia”, tập trung vào chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo vật lý và trung tâm dữ liệu AI. Dẫn đầu bởi các công ty tư nhân như Samsung Electronics và SK Hynix, các dự án này dự kiến ​​thu hút 1.500 nghìn tỷ won (khoảng 1,1 nghìn tỷ USD) vốn đầu tư mới và tổng vốn đầu tư đạt 4.755 nghìn tỷ won vào năm 2035, bao gồm cả các cam kết hiện có. Trong đó có 800 nghìn tỷ won dành cho cụm công nghiệp bán dẫn tại vùng Honam, vốn còn tương đối kém phát triển. Vai trò của chính phủ là cung cấp cơ sở hạ tầng và điều phối hỗ trợ. Các dự án này đại diện cho sáng kiến ​​chính sách công nghiệp đầy tham vọng nhất của Hàn Quốc kể từ những năm 1970, báo hiệu sự chuyển dịch sang vai trò tích cực hơn của nhà nước trong việc phát triển các ngành công nghiệp chiến lược.

Năm 2025, chính phủ cũng công bố Quỹ Tăng trưởng Quốc gia trị giá 150 nghìn tỷ won để đầu tư vào các công ty khởi nghiệp công nghệ trong vòng 5 năm. Một Quỹ Ứng phó Tương lai được đề xuất sẽ chuyển hướng nguồn thu thuế bổ sung từ sự bùng nổ của ngành công nghiệp bán dẫn vào giới trẻ, các ngành công nghiệp mới nổi, phát triển khu vực và nguồn nhân lực, tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực trong đó lợi ích công nghiệp mang lại lợi ích cho các thế hệ tương lai.

Tuy nhiên, chiến lược này đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng. Việc quá chú trọng vào đầu tư AI có thể tiềm ẩn rủi ro do khả năng xảy ra bong bóng AI. Nhu cầu điện năng khổng lồ của các trung tâm dữ liệu cũng có thể mâu thuẫn với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Các công đoàn lo ngại rằng chính phủ có thể sử dụng sáng kiến chính sách này để biện minh cho việc nới lỏng hơn nữa các quy định về thị trường lao động, bao gồm cả việc tăng số giờ làm việc mỗi tuần.

Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang theo đuổi một chính sách công nghiệp đầy tham vọng tương tự. “Sanaenomics” nhấn mạnh an ninh kinh tế, mở rộng ngân sách và hợp tác công tư. Mặc dù kế thừa khuôn khổ rộng lớn của Abenomics, nhưng nó đặt trọng tâm lớn hơn vào việc mở rộng ngân sách - “mũi tên thứ hai” mà Shinzo Abe chưa thực hiện đầy đủ. Vào tháng 11 năm 2025, ngay sau khi nhậm chức, bà Takaichi đã công bố gói kích thích kinh tế trị giá khoảng 21 nghìn tỷ yên (khoảng 130 tỷ đô la), mô tả cách tiếp cận của mình là “chính sách tài khóa chủ động có trách nhiệm”.

Cách tiếp cận của bà cũng nhằm giải quyết một điểm yếu của Abenomics: Lợi nhuận doanh nghiệp tăng đáng kể, nhưng đầu tư tư nhân lại không tăng như kỳ vọng. Chính phủ đang khuyến khích các công ty chuyển hướng lợi nhuận tích lũy vào chi tiêu vốn cũng như nghiên cứu và phát triển, bao gồm cả việc sửa đổi bộ quy tắc quản trị doanh nghiệp.

Vào tháng 6, chính phủ Nhật Bản đã công bố kế hoạch đầu tư công tư trị giá 370 nghìn tỷ yên đến năm 2040, bao gồm 62 hạng mục thuộc 17 ngành công nghiệp chiến lược, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, công nghệ lượng tử, quốc phòng, hàng không vũ trụ, công nghiệp hàng hải, sinh học tổng hợp và nội dung. Không giống như Hàn Quốc tập trung vào AI và chất bán dẫn, chiến lược của Nhật Bản bao gồm nhiều ngành công nghiệp hơn.

Chính phủ Takaichi có kế hoạch chi ngân sách hằng năm vượt quá 10 nghìn tỷ yên để hỗ trợ đầu tư công, trong khi các dự án của Hàn Quốc chủ yếu dựa vào quyết định đầu tư của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, lãi suất trái phiếu chính phủ tăng và đồng yên mất giá phản ánh những lo ngại về việc mở rộng chi tiêu ngân sách ở một quốc gia có nợ công gần gấp đôi GDP.

Hiệu quả của chính sách công nghiệp ở cả hai quốc gia không chỉ phụ thuộc vào quy mô đầu tư mà còn phụ thuộc vào việc thực thi, trách nhiệm giải trình và phân phối lợi ích. Chính phủ phải đảm bảo rằng sự hỗ trợ của nhà nước tạo ra năng lực sản xuất, lan tỏa công nghệ và việc làm chất lượng, chứ không chỉ đơn thuần là trợ cấp cho lợi nhuận tư nhân hoặc làm gia tăng rủi ro tài chính hệ thống.

Đặc biệt, Hàn Quốc cần đảm bảo rằng lợi ích từ chính sách công nghiệp được chia sẻ rộng rãi, thay vì để xảy ra tình trạng tư nhân hóa lợi nhuận và xã hội hóa chi phí. Trong khi đó, Nhật Bản phải chứng minh rằng chính sách công nghiệp có thể tạo ra tăng trưởng dài hạn đủ để biện minh cho gánh nặng tài chính của chính sách này.

Liệu sự phục hồi chính sách công nghiệp ở Đông Á có mang lại tăng trưởng bền vững, thịnh vượng rộng khắp và khả năng phục hồi kinh tế tốt hơn hay không vẫn còn phải chờ xem.

Toàn văn phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng gửi tới cộng đồng doanh nghiệp và các doanh nghiệp được vinh danh Thương hiệu quốc gia 2026

Báo Thế giới & Việt Nam trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại Lễ công ...

Học sinh Việt đưa robot và AI vào giải quyết bài toán cộng đồng

Hai dự án hỗ trợ phục hồi chức năng vận động cánh tay và cảnh báo nguy cơ ô nhiễm đất trồng sầu riêng của ...

Kế toán Anpha: Gần 20 năm cung cấp dịch vụ thành lập doanh nghiệp trên toàn quốc

Với gần 20 năm hoạt động trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ pháp lý, kế toán - thuế cho doanh nghiệp, Công ty Kế ...

(Theo Nikkei Asia)

Đọc thêm

Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Liệu sự phục hồi chính sách công nghiệp ở Đông Á có mang lại tăng trưởng bền vững, thịnh vượng rộng khắp và khả năng phục hồi kinh tế tốt ...
Chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nổi bật tuần 14-20/11/2026

Chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nổi bật tuần 14-20/11/2026

Tín dụng ưu đãi hỗ trợ phát triển vùng miền núi; Đề án tổng thể về nền tảng số quốc gia về lưu trữ... là những thông tin chỉ đạo, ...
Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Khẳng định tinh thần đổi mới, trách nhiệm và quyết tâm chính trị cao của Quốc hội

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Khẳng định tinh thần đổi mới, trách nhiệm và quyết tâm chính trị cao của Quốc hội

Tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội đã xem xét, thảo luận và biểu quyết thông qua 38 luật, 18 nghị quyết quan trọng.
Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026: Tôn vinh và lan tỏa giá trị văn hóa áo dài Việt

Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026: Tôn vinh và lan tỏa giá trị văn hóa áo dài Việt

Tối 21/11 đã diễn ra Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026 nhằm xây dựng áo dài thành một thương hiệu văn hóa - du lịch nổi tiếng ...
Thời tiết ngày 22/11: Bắc Bộ trời rét, nhiều vùng biển gió mạnh và sóng lớn

Thời tiết ngày 22/11: Bắc Bộ trời rét, nhiều vùng biển gió mạnh và sóng lớn

Sáng sớm 22/11, khu vực Nam Biển Đông có mưa rào và dông rải rác. Khu vực Bắc Biển Đông có gió Đông Bắc mạnh cấp 6, có lúc cấp ...
Việt Nam-Indonesia phối hợp triển khai hiệu quả Chương trình hành động 2026-2030 với các mục tiêu cụ thể

Việt Nam-Indonesia phối hợp triển khai hiệu quả Chương trình hành động 2026-2030 với các mục tiêu cụ thể

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã tiếp Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Cộng hòa Indonesia Arrmanatha Christiawan Nasir.
Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định các quốc gia châu Âu đang muốn ‘thu mình lại’ hòng né tránh việc đối thoại với Tổng thống Nga.
Iran ra điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân với Mỹ

Iran ra điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân với Mỹ

Ngoại trưởng Iran cho biết việc đàm phán thỏa thuận hạt nhân với Mỹ chỉ có thể được tiến hành khi các điều kiện của Tehran được đáp ứng.
Philippines bày tỏ lạc quan, tin tưởng Trung Quốc muốn sớm hoàn tất COC

Philippines bày tỏ lạc quan, tin tưởng Trung Quốc muốn sớm hoàn tất COC

Tổng thống Philippines bày tỏ tin tưởng Trung Quốc cũng mong muốn sớm hoàn tất COC sau cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị.
Mỹ-Iran: Tehran đặt điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân, nghị sĩ Dân chủ kêu gọi ngừng cấp ngân sách cho cuộc xung đột

Mỹ-Iran: Tehran đặt điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân, nghị sĩ Dân chủ kêu gọi ngừng cấp ngân sách cho cuộc xung đột

Iran đặt điều kiện trước khi đàm phán hạt nhân với Mỹ, nghị sĩ Dân chủ kêu gọi ngừng cấp ngân sách cho cuộc chiến.
Xung đột Nga-Ukraine: Mỹ muốn đạt thỏa thuận hòa bình trước tháng 1, Đức kêu gọi doanh nghiệp tăng đầu tư cho Kiev dù tiềm ẩn nhiều rủi ro

Xung đột Nga-Ukraine: Mỹ muốn đạt thỏa thuận hòa bình trước tháng 1, Đức kêu gọi doanh nghiệp tăng đầu tư cho Kiev dù tiềm ẩn nhiều rủi ro

Xung đột Nga-Ukraine, chính quyền của Tổng thống Mỹ đã thông báo rằng, Washington muốn Kiev đạt được một thỏa thuận hòa bình với Moscow trước tháng 1 tới.
Tổng thống Trump ca ngợi cuộc gặp 'mang tính bước ngoặt' Mỹ-Trung-Nga, muốn cựu CEO Nvidia được trao cơ hội thứ hai

Tổng thống Trump ca ngợi cuộc gặp 'mang tính bước ngoặt' Mỹ-Trung-Nga, muốn cựu CEO Nvidia được trao cơ hội thứ hai

Tổng thống Trump tổ chức một cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngay sau khi trở về từ chuyến công du châu Á, ông đã nói gì?
Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Sứ mệnh trung gian của Thổ Nhĩ Kỳ

Thổ Nhĩ Kỳ đang đẩy mạnh vai trò trung gian hòa giải nhờ khả năng tiếp xúc với các bên xung đột tại khu vực.
Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London

Mong muốn hội nhập trở lại với châu lục đang chi phối bầu không khí London trước Hội nghị thượng đỉnh EU - Anh vào cuối tuần này.
Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Quản trị AI trong kỷ nguyên công nghệ không biên giới

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đặt ra yêu cầu cấp thiết về xây dựng một khuôn khổ quản trị toàn cầu bao trùm và có trách nhiệm.
Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chính sách đối ngoại của Tổng thống Trump đối mặt ‘tay phanh’ mới

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026 đã tạo ra sự thay đổi đáng chú ý trong cán cân quyền lực tại Mỹ.
Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Hội nghị Ngoại trưởng G7: Phép thử hợp tác

Nhóm 7 nước công nghiệp phát triển (G7) đang đối mặt với thách thức về đoàn kết.
Bước ngoặt chính trị tại Israel

Bước ngoặt chính trị tại Israel

Việc Tổng thống Israel Isaac Herzog giao lãnh đạo đảng Yashar nhiệm vụ thành lập chính phủ mới đánh dấu bước ngoặt chính trị.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Phiên bản di động