![]() |
| Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới |
Kể từ đầu những năm 2020, chính sách công nghiệp đang dần trở lại mạnh mẽ trên toàn cầu. Chính sách công nghiệp đề cập đến sự can thiệp chiến lược của chính phủ nhằm củng cố các ngành công nghiệp và công nghệ cụ thể, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.
Sau giai đoạn trì trệ của thương mại toàn cầu so với GDP, do tác động của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, động lực thúc đẩy toàn cầu hóa đã dần suy yếu. Trong những năm 2020, vấn đề an ninh kinh tế nổi lên như một mục tiêu chính sách trọng tâm. Đại dịch COVID-19 đã làm nổi bật tầm quan trọng của chuỗi cung ứng bền vững, trong khi cuộc xâm lược Ukraine của Nga năm 2022 đã làm gia tăng căng thẳng địa chính trị và làm suy yếu niềm tin vào toàn cầu hóa và thị trường tự do.
Những tiến bộ nhanh chóng trong trí tuệ nhân tạo đã thúc đẩy mạnh mẽ sự chuyển đổi này. Trí tuệ nhân tạo tạo sinh đang biến đổi các ngành công nghiệp và làm gia tăng cạnh tranh trong cơ sở hạ tầng điện toán, các mô hình nền tảng, thuật toán và ứng dụng. Nhận thấy tiềm năng của AI trong việc thúc đẩy năng suất và tăng trưởng kinh tế, các nền kinh tế phát triển đang ngày càng hỗ trợ các ngành công nghiệp liên quan, đặc biệt là ngành bán dẫn.
Theo Reka Juhasz, phó giáo sư tại Đại học British Columbia, các can thiệp chính sách công nghiệp trên toàn thế giới đã tăng từ 34 vào năm 2010 lên 228 vào năm 2017 và 1.568 vào năm 2022. Chính quyền Joe Biden đã đi tiên phong trong sự thay đổi này, được mô tả là “sự đồng thuận mới ở Washington”, nhằm cạnh tranh với Trung Quốc, tăng cường chuỗi cung ứng trong nước và bảo vệ việc làm của người Mỹ. Hoa Kỳ đã ban hành Đạo luật CHIPS và Khoa học cũng như Đạo luật Giảm lạm phát vào năm 2022, trong khi EU giới thiệu Thỏa thuận Xanh vào năm 2019 và thông qua Đạo luật Công nghiệp Không phát thải ròng cùng Đạo luật Nguyên liệu thô thiết yếu vào năm 2024. Chính sách công nghiệp hiện nay phục vụ nhiều mục tiêu, bao gồm phát triển công nghệ, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an ninh kinh tế.
Khu vực Đông Á có bề dày thành tích trong lĩnh vực này. Bộ Thương mại và Công nghiệp Quốc tế Nhật Bản đã dẫn dắt sự tăng trưởng thời hậu chiến bằng cách chọn lọc thúc đẩy các ngành công nghiệp chiến lược, trong khi Hàn Quốc hỗ trợ các ngành công nghiệp xuất khẩu vào những năm 1960 và các ngành công nghiệp nặng và hóa chất vào những năm 1970. Tuy nhiên, kể từ những năm 1990, các lập luận nhấn mạnh sự kém hiệu quả của chính phủ và tự do hóa kinh tế đã trở nên nổi bật, dẫn đến việc các chính phủ giảm bớt sự can thiệp trực tiếp.
Tuy nhiên, Hàn Quốc và Nhật Bản cũng đang đón nhận thực tế mới này.
Chính quyền của Tổng thống Lee Jae-myung hiện đang tìm cách khôi phục vai trò tích cực hơn của nhà nước thông qua việc mở rộng ngân sách và triển khai các kế hoạch đầu tư đầy tham vọng. Ngân sách quốc gia của Hàn Quốc dự kiến sẽ tăng 8,1% vào năm 2026 và 12,8% vào năm 2027.
Ngày 29/6, chính phủ công bố “ba dự án lớn cho ”bước nhảy vọt vĩ đại“ của quốc gia”, tập trung vào chất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo vật lý và trung tâm dữ liệu AI. Dẫn đầu bởi các công ty tư nhân như Samsung Electronics và SK Hynix, các dự án này dự kiến thu hút 1.500 nghìn tỷ won (khoảng 1,1 nghìn tỷ USD) vốn đầu tư mới và tổng vốn đầu tư đạt 4.755 nghìn tỷ won vào năm 2035, bao gồm cả các cam kết hiện có. Trong đó có 800 nghìn tỷ won dành cho cụm công nghiệp bán dẫn tại vùng Honam, vốn còn tương đối kém phát triển. Vai trò của chính phủ là cung cấp cơ sở hạ tầng và điều phối hỗ trợ. Các dự án này đại diện cho sáng kiến chính sách công nghiệp đầy tham vọng nhất của Hàn Quốc kể từ những năm 1970, báo hiệu sự chuyển dịch sang vai trò tích cực hơn của nhà nước trong việc phát triển các ngành công nghiệp chiến lược.
Năm 2025, chính phủ cũng công bố Quỹ Tăng trưởng Quốc gia trị giá 150 nghìn tỷ won để đầu tư vào các công ty khởi nghiệp công nghệ trong vòng 5 năm. Một Quỹ Ứng phó Tương lai được đề xuất sẽ chuyển hướng nguồn thu thuế bổ sung từ sự bùng nổ của ngành công nghiệp bán dẫn vào giới trẻ, các ngành công nghiệp mới nổi, phát triển khu vực và nguồn nhân lực, tạo ra một vòng tuần hoàn tích cực trong đó lợi ích công nghiệp mang lại lợi ích cho các thế hệ tương lai.
Tuy nhiên, chiến lược này đặt ra những câu hỏi nghiêm trọng. Việc quá chú trọng vào đầu tư AI có thể tiềm ẩn rủi ro do khả năng xảy ra bong bóng AI. Nhu cầu điện năng khổng lồ của các trung tâm dữ liệu cũng có thể mâu thuẫn với mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Các công đoàn lo ngại rằng chính phủ có thể sử dụng sáng kiến chính sách này để biện minh cho việc nới lỏng hơn nữa các quy định về thị trường lao động, bao gồm cả việc tăng số giờ làm việc mỗi tuần.
Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đang theo đuổi một chính sách công nghiệp đầy tham vọng tương tự. “Sanaenomics” nhấn mạnh an ninh kinh tế, mở rộng ngân sách và hợp tác công tư. Mặc dù kế thừa khuôn khổ rộng lớn của Abenomics, nhưng nó đặt trọng tâm lớn hơn vào việc mở rộng ngân sách - “mũi tên thứ hai” mà Shinzo Abe chưa thực hiện đầy đủ. Vào tháng 11 năm 2025, ngay sau khi nhậm chức, bà Takaichi đã công bố gói kích thích kinh tế trị giá khoảng 21 nghìn tỷ yên (khoảng 130 tỷ đô la), mô tả cách tiếp cận của mình là “chính sách tài khóa chủ động có trách nhiệm”.
Cách tiếp cận của bà cũng nhằm giải quyết một điểm yếu của Abenomics: Lợi nhuận doanh nghiệp tăng đáng kể, nhưng đầu tư tư nhân lại không tăng như kỳ vọng. Chính phủ đang khuyến khích các công ty chuyển hướng lợi nhuận tích lũy vào chi tiêu vốn cũng như nghiên cứu và phát triển, bao gồm cả việc sửa đổi bộ quy tắc quản trị doanh nghiệp.
Vào tháng 6, chính phủ Nhật Bản đã công bố kế hoạch đầu tư công tư trị giá 370 nghìn tỷ yên đến năm 2040, bao gồm 62 hạng mục thuộc 17 ngành công nghiệp chiến lược, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, công nghệ lượng tử, quốc phòng, hàng không vũ trụ, công nghiệp hàng hải, sinh học tổng hợp và nội dung. Không giống như Hàn Quốc tập trung vào AI và chất bán dẫn, chiến lược của Nhật Bản bao gồm nhiều ngành công nghiệp hơn.
Chính phủ Takaichi có kế hoạch chi ngân sách hằng năm vượt quá 10 nghìn tỷ yên để hỗ trợ đầu tư công, trong khi các dự án của Hàn Quốc chủ yếu dựa vào quyết định đầu tư của khu vực tư nhân. Tuy nhiên, lãi suất trái phiếu chính phủ tăng và đồng yên mất giá phản ánh những lo ngại về việc mở rộng chi tiêu ngân sách ở một quốc gia có nợ công gần gấp đôi GDP.
Hiệu quả của chính sách công nghiệp ở cả hai quốc gia không chỉ phụ thuộc vào quy mô đầu tư mà còn phụ thuộc vào việc thực thi, trách nhiệm giải trình và phân phối lợi ích. Chính phủ phải đảm bảo rằng sự hỗ trợ của nhà nước tạo ra năng lực sản xuất, lan tỏa công nghệ và việc làm chất lượng, chứ không chỉ đơn thuần là trợ cấp cho lợi nhuận tư nhân hoặc làm gia tăng rủi ro tài chính hệ thống.
Đặc biệt, Hàn Quốc cần đảm bảo rằng lợi ích từ chính sách công nghiệp được chia sẻ rộng rãi, thay vì để xảy ra tình trạng tư nhân hóa lợi nhuận và xã hội hóa chi phí. Trong khi đó, Nhật Bản phải chứng minh rằng chính sách công nghiệp có thể tạo ra tăng trưởng dài hạn đủ để biện minh cho gánh nặng tài chính của chính sách này.
Liệu sự phục hồi chính sách công nghiệp ở Đông Á có mang lại tăng trưởng bền vững, thịnh vượng rộng khắp và khả năng phục hồi kinh tế tốt hơn hay không vẫn còn phải chờ xem.
| Toàn văn phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng gửi tới cộng đồng doanh nghiệp và các doanh nghiệp được vinh danh Thương hiệu quốc gia 2026 Báo Thế giới & Việt Nam trân trọng giới thiệu toàn văn phát biểu của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tại Lễ công ... |
| Học sinh Việt đưa robot và AI vào giải quyết bài toán cộng đồng Hai dự án hỗ trợ phục hồi chức năng vận động cánh tay và cảnh báo nguy cơ ô nhiễm đất trồng sầu riêng của ... |
| Kế toán Anpha: Gần 20 năm cung cấp dịch vụ thành lập doanh nghiệp trên toàn quốc Với gần 20 năm hoạt động trong lĩnh vực cung cấp dịch vụ pháp lý, kế toán - thuế cho doanh nghiệp, Công ty Kế ... |
