 |
| Việt Nam có thể xây dựng chủ quyền AI dựa trên những hệ thống chuyên biệt được thiết kế phù hợp với sức mạnh quốc gia. (Nguồn: Magnific) |
Khi các quốc gia trên thế giới đẩy mạnh phát triển AI và bảo đảm chuỗi cung ứng bán dẫn, Việt Nam đang đứng trước những lựa chọn chiến lược quan trọng về cách xây dựng hệ sinh thái AI riêng trong bối cảnh công nghệ toàn cầu ngày càng phân tách.
Theo đó, Việt Nam nên giảm ưu tiên xây dựng các mô hình AI quy mô lớn, đa năng và thay vào đó tập trung phát triển các hệ thống AI chuyên biệt dựa trên nguồn dữ liệu chất lượng cao của Việt Nam.
Việc cố gắng xây dựng một hệ thống AI tổng quát, đa dụng từ đầu để cạnh tranh với các tập đoàn công nghệ toàn cầu có thể sẽ mất hàng tỷ USD, nguồn năng lượng khổng lồ và khả năng tiếp cận phần cứng. Thay vì dựa trên những chiến lược của Mỹ hoặc Trung Quốc, Việt Nam cần theo đuổi một hướng đi tập trung hơn, dựa trên những lợi thế riêng của mình.
Việt Nam không nên bước vào một cuộc đua bằng cách học theo những gì các tập đoàn công nghệ lớn đang làm. Thay vì lãng phí nguồn lực cho những mô hình AI quy mô lớn và tốn kém, ưu tiên của Việt Nam phải là chuyên môn hóa. Việt Nam cần tập trung toàn bộ nguồn lực vào việc xây dựng hạ tầng AI chuyên biệt dựa trên các bộ dữ liệu Việt Nam chất lượng cao. Đây có thể là con đường thực tế nhất để Việt Nam đạt được chủ quyền AI.
Có thể thấy, các hệ thống AI chuyên biệt có thể hỗ trợ những lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế về dữ liệu và chuyên môn. Bằng cách đưa dữ liệu địa phương vào hạ tầng AI chuyên biệt, chúng ta có thể xây dựng những công cụ AI đẳng cấp thế giới, được thiết kế riêng cho nông nghiệp, y tế khu vực hoặc hệ thống pháp lý và hành chính Việt Nam. Cách tiếp cận này sẽ giúp Việt Nam xây dựng các công cụ AI với chi phí hợp lý, hiệu quả cao, đồng thời đạt được tự chủ công nghệ.
 |
| Tiến sĩ James Kang hiện là giảng viên cấp cao ngành Khoa học máy tính tại Đại học RMIT Việt Nam. (Nguồn: RMIT) |
Cần khung pháp lý mạnh
Không khó để nhận ra các lệnh hạn chế xuất khẩu của Mỹ đối với chip AI tiên tiến, bao gồm NVIDIA H200, đã đẩy nhanh quá trình phân tách công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc.
NVIDIA hiện đang phải cạnh tranh quyết liệt để có đủ linh kiện bán dẫn từ các nhà cung cấp chủ chốt như Samsung nhằm đáp ứng nhu cầu toàn cầu tăng vọt. Khi các tập đoàn công nghệ lớn đã nắm giữ chuỗi cung ứng, việc Việt Nam dễ dàng mua đủ phần cứng để xây dựng một hạ tầng AI quy mô lớn là điều không thực tế.
Trong khi đó, một số bước tiến gần đây của AI Trung Quốc phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật “chưng cất mô hình” (model distillation), tức là sử dụng các hệ thống AI tiên tiến của Mỹ để huấn luyện các mô hình của nước này.
Điều đó giúp Trung Quốc tiết kiệm thời gian, nhưng cũng đồng nghĩa với việc Bắc Kinh sẽ luôn phải chạy phía sau trong khi công nghệ Mỹ tiếp tục tiến lên. Một vấn đề khác là chất lượng dữ liệu mà Trung Quốc có thể tiếp cận thấp hơn so với Mỹ, khiến AI của Trung Quốc bị hạn chế đối với người dùng toàn cầu.
Mặc dù thừa nhận những lo ngại về việc cân bằng giữa đổi mới sáng tạo và quản lý, trong bối cảnh đó, Việt Nam có những lợi thế thể chế riêng trong phát triển AI tự chủ.
Khi nói đến việc bảo vệ dữ liệu đồng thời duy trì một nền kinh tế cởi mở cho doanh nghiệp trong nước, Việt Nam thực sự có một lợi thế mang tính cấu trúc rất lớn, cho phép xây dựng và triển khai các chính sách AI quốc gia dài hạn với tính nhất quán và tốc độ nhanh chóng.
Theo đó, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và Luật Trí tuệ nhân tạo vừa có hiệu lực năm nay đã tạo nền tảng quan trọng để bảo vệ dữ liệu nhạy cảm của quốc gia, đồng thời hỗ trợ đổi mới sáng tạo trong nước. Hai khung pháp lý này khi kết hợp lại sẽ giúp Việt Nam trong việc quản lý chặt chẽ việc lưu chuyển và chia sẻ dữ liệu.
Đồng thời, các nhà hoạch định chính sách có thể thúc đẩy đổi mới bằng cách xây dựng các cơ chế thử nghiệm pháp lý dành cho doanh nghiệp trong nước. Cụ thể, Chính phủ có thể sử dụng quyền điều hành tập trung để thiết lập một cơ chế thử nghiệm pháp lý linh hoạt – một môi trường thử nghiệm với thủ tục tối giản và các điều khoản nằm trong vùng an toàn.
Nhìn về tương lai, AI vật lý (Physical AI) có thể trở thành cơ hội lớn tiếp theo của Việt Nam. Thông qua hợp tác chặt chẽ với những doanh nghiệp công nghệ đang đầu tư mạnh vào phần cứng thông minh và robot, Việt Nam có thể tận dụng các quan hệ đối tác công nghệ hiện có để phát triển năng lực vượt ra ngoài lĩnh vực sản xuất. Vì AI vật lý đòi hỏi cả chuyên môn về phần mềm lẫn phần cứng, đây có thể là con đường giúp Việt Nam học hỏi, đổi mới sáng tạo và cạnh tranh trong giai đoạn phát triển tiếp theo của nền kinh tế AI toàn cầu.
| Trung lập chiến lược – Một lợi thế cạnh tranh mới của châu Á? Đây là tiêu đề bài viết của tác giả Sonal Varma - nhà kinh tế trưởng tại Nomura phụ trách khu vực châu Á (không ... |
| Quan hệ Mỹ-Trung Quốc: Khi cạnh tranh AI rẽ sang một hướng đi khác Theo Modern Diplomacy, cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) hiện đang rẽ sang hướng đi khác, ... |
| East Asia Forum: Việt Nam đã sẵn sàng đón nhận 'thời khắc của một cường quốc tầm trung' Trong bài viết mới đây trên East Asia Forum, học giả Nicholas Chapman, nhà nghiên cứu tại Đại học Tohoku, Nhật Bản cho rằng, Việt ... |
| Mỹ áp thuế Canada và Brazil: Phép thử cho chiến lược thương mại mới của Tổng thống Trump? Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump có động thái áp thuế lên Canada và Brazil không chỉ phản ánh sự thay đổi trong cách Mỹ ... |
| Làn sóng AI của Nhật Bản nở rộ, bất ngờ 'hái quả ngọt' CNBC nhận định, trong bối cảnh sự chú ý của giới đầu tư chủ yếu tập trung vào ngành công nghiệp bán dẫn, một số ... |
