Giải mã bí ẩn mèo cam: Một lỗi gene khiến chúng trở nên đặc biệt

Kha Ninh
Sự đặc biệt của những chú mèo cam không chỉ đến từ tính cách ‘lạ đời’ mà còn nằm ở một đột biến gene hiếm gặp chưa từng thấy ở bất kỳ loài nào khác.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Giải mã bí ẩn mèo cam: Một lỗi gene khiến chúng trở nên đặc biệt
Mèo cam đã cung cấp cho các nhà khoa học góc nhìn sâu hơn về cơ chế đột biến bất thường. (Nguồn: Getty Images)

Những chú mèo lông cam, thường được gọi trìu mến là “ginger kitties”, từ lâu đã chiếm được cảm tình của người yêu động vật nhờ vẻ ngoài bắt mắt và tính cách sôi nổi.

Nhưng với các nhà di truyền học, điều khiến chúng đặc biệt lại nằm ở cơ chế tạo màu lông - cơ chế hoàn toàn khác biệt so với phần còn lại của thế giới động vật.

Một nghiên cứu công bố ngày 15/5 trên tạp chí Current Biology đã xác định chính xác đột biến gene đứng sau màu lông vàng cam của mèo và biến thể này chưa từng được tìm thấy ở bất kỳ loài nào khác.

“Đây là một dạng đột biến rất hiếm gặp”, nhà nghiên cứu chính Christopher Kaelin, chuyên gia di truyền học tại Đại học Stanford (California, Mỹ) cho biết.

Bí mật di truyền nằm trên nhiễm sắc thể X

Phần lớn mèo cam toàn thân là mèo đực, một hiện tượng khiến các nhà khoa học từ lâu nghi ngờ rằng yếu tố di truyền tạo màu cam nằm trên nhiễm sắc thể X. Cũng giống như các loài thú có vú khác, mèo cái mang hai nhiễm sắc thể X, trong khi mèo đực có một X và một Y.

Vì thế, nếu mèo đực mang gene màu cam trên nhiễm sắc thể X duy nhất của mình, chúng sẽ có màu cam toàn thân. Trong khi đó, mèo cái cần có gene này trên cả hai nhiễm sắc thể X mới có thể mang màu lông cam đồng nhất, điều này hiếm khi xảy ra.

Kết quả là phần lớn mèo cái có bộ lông pha trộn giữa cam, đen và trắng - kiểu hoa văn thường thấy ở mèo tam thể hay đồi mồi.

Giải mã bí ẩn mèo cam: Một lỗi gene khiến chúng trở nên đặc biệt
Mèo cái mang mã di truyền màu cam trên một nhiễm sắc thể X sẽ có màu đồi mồi hoặc màu tam thể. (Nguồn: Getty Images)

Dù vậy, vị trí cụ thể của đột biến trên nhiễm sắc thể X cũng như cơ chế tạo ra sắc cam vẫn là bí ẩn cho đến nay.

Giáo sư Greg Barsh, đồng tác giả nghiên cứu, giải thích: “Thông thường, các đột biến tạo màu vàng hoặc cam ở động vật, hay tóc đỏ ở người, đều nằm trong các gene kiểm soát sắc tố và những gene đó lại không nằm trên nhiễm sắc thể X”.

“Chính vì thế, khi xác định được nguyên nhân phân tử, chúng tôi tin rằng sẽ tìm ra điều gì đó mới và thú vị - và thực tế đúng là như vậy”, ông nói thêm

Đột biến nhỏ, khác biệt lớn

Trong suốt 10 năm, Kaelin kiên trì tham gia các triển lãm mèo, thuyết phục người nuôi mèo cam cho phép ông lấy mẫu ADN từ miệng vật nuôi của họ.

Khi so sánh bộ mẫu này với các dữ liệu gene mèo đã được giải mã trong vòng 5 - 10 năm qua, Kaelin và nhóm nghiên cứu phát hiện 51 biến thể di truyền trên nhiễm sắc thể X xuất hiện ở mèo đực lông cam. Tuy nhiên, 48 trong số đó cũng xuất hiện ở mèo không phải màu cam, chỉ còn lại ba biến thể tiềm năng là “ứng viên” cho đột biến bí ẩn.

Một trong ba biến thể tiềm năng này là đoạn mất 5.076 cặp base - tương đương khoảng 0,005% nhiễm sắc thể X - nằm giữa hai vùng liên quan đến gene Arhgap36.

Đây là một gene điều tiết tín hiệu hormone quan trọng trong hầu hết các tế bào và mô động vật có vú, nhưng trước đó chưa từng được biết đến là có liên quan đến tạo sắc tố. Đặc biệt, gene này thậm chí còn không hoạt động trong các tế bào sản xuất sắc tố da.

Giải mã bí ẩn mèo cam: Một lỗi gene khiến chúng trở nên đặc biệt
Câu chuyện của mèo cam đang mở ra cánh cửa mới cho khoa học về gene. (Nguồn: Getty Images)

Để xác minh cơ chế hoạt động của đột biến, nhà nghiên cứu Christopher Kaelin đã sử dụng các mẫu mô sống từ các phòng khám triệt sản.

Kết quả thí nghiệm cho thấy, đột biến khiến gene Arhgap36 được “kích hoạt” bất thường trong tế bào sắc tố và chính sự kích hoạt này ngăn chặn việc sản xuất hắc tố (màu đen), khiến các tế bào tạo ra sắc tố cam thay thế.

Điều đáng nói là biến thể này không xuất hiện ở bất kỳ loài động vật nào khác, kể cả những loài mèo hoang dã - tổ tiên của mèo nhà.

Một lần đột biến, di truyền trăm năm

Sự giống nhau đáng kinh ngạc của đoạn đột biến trong tất cả các cá thể mèo cam ở nhiều vùng địa lý khác nhau cho thấy, đột biến này chỉ xảy ra một lần, từ rất lâu trước đây, có thể trong quá trình thuần hóa. Sau đó, nó được duy trì và lan rộng qua quá trình lai tạo.

Nhà nghiên cứu Kaelin dẫn chứng: “Chúng tôi thấy cùng một đột biến ở tất cả mèo cam từng nghiên cứu và đột biến ấy hẳn đã có từ lâu, bởi hình ảnh mèo tam thể đã xuất hiện trong tranh vẽ Trung Quốc từ thế kỷ XII”.

Phát hiện này cũng mở ra hướng mới cho các nhà khảo cổ học di truyền, những người đang nỗ lực lần theo dấu vết thuần hóa của mèo nhà, một trong những loài vật gắn bó sâu sắc nhất với con người.

Giáo sư Hannes Lohi, chuyên gia di truyền học thú y tại Đại học Helsinki (Phần Lan), dù không tham gia vào nghiên cứu nhưng ông đánh giá cao tiềm năng ứng dụng: “Những biến thể vừa xác định có thể là công cụ giá trị trong nghiên cứu lịch sử tiến hóa của mèo”.

Chưa dừng lại ở màu lông

Bước tiếp theo của nhóm nghiên cứu là tìm hiểu sâu hơn cách một đoạn đột biến không nằm trong vùng mã hóa vẫn có thể điều chỉnh hoạt động của gen lân cận, điều có thể làm thay đổi cách hiểu hiện tại về cơ chế đột biến trong di truyền học.

Giáo sư Greg Barsh cho biết: “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là hiểu về đột biến ở mèo cam, mà còn để khám phá các cơ chế đột biến nói chung”.

Ông chỉ ra rằng, hiện nay có rất nhiều bệnh lý ở người được cho là do di truyền, nhưng chưa tìm ra được đột biến gây bệnh. Có thể vấn đề không nằm ở chỗ chưa tìm ra, mà là chúng ta chưa hiểu hết cách mà đột biến có thể tác động lên gene và gây ra biểu hiện bệnh.

Một câu hỏi khác cũng được đặt ra: liệu gene màu cam có liên quan đến tính cách thân thiện, năng động thường thấy ở mèo cam? “Chúng tôi hiện chưa có bằng chứng nào cho điều đó,” nhà nghiên cứu Kaelin cho biết. Ông hài hước nói thêm: “Tôi nghĩ mèo cam đã rất giỏi thuyết phục chủ rằng chúng đặc biệt - nhưng chúng vẫn chưa thuyết phục được giới khoa học”.

Từ màu lông đến tính cách “lạ đời”, từ di truyền đến tiến hóa, câu chuyện của mèo cam đang mở ra cánh cửa mới cho khoa học về gene. Và biết đâu, sau hàng thế kỷ được yêu mến vì vẻ ngoài, những chú “ginger kitties” sẽ còn được nhớ đến như một kỳ quan di truyền của tự nhiên.

Hoa hậu Ý Nhi thân thiết với Miss World 2025 Opal Suchata Chuangsri

Hoa hậu Ý Nhi thân thiết với Miss World 2025 Opal Suchata Chuangsri

Là bạn cùng phòng tại Miss World 2025, Hoa hậu Ý Nhi và người đẹp Thái Lan Opal Suchata Chuangsri thường xuyên đăng ảnh chụp ...

Lý do Bangkok dẫn đầu thế giới về làm việc từ xa

Lý do Bangkok dẫn đầu thế giới về làm việc từ xa

Thủ đô Bangkok vừa được bình chọn là thành phố tốt nhất thế giới dành cho những người làm việc từ xa (digital nomads), theo ...

Việt Nam - Điểm đến châu Á tuyệt đẹp trong mắt du khách Anh

Việt Nam - Điểm đến châu Á tuyệt đẹp trong mắt du khách Anh

Việt Nam được báo Anh ngợi khen là điểm đến châu Á tuyệt đẹp với ẩm thực đặc sắc, cảnh quan ấn tượng và nhiều ...

Sống lại ký ức lịch sử qua du lịch yêu nước

Sống lại ký ức lịch sử qua du lịch yêu nước

Du lịch yêu nước không chỉ dừng lại ở việc đến một địa danh lịch sử, quan trọng hơn, là sự kết nối tinh thần, ...

Việt Nam xứng đáng được du khách quốc tế biết tới nhiều hơn nữa

Việt Nam xứng đáng được du khách quốc tế biết tới nhiều hơn nữa

Đây chính là khẳng định của Molly Tooland - một ký giả tự do, viết trên thời báo điện tử lâu đời Express của Anh ...

(theo CNN)

Đọc thêm

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Bộ trưởng Giáo dục Hàn Quốc từ chức sau bê bối gian lận thi bằng AI

Quyết định của ông Choi Kyo-jin được đưa ra sau kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia, trong bối cảnh lo ngại về gian lận bằng công nghệ AI ...
GTA 6 hé lộ dàn diễn viên: Dylan Rourke và Manni L. Perez đứng sau Jason, Lucia

GTA 6 hé lộ dàn diễn viên: Dylan Rourke và Manni L. Perez đứng sau Jason, Lucia

Rockstar Games công bố danh sách diễn viên của Grand Theft Auto VI (GTA 6), xác nhận Dylan Rourke đảm nhận vai Jason Duval và Manni L. Perez thể hiện ...
Lan tỏa hương vị xứ Chùa Vàng giữa lòng Hà Nội

Lan tỏa hương vị xứ Chùa Vàng giữa lòng Hà Nội

Đại sứ Thái Lan Urawadee Sriphiromya kỳ vọng Liên hoan Văn hóa Ẩm thực quốc tế 2026 sẽ góp phần quảng bá bản sắc và tăng cường giao lưu văn ...
Sao Việt: Hoa hậu Hà Kiều Anh hạnh phúc bên mẹ, ca sĩ Võ Hạ Trâm đầy quyến rũ

Sao Việt: Hoa hậu Hà Kiều Anh hạnh phúc bên mẹ, ca sĩ Võ Hạ Trâm đầy quyến rũ

Võ Hạ Trâm xuất hiện trong chiếc váy cúp ngực, hóa thân thành 'quý cô mộng mơ' đầy quyến rũ; Hoa hậu Hà Kiều Anh đăng ảnh bên mẹ.
Miss Charm 2026: 44 người đẹp quốc tế hội tụ tại Việt Nam, sẵn sàng tranh vương miện

Miss Charm 2026: 44 người đẹp quốc tế hội tụ tại Việt Nam, sẵn sàng tranh vương miện

44 người đẹp đến từ 4 châu lục chính thức bước vào cuộc đua giành vương miện Miss Charm 2026 tại Việt Nam.
Tài năng trẻ gốc Việt được ví như ‘Justin Bieber phiên bản mới’ ra mắt MV Pop Dance đầu tay

Tài năng trẻ gốc Việt được ví như ‘Justin Bieber phiên bản mới’ ra mắt MV Pop Dance đầu tay

Tiếp nối chuỗi gặt hái thành công vang dội trên trường quốc tế trong năm 2026, nghệ sĩ trẻ gốc Việt Shumo AG chính thức trở lại đường đua âm nhạc với MV mới.
Sắc vóc dàn mỹ nhân đến Việt Nam tranh vương miện Miss Charm 2026

Sắc vóc dàn mỹ nhân đến Việt Nam tranh vương miện Miss Charm 2026

53 người đẹp đến từ các quốc gia và vùng lãnh thổ đã có mặt tại Việt Nam, bắt đầu hành trình 3 tuần chinh phục vương miện Miss Charm 2026.
Quán quân Sao Mai 2017 trở lại với vai trò giám khảo

Quán quân Sao Mai 2017 trở lại với vai trò giám khảo

9 năm sau khi giành ngôi Quán quân dòng nhạc thính phòng Sao Mai 2017, ca sĩ Đỗ Tố Hoa trở lại cuộc thi Sao Mai 2026 với vai trò giám khảo khách mời.
Siêu mẫu Ngọc Quyên trở lại sàn diễn với BST áo dài của NTK Nomi Thảo Nguyễn

Siêu mẫu Ngọc Quyên trở lại sàn diễn với BST áo dài của NTK Nomi Thảo Nguyễn

Bộ sưu tập ‘Breeze of Elegance’ bao gồm 15 mẫu áo dài lấy cảm hứng từ 4 mùa trong năm với bảng màu đặc sắc.
Nhóm nhạc BTS thắng lớn tại lễ trao giải MAMA 2026

Nhóm nhạc BTS thắng lớn tại lễ trao giải MAMA 2026

BTS nhận giải Album của năm nhờ album 'ARIRANG' và góp mặt trong danh sách 10 ca khúc xuất sắc nhất với bài hát 'Swim'.
500 người bước vào đấu trường thử thách ‘Vua tiếng Việt’

500 người bước vào đấu trường thử thách ‘Vua tiếng Việt’

Ban Văn hóa - Giải trí (VTV3) - Đài Truyền hình Việt Nam lần đầu tổ chức cuộc tranh tài ‘Vua tiếng Việt’ với sự tham gia của 500 người dự thi.
Căn nhà không mái che tập 18: Hạnh bị xúc phạm và phản ứng của Toản

Căn nhà không mái che tập 18: Hạnh bị xúc phạm và phản ứng của Toản

Căn nhà không mái che tập 18, Toản bức xúc khi Hạnh bị em gái chồng cũ buông lời lăng mạ.
Căn nhà không mái che tập 17: Toản 'lột mặt nạ' nhân tình của bố Hùng

Căn nhà không mái che tập 17: Toản 'lột mặt nạ' nhân tình của bố Hùng

Căn nhà không mái che tập 17, lời khẳng định chắc nịch của Toản đã phơi bày sự gian dối của Nguyệt, giúp bố Hùng được minh oan.
Căn nhà không mái che tập 16: Hùng phát hiện bí mật động trời của bố

Căn nhà không mái che tập 16: Hùng phát hiện bí mật động trời của bố

Căn nhà không mái che tập 16, Hùng sốc nặng khi tận mắt chứng kiến cảnh bố mình ân cần đưa đón nhân tình cùng con riêng tại bệnh viện.
HANIFF VIII: Năm ngày hội tụ những sắc màu điện ảnh thế giới

HANIFF VIII: Năm ngày hội tụ những sắc màu điện ảnh thế giới

Với 125 bộ phim đến từ 41 quốc gia và vùng lãnh thổ, Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) diễn ra từ ngày 28/11 đến 2/12.
Phiên bản di động