Giao thoa quân sự - dân sự: Song kiếm hợp bích

Sự giao thoa giữa dân sự và quân sự với nền quốc phòng được tổ chức tốt, phát triển và liên kết chặt chẽ với công nghiệp dân dụng là công cụ không thể thiếu để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia.

Câu chuyện Việt Nam 2024: Cần những nỗ lực phi thường Việt Nam có thể đạt mục tiêu tăng trưởng năm 2024! Kinh tế Việt Nam: Loạt chỉ dấu lạc quan, nhà đầu tư không ngần ngại, dòng vốn FDI tiếp tục bật tăng Báo Đức: Tại sao hiện là thời điểm tốt để đầu tư vào Việt Nam? Kinh tế Việt Nam phát triển, đời sống người dân ngày càng được nâng cao

Sản phẩm máy bay không người lái do Việt Nam nghiên cứu và chế tạo. (Ảnh: Lim Dim)

Trong thế giới đa cực, các quốc gia nêu cao ngọn cờ độc lập với chiến lược phát triển đất nước, tập trung huy động các nguồn lực nhằm tăng trưởng kinh tế, an ninh và đặc biệt là quốc phòng. Trong kỷ nguyên số của quân sự nền tảng (platform military), các nền tảng được nối mạng đã trở nên quan trọng đối với hoạt động quân sự khi các nền tảng kỹ thuật số hiện nay củng cố hoạt động tác chiến, xử lý dữ liệu và chia sẻ thông tin trên cơ sở toàn cầu với độ chính xác cao.

Ba diễn biến đáng chú ý

Chúng ta đều biết, giữ gìn hòa bình là một trong những vấn đề quan trọng và ưu tiên hàng đầu đối với các quốc gia và toàn thế giới. Tuy nhiên, có một sự đồng thuận lịch sử và toàn cầu cho rằng, bên cạnh công cụ ngoại giao, hòa bình chỉ được duy trì bởi các chiến lược quốc phòng mạnh mẽ dựa trên nguyên tắc “kiếm pháp mạnh yếu cũng tùy ở kiếm” với các loại vũ khí đủ sức răn đe… nhất là trong bối cảnh chúng ta đang ở buổi bình minh của một thế kỷ mới với ba diễn biến đáng chú ý:

Một là, trong thế giới toàn cầu hóa hiện nay, các chiến lược gia quốc tế cho rằng, chiến lược an ninh và quốc phòng cần phải thay đổi, hướng tới cả vào việc tích cực tham gia vào thế giới bên ngoài biên giới của đất nước. Thực tế cho thấy, một số cường quốc vẫn duy trì triết lý bành trướng: Sức mạnh quốc gia đến đâu thì biên giới quốc gia sẽ mở rộng đến đó, sẵn sàng thúc đẩy các quyền lãnh thổ của họ vượt ra ngoài lãnh thổ và hải đảo của mình.

Hai là, các dự báo về kỷ nguyên nền tảng công nghiệp mới cho thấy, lợi ích kinh tế toàn cầu do công nghệ mang lại có thể lên tới 15,7 nghìn tỷ USD vào năm 2030, làm cạnh tranh ngày càng gia tăng trong một trật tự đa cực, dẫn đến các chính phủ đẩy nhanh tốc độ đầu tư vào công nghệ tiên tiến ứng dụng trong cả lĩnh vực dân sự và quân sự… Điều đó đang từng bước phác họa bức tranh phức tạp mới của các chiến trường quân sự trên thế giới, không chỉ diễn ra trong lục địa mà sẽ mở sâu rộng sang không gian và đặc biệt trên mặt nước.

Ba là, để đảm bảo ưu thế sức mạnh quốc gia, ngành công nghiệp quốc phòng phải phát triển các công nghệ tiên tiến, từ đó, các ngành công nghiệp dân dụng cũng được hưởng lợi. Ngược lại, các ngành công nghiệp dân dụng đóng vai trò quan trọng hàng đầu đối với sự phát triển công nghệ cho ngành công nghiệp quốc phòng. Do đó, các ứng dụng lưỡng dụng rất quan trọng để thương mại hóa và sử dụng các công nghệ này cho cả hai bên và đạt được sự phát triển chung.

Việt Nam có không gian và dải đất trải dọc theo Biển Đông, với đất liền dài 4.639 km. Theo Sách trắng quốc phòng Việt Nam 2019, bên cạnh những thách thức an ninh trên đất liền, khu vực Biển Đông còn tiềm ẩn nhiều vấn đề phức tạp, trong đó có các hành động đơn phương, áp đặt dựa trên sức mạnh, bất chấp luật pháp quốc tế và các hoạt động quân sự hóa của nước ngoài, xâm phạm chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam.

Từ khi thành lập Nhà nước dân chủ mới, Việt Nam chú trọng xây dựng quân đội về tổ chức, biên chế và nguồn nhân lực chất lượng cao. Cùng với đó, bảo đảm nguồn lực thực hiện mục tiêu làm chủ công nghệ chế tạo một số loại vũ khí, trang bị hiện đại cho lục quân, các quân chủng, binh chủng, và tiến tới thiết kế, sản xuất một số vũ khí, trang bị quốc phòng có ý nghĩa chiến lược…

Chiến lược quốc phòng của chúng ta dựa trên sức mạnh nội lực của dân tộc kết hợp với sức mạnh thời đại, sức mạnh của độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường. Đặc biệt, trong cuốn sách Một số vấn đề về đường lối quân sự, chiến lược quốc phòng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa thời kỳ mới, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khẳng định nguyên tắc: Kết hợp chặt chẽ, hiệu quả giữa nhiệm vụ quốc phòng, quân sự với nhiệm vụ phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, ngăn ngừa nguy cơ xung đột, chiến tranh từ sớm, từ xa, “giữ nước từ khi nước chưa nguy”.

Ba nội dung thực tế

Nhằm góp phần xây dựng hoàn thiện một chiến lược an ninh quốc phòng trong kỷ nguyên của nền tảng quân sự, theo các chuyên gia quân sự, nên chăng cần nghiên cứu sâu thêm ba nội dung thực tế:

Quân sự nền tảng

Trước đây, các hoạt động quân sự truyền thống thường định hình sẵn quá trình đưa ra quyết định. Ngày nay, kỹ thuật số và các ứng dụng dựa trên dữ liệu ở thời gian thực trở thành nền tảng để tăng cường các hoạt động quân sự. Việc sử dụng các cảm biến và mạng vệ tinh để thu thập, truyền tải và xử lý lượng dữ liệu khổng lồ đã trở nên quan trọng để kết nối các miền đất liền, biển và không gian.

Trong bối cảnh chiến tranh hiện đại, dữ liệu thúc đẩy vòng lặp OODA - “Observation - Orientation - Decision - Action” (quan sát - định hướng - quyết định - hành động).

Vì vậy, cần xây dựng một chiến lược quân sự nền tảng tiêu chuẩn theo ba hướng chủ đạo:

Một là, xây dựng đám mây quân sự phòng thủ nhằm phân tích và chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực từ trung tâm chỉ huy đến chiến trường, đẩy nhanh chu kỳ quyết định trong quá trình phát triển của chiến tranh hiện đại.

Hai là, dùng trí tuệ nhân tạo (AI) để thu thập dữ liệu trên AIP - “Artifitial Intelligence Platform” (Nền tảng trí tuệ nhân tạo). AIP cung cấp cho các nhà điều hành quân sự mạng liên lạc riêng nhằm quản lý tốt hơn các tài nguyên chiến trường thông thường.

Ba là, tác chiến với tốc độ dữ liệu - Khi dữ liệu ngày càng trở nên quan trọng thì sự cạnh tranh giữa tốc độ truyền tải của dữ liệu và tốc độ hành động, xử lý thông tin của con người trong bối cảnh đổi mới ngày càng phức tạp cũng tăng theo dẫn đến việc phải đẩy nhanh vòng lặp OODA tới tốc độ có lẽ vượt quá khả năng của con người. Đây có lẽ là thách thức lớn nhất trong việc phát triển quân sự nền tảng trong tương lai.

Xu hướng công nghệ vũ khí

Đổi mới công nghệ luôn định hình bản chất của chiến tranh. Sự bùng nổ sáng tạo rộng lớn trong các ứng dụng chồng chéo lên robot, bộ lưu trữ pin, viễn thông trên không gian, điện toán đám mây và AI… đang định hình lại trật tự toàn cầu. Ở đây, có thể điểm qua năm xu hướng cơ bản định hình thị trường vũ khí trong kỷ nguyên quân sự nền tảng: Tên lửa siêu thanh, Internet vạn vật quân sự (IoMT), hệ thống không người lái, đào tạo thực tế ảo (Virtual reality - VR) và chiến tranh mạng (Cyber warfare - CW).

Công nghệ lưỡng dụng

Quân đội và chính phủ trên khắp thế giới đang ngày càng tập trung vào cách thức và lĩnh vực mà các công nghệ thương mại tiên tiến, những đổi mới và đột phá có thể tạo ra những năng lực mới về sức mạnh, lợi thế và đòn bẩy quân sự.

Quá trình khai thác các công nghệ tiên tiến dựa trên dân sự này cho mục đích quân sự được gọi là MCF - “Military - civil fusion” (Giao thoa quân sự - dân sự). MCF về cơ bản là chuyển giao các công nghệ thương mại tiên tiến sang sử dụng trong quân sự thông qua việc phát triển quân sự - dân sự chung và ứng dụng các công nghệ tiên tiến vào các sản phẩm quân sự.

Nền quốc phòng được tổ chức tốt, phát triển và liên kết chặt chẽ với công nghiệp dân dụng là công cụ không thể thiếu để bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia. Không chỉ lực lượng vũ trang, an ninh mà công nghiệp nói chung và công nghiệp quốc phòng nói riêng cũng là một bộ phận cấu thành chính của nền quốc phòng toàn dân. Chính vì vậy, phát triển sản xuất công nghiệp dân sự liên kết với ngành công nghiệp quốc phòng phải là trọng tâm trong các chính sách phát triển kinh tế để tạo ra các sản phẩm lưỡng dụng Việt kỳ diệu.

Ngoài ra, trong bối cảnh trật tự toàn cầu đang thay đổi, sẽ không có quốc gia nào độc quyền về công nghệ kỹ thuật số, nên các công nghệ quân sự trong tương lai có thể sẽ phát triển nhanh chóng trên một thị trường toàn cầu đòi hỏi các quốc gia phải vừa cạnh tranh vừa hợp tác mạnh mẽ ở cả hai cấp độ chính phủ và doanh nghiệp trên bình diện quốc tế.

Cùng với nhận thức về bối cảnh an ninh quốc phòng mới cũng như thực hiện hiệu quả chiến lược quốc phòng toàn dân, việc phát triển mô hình quân sự nền tảng, nắm bắt xu hướng công nghệ vũ khí mới và đặc biệt là mô hình công nghiệp lưỡng dụng “song kiếm hợp bích”, chắc chắn chúng ta sẽ cộng hưởng sức mạnh tổng hợp của dân tộc để thực hiện tốt mục tiêu và tầm nhìn của Chính phủ, xây dựng và bảo vệ vững chắc đất liền, không gian và vùng biển với các hải đảo xa xôi của Tổ quốc trong kỷ nguyên nền tảng quân sự.

(*) Chủ tịch Hội đồng Tư vấn kinh doanh ASEAN (ASEAN BAC) 2010, 2020.