Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Duy trì "tâm thế" chiến lược trong thế giới phân mảnh và biến động

Trực tiếp Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và Lãnh đạo các nước ASEAN Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor-Leste tới tham dự phiên Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN. (Ảnh: Phạm Tuấn)

Phiên Khai mạc có sự tham dự của các Lãnh đạo cấp cao các nước thành viên ASEAN: Ngài Hun Manet, Thủ tướng Campuchia; Ngài Sonexay Siphandone, Thủ tướng Lào; Ngài Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Vương quốc Thái Lan; Ngài Xanana Gusmão, Thủ tướng Timor-Leste. Sự kiện còn có sự tham dự của Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn.

Ngoài ra, phiên Khai mạc còn có thông điệp ghi hình của Lãnh đạo cấp cao các nước; Lãnh đạo các ban, bộ, ngành; các nhà ngoại giao quốc tế; các chuyên gia học giả khu vực và quốc tế...

Tốp ca: “Bài ca ASEAN” do Sinh viên Học viện Ngoại giao biểu diễn. (Ảnh: Phạm Tuấn)

Phát biểu chào mừng tại phiên Khai mạc, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao các nước ASEAN, Timor-Leste, Tổng Thư ký ASEAN, đại diện các tổ chức quốc tế, giới học giả, doanh nghiệp và địa phương đã phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn đối với tương lai của ASEAN, đồng thời thể hiện tinh thần đồng hành và trách nhiệm chung trong việc định hình hướng phát triển của khu vực trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho biết Diễn đàn Tương lai ASEAN được Việt Nam khởi xướng với mong muốn tạo dựng “một không gian đối thoại cởi mở, thực chất và hướng tới tương lai”, quy tụ các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp cùng các đối tác trong và ngoài khu vực để trao đổi ý tưởng, chia sẻ sáng kiến và đóng góp cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng các Lãnh đạo các nước Lào, Campuchia, Thái Lan, Timor-Leste, Tổng Thư ký ASEAN tại phiên Khai mạc. (Ảnh: Phạm Tuấn)

Sự hưởng ứng tích cực từ các nước thành viên và các đối tác quốc tế ngay từ những kỳ đầu tiên cho thấy nhu cầu ngày càng rõ nét về một diễn đàn đa chiều, có khả năng kết nối các ý tưởng chiến lược với quá trình hoạch định chính sách của ASEAN.

Đề cập bối cảnh khu vực và thế giới hiện nay, Bộ trưởng Lê Hoài Trung nhận định thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc khi cạnh tranh chiến lược gia tăng, tình trạng phân cực, nghi kỵ và bất ổn diễn biến phức tạp hơn, kéo theo nhiều thách thức xuyên quốc gia mới nổi.

Trong bối cảnh đó, ông bày tỏ kỳ vọng Diễn đàn sẽ “tạo thêm cơ hội cho ngoại giao, đối thoại, hiểu biết lẫn nhau và hợp tác”, qua đó trở thành một kênh hỗ trợ thiết thực cho tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN trong những thập niên tới.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung phát biểu chào mừng tại phiên Khai mạc. (Ảnh: Quang Hòa)

Theo Bộ trưởng, với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và lấy Người dân làm trung tâm”, Diễn đàn năm nay tập trung thảo luận những vấn đề mang ý nghĩa chiến lược đối với ASEAN, từ củng cố đoàn kết nội khối, nâng cao năng lực tự cường và tự chủ chiến lược, phòng ngừa xung đột cho đến các lĩnh vực đang định hình tương lai khu vực như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, an ninh năng lượng, trí tuệ nhân tạo và công nghệ tài chính.

Đây đều là những chủ đề có tác động sâu rộng đến quỹ đạo phát triển của ASEAN, đòi hỏi các quốc gia thành viên phải tăng cường phối hợp và tìm kiếm các cách tiếp cận mới về quản trị cũng như hợp tác khu vực.

Người đứng đầu ngành Ngoại giao Việt Nam cũng nhấn mạnh, điểm đặc biệt của Diễn đàn Tương lai ASEAN nằm ở tính mở và tính bao trùm, khi khuôn khổ này không giới hạn trong trao đổi giữa các nhà lãnh đạo chính phủ mà còn thu hút sự tham gia của các chính đảng, địa phương, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Theo Bộ trưởng, chính sự kết nối giữa các chủ thể này có thể tạo ra những góc nhìn đa chiều, gợi mở các sáng kiến mới và các giải pháp mang tính đột phá cho quá trình hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Khẳng định mục tiêu hướng tới một ASEAN “đoàn kết, tự cường, năng động, sáng tạo và lấy người dân làm trung tâm”, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng, sức mạnh của Hiệp hội sẽ được bồi đắp từ nỗ lực chung của từng quốc gia thành viên, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm và vị thế của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình.

AFF 2026 hướng tới thúc đẩy xây dựng một cộng đồng ASEAN tự cường, bền vững hơn, đồng thời đóng góp ý tưởng cho tương lai của ASEAN.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng phát biểu dẫn đề phiên Khai mạc. (Ảnh: Quang Hòa)

Câu hỏi về tương lai trong thế kỷ XXI

Phát biểu dẫn đề phiên Khai mạc, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng khẳng định Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi chủ đề của diễn đàn phản ánh những giá trị cốt lõi mà ASEAN đang theo đuổi và định hướng cho tương lai của hiệp hội trong giai đoạn tới.

Theo Thủ tướng, trong bối cảnh thế giới biến đổi sâu sắc, câu hỏi đặt ra không chỉ là ASEAN sẽ thích ứng ra sao mà là ASEAN sẽ định hình tương lai của chính mình như thế nào trong thế kỷ XXI.

Sau 57 năm hình thành và phát triển, dấu ấn lớn nhất của ASEAN không chỉ nằm ở quy mô dân số gần 700 triệu người dân, hay ở vị thế của một trong những trung tâm tăng trưởng năng động nhất thế giới, mà là ở chính những nỗ lực vượt lên trên khác biệt, vun đắp lòng tin và mở rộng hợp tác để trở thành một cộng đồng đoàn kết, tự cường và thống nhất trong đa dạng.

Thủ tướng nhấn mạnh, nếu gần sáu thập kỷ qua đã là hành trình xây dựng bản sắc của ASEAN, thì những thập kỷ tới đây sẽ là hành trình định hình tương lai của ASEAN trong một thế giới mà những quy tắc nền tảng kinh tế, công nghệ và quyền lực toàn cầu đang được viết lại.

Công nghệ đang tái định nghĩa năng lực cạnh tranh, trí tuệ nhân tạo đang tái định nghĩa năng suất, và dữ liệu đang tái định nghĩa quyền lực, và chuyển đổi xanh đang tái định nghĩa mô hình phát triển. Trong thời khắc mang tính bước ngoặt như vậy, Thủ tướng nhận định, lợi thế không chỉ thuộc về các quốc gia có nguồn lực lớn, mà còn thuộc về các quốc gia và khu vực có khả năng tham gia định hình các quy tắc và chuẩn mực mới của thời đại.

Việt Nam tin rằng ASEAN cần và phải trở thành một chủ thể tích cực trong tiến trình đó. Không chỉ tiếp nhận các xu thế toàn cầu, mà là một động lực để góp phần định hình chính các xu thế đó. Để hiện thực hóa khát vọng đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần đoàn kết, tự cường và thống nhất trong đa dạng. Những giá trị làm nên thành công của mình nhưng với cách tiếp cận sáng tạo hơn: đồng thuận về giá trị nhưng năng động trong hành động, kiên định về nguyên tắc nhưng đổi mới về phương thức, giữ vững về bản sắc nhưng chủ động tạo thời cơ trước những thay đổi của thời đại mới.

Trên hành trình thực hiện tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Thủ tướng cho rằng ASEAN cần hướng tới ba phản hồi chiến lược:

Thứ nhất, không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu, mà ASEAN còn phải góp phần định hình các xu thế đó. Trong nhiều thập kỷ qua, ASEAN là một trong những khu vực đi đầu về hòa bình, hội nhập và thương mại mở. Nhưng trong một thế giới ngày càng phân mảnh và cạnh tranh rất gay gắt, ASEAN cần có tiếng nói mạnh mẽ hơn trong việc tham gia xây dựng các chuẩn mực, luật lệ và cấu trúc hợp tác mới, giải quyết các khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế. ASEAN cần trở thành một trung tâm của đối thoại, tâm điểm của hợp tác và điểm tựa của lòng tin.

Thứ hai, không chỉ là một trung tâm sản xuất mà còn là một trung tâm đổi mới, sáng tạo. Lợi thế lao động và vị trí địa lý đã đưa ASEAN trở thành một mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng trong kỷ nguyên số, tương lai không thuộc về những nền kinh tế chỉ biết sản xuất, mà còn thuộc về những nền kinh tế biết sáng tạo.

ASEAN không chỉ là nơi công nghệ được tiêu thụ, mà phải trở thành nơi công nghệ được tạo ra, không chỉ là nơi các chuỗi cung ứng đi qua, mà phải trở thành nơi các chuỗi giá trị được định hình. Điều đó đòi hỏi ASEAN phải đầu tư mạnh mẽ hơn cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và nguồn nhân lực chất lượng cao, tiến tới hình thành một hệ sinh thái công nghệ và số hóa mang bản sắc ASEAN, đồng thời đóng góp thiết thực vào quá trình hình thành các chuẩn mực chung của thế giới.

Thứ ba, không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà còn là một cộng đồng thực sự của người dân. Mục tiêu cuối cùng của mọi chiến lược phát triển không phải là những con số tăng trưởng mà là chất lượng cuộc sống của người dân. Theo Thủ tướng, đổi mới mà làm gia tăng khoảng cách thì không phải là tiến bộ, và tăng trưởng mà thiếu bao trùm thì không thể bền vững.

Vì thế, một ASEAN thành công không chỉ được đo bằng GDP, mà bằng các cơ hội tạo ra cho thế hệ trẻ, vai trò được trao cho phụ nữ, sự bảo vệ dành cho những nhóm dễ bị tổn thương, và mức độ để mỗi người dân đều cảm nhận đây chính là cộng đồng mà mình thực sự thuộc về.

Khẳng định giá trị lớn nhất mà ASEAN đã chứng minh trong gần 60 năm qua là khả năng biến khác biệt thành hợp tác, thống nhất mà không triệt tiêu đa dạng và hội nhập mà vẫn giữ được bản sắc riêng, Thủ tướng tin tưởng ASEAN sẽ tiếp tục phát huy những giá trị đó để đóng góp tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực cũng như thế giới.

Trên hành trình đó, Thủ tướng cho biết Việt Nam cam kết mạnh mẽ tiếp tục đồng hành cùng ASEAN bằng khát vọng kiến tạo tương lai với tất cả con tim và khối óc, bởi tương lai của Việt Nam gắn liền với tương lai của ASEAN, cũng như gắn liền với hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của cả khu vực.

(Trực tiếp) Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Đồng hành cùng ASEAN bằng khát vọng kiến tạo tương lai với tất cả con tim, khối óc

Thủ tướng Campuchia Hun Manet đánh giá ASEAN đã trải qua một hành trình chuyển đổi đáng kể, từ một khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột, khác biệt ý thức hệ và thiếu lòng tin trở thành một trong những khu vực ổn định và năng động nhất thế giới. (Ảnh: Anh Bình)

Hòa bình không hiển nhiên mà có

Đánh giá về chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và lấy Người dân làm trung tâm”, Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho rằng chủ đề đã phản ánh đúng yêu cầu cấp thiết của khu vực trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những biến động sâu sắc về an ninh, kinh tế và phát triển.

Theo Thủ tướng Campuchia, ASEAN cần nhìn nhận một cách tỉnh táo những thách thức hiện nay đối với hòa bình, ổn định và tăng trưởng, từ đó xác định các bước đi phù hợp nhằm củng cố hợp tác khu vực. Thủ tướng nhấn mạnh rằng, Diễn đàn là cơ hội quan trọng để các nước trao đổi thẳng thắn, đánh giá những vấn đề nổi lên và cùng tìm kiếm các giải pháp thực tiễn cho tương lai của ASEAN.

Nhìn lại chặng đường phát triển của Hiệp hội, Thủ tướng Hun Manet đánh giá ASEAN đã trải qua một hành trình chuyển đổi đáng kể, từ một khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột, khác biệt ý thức hệ và thiếu lòng tin trở thành một trong những khu vực ổn định và năng động nhất thế giới.

More from WVR
Quyền SOM New Zealand: Diễn đàn Tương lai ASEAN - kiến tạo di sản hòa bình cho thế hệ tương lai

Theo Thủ tướng, thành quả đó là kết quả của những lựa chọn chiến lược dựa trên đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình. “Hòa bình ngày nay không thể được xem là điều hiển nhiên”, nhà lãnh đạo nhấn mạnh, đồng thời lưu ý các cuộc xung đột tại nhiều khu vực trên thế giới đang cho thấy tính chất ngày càng phức tạp của các thách thức an ninh hiện đại, từ chiến tranh mạng, cạnh tranh ủy nhiệm cho đến các chiến dịch thông tin.

Những bất ổn này không chỉ tác động tới an ninh toàn cầu mà còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng áp lực lạm phát, giá năng lượng và an ninh lương thực đối với nhiều quốc gia.

Đề cập các vấn đề của khu vực, người đứng đầu Chính phủ Campuchia tái khẳng định, cam kết của Phnom Penh đối với hợp tác láng giềng, nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp xử lý các thách thức xuyên biên giới như tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, mua bán người và suy thoái môi trường.

Thủ tướng Hun Manet đồng thời khẳng định, Campuchia tiếp tục ủng hộ thực hiện đầy đủ Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) mang tính thực chất, hiệu quả nhằm duy trì hòa bình và ổn định tại vùng biển có ý nghĩa chiến lược đối với toàn khu vực.

Ở góc độ kinh tế, Thủ tướng Campuchia nhận định, thế giới đang chịu tác động đồng thời của nhiều cuộc khủng hoảng, từ hậu quả kéo dài của đại dịch Covid-19 đến lạm phát, lãi suất tăng và căng thẳng địa chính trị. Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Hun Manet cho rằng, xây dựng một nền kinh tế ASEAN tự cường và liên kết chặt chẽ là yêu cầu mang tính chiến lược.

Theo Thủ tướng Campuchia, không quốc gia nào có thể tự mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. ASEAN vì vậy cần tiếp tục thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do, củng cố hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế khu vực, phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Những nỗ lực đó sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN, tạo thêm việc làm và duy trì vai trò của khu vực như một động lực tăng trưởng quan trọng của kinh tế toàn cầu.

Nhấn mạnh yếu tố con người là trung tâm của tiến trình xây dựng Cộng đồng, Thủ tướng Hun Manet cho rằng, mục tiêu cuối cùng của ASEAN phải là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm an ninh, phúc lợi và cơ hội phát triển cho người dân.

Nhà lãnh đạo Campuchia kêu gọi các nước đầu tư mạnh hơn cho giáo dục, đào tạo kỹ năng và phát triển nguồn nhân lực trẻ, đồng thời thúc đẩy hòa nhập xã hội, bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương và tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như biến đổi khí hậu, quản lý thiên tai và y tế công cộng.

Hướng tới tương lai, người đứng đầu Chính phủ Campuchia cho rằng, ASEAN cần tiếp tục củng cố thể chế, nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Thư ký ASEAN và phát huy sự tham gia của các bên liên quan, từ doanh nghiệp, giới học giả đến các tổ chức xã hội.

“Hòa bình là điều kiện tiên quyết cho phát triển, còn thịnh vượng là mục tiêu cuối cùng của tiến trình xây dựng cộng đồng ASEAN”, Thủ tướng Hun Manet khẳng định, đồng thời kêu gọi các quốc gia thành viên tiếp tục chung tay xây dựng một ASEAN hòa bình, an ninh và thịnh vượng hơn cho các thế hệ tương lai.

Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone đưa ra 4 định hướng lớn cho tương lai ASEAN trong bối cảnh mới. (Ảnh: Quang Hòa)

Bốn định hướng chiến lược

Chia sẻ tại Diễn đàn, Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone đánh giá AFF đã trở thành một nền tảng quan trọng để các nước trao đổi quan điểm và cùng tìm kiếm các cách tiếp cận chung nhằm giải quyết những thách thức mới nổi của khu vực và toàn cầu.

Nhắc lại vai trò Chủ tịch ASEAN 2024 của Lào, Thủ tướng Sonexay Siphandone cho biết ông từng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường đoàn kết và thống nhất trong ứng phó với các thách thức chung. Đến nay, đây vẫn là nhiệm vụ cấp thiết đối với ASEAN.

Với bối cảnh quốc tế hiện nay, Thủ tướng Lào cho hay, thế giới đang chứng kiến những biến động nhanh chóng và phức tạp với cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, căng thẳng địa chính trị kéo dài và các cuộc xung đột tại nhiều khu vực, đặc biệt ở Trung Đông, tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng và an ninh lương thực toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, ông nhấn mạnh ASEAN cần tiếp tục duy trì đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm của mình trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng và phương thức ASEAN. Đồng thời, ASEAN cần nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức mới nổi, bảo đảm tiếp tục là một nền tảng đáng tin cậy cho tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa, qua đó biến thách thức thành cơ hội vì lợi ích của khu vực.

Chia sẻ về tương lai của ASEAN, Thủ tướng Lào đưa ra 4 định hướng lớn. Trước hết, ASEAN cần tiếp tục kiên định với các nguyên tắc cơ bản và phương thức ASEAN, duy trì vai trò dẫn dắt và vị thế trung tâm của khối, đồng thời thúc đẩy hợp tác đa phương nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.

Thứ hai, ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường toàn diện để thích ứng với các xu hướng mới, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sống, làm việc và phát triển của các quốc gia. Thủ tướng Sonexay Siphandone nhận định AI có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của khu vực.

Tuy nhiên, nếu không được quản lý phù hợp, AI cũng có thể làm gia tăng khoảng cách phát triển và gây bất ổn thị trường lao động. Với đặc thù là một khu vực có nền tảng nông nghiệp quan trọng, ASEAN cần đẩy mạnh ứng dụng AI trong nông nghiệp nhằm nâng cao năng lực dự báo thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển nông nghiệp thông minh và bảo đảm an ninh lương thực lâu dài.

Thứ ba, Thủ tướng Lào nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện trong ASEAN, bao gồm kết nối đường bộ, đường thủy, đường biển, đường hàng không, cũng như phát triển mạng lưới năng lượng, logistics và hạ tầng liên quan.

Thủ tướng Lào đặc biệt đề cập các dự án kết nối chiến lược như tuyến cao tốc Vientiane-Hà Nội và dự án đường sắt Lào-Việt Nam dọc Hành lang Kinh tế Đông-Tây, coi đây là những động lực quan trọng thúc đẩy thương mại, duy trì chuỗi cung ứng và tăng cường giao lưu nhân dân trong khu vực.

Thứ tư, Thủ tướng Lào kêu gọi tăng cường hợp tác nội khối nhằm bảo đảm an ninh năng lượng thông qua thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và bền vững như thủy điện, điện mặt trời và điện gió. Theo Thủ tướng Sonexay Siphandone, Lào có tiềm năng lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch và sẵn sàng tạo điều kiện để các nước ASEAN cũng như các đối tác quốc tế tăng cường đầu tư vào hạ tầng phục vụ kết nối năng lượng khu vực.

Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho rằng, để hiện thực hóa tiềm năng, ASEAN cần tiếp tục phát huy những tài sản chiến lược đã làm nên thành công của Hiệp hội trong hơn nửa thế kỷ qua. (Ảnh: Quang Hòa)

Cân bằng chiến lược và vai trò trung tâm

Phát biểu tại phiên Khai mạc, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul nhận định, ASEAN đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi thế giới ngày càng phân mảnh, cạnh tranh chiến lược gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu đối mặt nhiều gián đoạn, công nghệ phát triển với tốc độ chưa từng có và biến đổi khí hậu tiếp tục tạo ra những sức ép ngày càng lớn đối với các quốc gia. Theo Thủ tướng Anutin Charnvirakul, những biến động đó vừa đặt ra thách thức đối với ASEAN, vừa mở ra cơ hội để khu vực khẳng định vai trò và vị thế trong bối cảnh quốc tế đang chuyển dịch sâu sắc.

Thủ tướng Thái Lan cho rằng, trong khi nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua bất ổn và xáo trộn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất toàn cầu, đồng thời là điểm đến hấp dẫn đối với các dòng đầu tư đang tìm kiếm môi trường phát triển an toàn và đáng tin cậy.

Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy những tài sản chiến lược đã làm nên thành công của Hiệp hội trong hơn nửa thế kỷ qua. Theo nhà lãnh đạo Thái Lan, khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lớn lựa chọn hợp tác.

Nhấn mạnh yêu cầu duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, Thủ tướng Anutin Charnvirakul khẳng định, ASEAN cần thúc đẩy gắn kết nhiều hơn thay vì tạo thêm khoảng cách, ngay cả khi cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt.

Theo người đứng đầu Chính phủ Thái Lan, các cơ chế do ASEAN dẫn dắt đã chứng minh hiệu quả trong việc tạo không gian để các đối tác tham gia hợp tác trên cơ sở bình đẳng, qua đó góp phần bảo đảm cân bằng chiến lược và duy trì vị thế trung tâm của Hiệp hội. “ASEAN phải tiếp tục duy trì tâm thế chiến lược này”, Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh, coi đây là điều kiện quan trọng để khu vực thích ứng với những thay đổi của môi trường quốc tế.

Bên cạnh các vấn đề chiến lược, nhà lãnh đạo Thái Lan đặc biệt đề cao yêu cầu đưa hợp tác khu vực gắn chặt hơn với lợi ích thiết thực của người dân. Theo Thủ tướng Thái Lan, thành công của ASEAN không nên được đánh giá bằng số lượng hội nghị hay tuyên bố được thông qua, mà phải được đo lường bằng mức độ an toàn, thịnh vượng và niềm tin của người dân vào tương lai.

Thủ tướng Anutin Charnvirakul cho rằng, thế hệ trẻ ASEAN đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức từ cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI). Điều đó đòi hỏi các nước thành viên tăng cường phối hợp ứng phó với những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày như lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng, rủi ro y tế công cộng và thiên tai, đồng thời tiếp tục đầu tư cho giáo dục, đào tạo kỹ năng, chăm sóc sức khỏe và các hệ thống an sinh xã hội nhằm chuẩn bị tốt hơn cho những thay đổi trong tương lai.

Đồng thời khẳng định, tiến trình hội nhập khu vực đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, song thách thức đặt ra hiện nay là ASEAN phải nâng cao khả năng thích ứng trước những biến động ngày càng phức tạp của môi trường quốc tế. Người đứng đầu Chính phủ Thái Lan bày tỏ tin tưởng rằng, chính sự đa dạng về thể chế, trình độ phát triển và đặc điểm văn hóa đã tạo nên sức mạnh riêng có của ASEAN, giúp khu vực duy trì đoàn kết nội khối, mở rộng quan hệ với các đối tác và giữ vững vai trò trong cấu trúc khu vực đang định hình.

Nhấn mạnh Thái Lan sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với các quốc gia thành viên và đối tác, Thủ tướng Anutin Charnvirakul nhấn mạnh, ASEAN cần tiếp tục phát huy tinh thần hợp tác, củng cố lòng tin và biến những thách thức hiện nay thành động lực cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong tương lai.

(Trực tiếp) Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026: Duy trì tâm thế chiến lược trong thế giới phân mảnh và biến động

Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong một thế giới ngày càng phân cực. (Ảnh: Phạm Tuấn)

Hình mẫu về đối thoại

Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão lần đầu tiên tham dự Diễn đàn Tương lai ASEAN với tư cách thành viên chính thức của ASEAN - dấu mốc đặc biệt quan trọng.

Trong bối cảnh thế giới đối mặt với xung đột gia tăng, căng thẳng địa chính trị, những thách thức đối với luật pháp quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), Thủ tướng Xanana Gusmão cho rằng ASEAN tiếp tục là hình mẫu về đối thoại, hợp tác và khả năng dung hòa khác biệt. Theo Thủ tướng Timor-Leste, chính sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và thể chế đã trở thành nguồn sức mạnh giúp ASEAN duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

Ông Xanana Gusmão kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong một thế giới ngày càng phân cực. Các nguyên tắc cốt lõi như tôn trọng chủ quyền, đồng thuận, giải quyết hòa bình tranh chấp và vai trò trung tâm của ASEAN cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy.

Đề cập đến AI, Thủ tướng Timor-Leste cảnh báo nguy cơ bất bình đẳng và tập trung quyền lực công nghệ vào tay một số ít quốc gia và doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh ASEAN cần chủ động xây dựng các khuôn khổ hợp tác và quản trị số chung, bảo đảm công nghệ phục vụ con người và sự phát triển bao trùm, thay vì làm gia tăng chia rẽ trong xã hội.

Người đứng đầu Chính phủ Timor-Leste cho biết Timor-Leste sẵn sàng học hỏi từ kinh nghiệm của ASEAN, đóng góp tích cực vào cộng đồng và cùng các nước thành viên xây dựng một khu vực hòa bình, tự cường, bao trùm và thịnh vượng.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng (giữa) và các đại biểu tham dự Diễn đàn. (Ảnh: Quang Hòa)

Sức mạnh nằm ở tinh thần hành động chung

Gửi thông điệp ghi hình tới Diễn đàn, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. đánh giá cao sáng kiến của Việt Nam trong việc tổ chức diễn đàn, đồng thời cho rằng chủ đề “Cùng nhau định hình tương lai: Hòa bình, thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm” có nhiều điểm tương đồng với chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines là “Cùng định hướng tương lai chung”.

Theo Tổng thống Marcos, ASEAN đang đứng trước một bước ngoặt mang tính quyết định khi cạnh tranh chiến lược gia tăng, các chuẩn mực đa phương bị thách thức, chuỗi cung ứng đứt gãy và các công nghệ mới đang làm thay đổi nền kinh tế, xã hội cũng như môi trường an ninh. Ông nhận định những biến động toàn cầu không còn là các vấn đề mang tính lý thuyết mà đang tác động trực tiếp đến đời sống người dân ASEAN thông qua giá năng lượng và lương thực tăng cao, gián đoạn thương mại, rủi ro đối với người dân. Trong bối cảnh đó, ông nhấn mạnh ASEAN cần duy trì đoàn kết, củng cố vai trò trung tâm, tăng cường đối thoại, chủ động dự báo và phối hợp hành động nhằm ứng phó hiệu quả với các thách thức ngày càng phức tạp.

Tổng thống Philippines cho rằng an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo đảm an toàn, phúc lợi cho công dân ASEAN là những ưu tiên cấp thiết của khu vực. Tổng thống nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác thực chất, trong đó có thúc đẩy triển khai Lưới điện ASEAN, coi đây là khoản đầu tư chiến lược nhằm nâng cao khả năng tự cường của khu vực. Đồng thời, ASEAN cần duy trì dòng chảy hàng hóa thiết yếu, tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, đẩy mạnh chia sẻ thông tin và có các cơ chế phản ứng kịp thời khi công dân ASEAN gặp nguy hiểm do các cuộc khủng hoảng bên ngoài.

Ông cũng nhận định ASEAN đang bước vào giai đoạn chuyển đổi kinh tế mới, đòi hỏi các mô hình phát triển phải thích ứng với xu hướng phân mảnh địa kinh tế, tác động của công nghệ, các áp lực khí hậu và yêu cầu về tăng trưởng bao trùm hơn. Theo đó, khu vực cần thúc đẩy hội nhập sâu rộng hơn, tăng cường kết nối, xây dựng các chuỗi cung ứng có khả năng chống chịu cao hơn, hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, đồng thời bảo đảm chương trình nghị sự khu vực luôn lấy người dân làm trung tâm.

Đề cập đến trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới nổi, Tổng thống Marcos cho rằng các công nghệ này cần góp phần củng cố thay vì làm gia tăng chia rẽ xã hội. Ông nhấn mạnh con người phải luôn là trung tâm của quá trình chuyển đổi công nghệ và AI cần được phát triển theo hướng an toàn, có đạo đức, có trách nhiệm, công bằng và bền vững.

Tổng thống Philippines khẳng định Diễn đàn Tương lai ASEAN là không gian quan trọng để kết nối các ưu tiên trước mắt với những mục tiêu chuyển đổi dài hạn của khu vực. Ông cho rằng dù ASEAN đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, khu vực đã nhiều lần vượt qua các cuộc khủng hoảng tài chính, thiên tai, căng thẳng địa chính trị và đại dịch toàn cầu.

Theo ông, sức mạnh của ASEAN nằm ở khả năng tham vấn, hợp tác và cùng hành động. Ông bày tỏ tin tưởng rằng nếu tiếp tục duy trì sự đoàn kết, cách tiếp cận thực chất và lấy người dân làm trung tâm, ASEAN sẽ không chỉ ứng phó với tương lai mà còn có thể chủ động định hình tương lai của chính mình.

Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn phát biểu tại Diễn đàn. (Ảnh: Quang Hòa)

Hai bài học lớn nhất của ASEAN

Phát biểu tại Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cho rằng chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và lấy người dân làm trung tâm” đặc biệt phù hợp trong bối cảnh thế giới đang trải qua những biến động sâu sắc. Theo ông, cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng, xung đột vũ trang tiếp diễn tại nhiều khu vực, xu hướng phân mảnh kinh tế ngày càng rõ nét, trong khi những đột phá công nghệ đang làm thay đổi đời sống xã hội với tốc độ nhanh hơn khả năng thích ứng của nhiều quốc gia.

“Thế giới hiện nay đang đối mặt đồng thời với khủng hoảng về cạnh tranh địa chính trị, khủng hoảng phân mảnh kinh tế và khủng hoảng niềm tin”, Tổng Thư ký Kao Kim Hourn nhận định, đồng thời nhấn mạnh không một quốc gia hay khu vực nào có thể tự mình giải quyết hiệu quả những thách thức mang tính toàn cầu đó. Tổng Thư ký ASEAN cho rằng, việc triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 diễn ra trong một môi trường quốc tế ngày càng phức tạp, đòi hỏi ASEAN phải xây dựng được năng lực tập thể và quyết tâm chính trị đủ mạnh để hiện thực hóa các mục tiêu dài hạn.

Trong bối cảnh đó, Diễn đàn Tương lai ASEAN được đánh giá là một không gian đối thoại quan trọng, kết nối các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, học giả, đại diện xã hội dân sự và thế hệ trẻ nhằm cùng thảo luận những vấn đề chiến lược của khu vực.

Theo ông Kao Kim Hourn, điều quan trọng không chỉ nằm ở việc xác định các thách thức, mà còn ở khả năng tìm kiếm cơ hội, củng cố năng lực chống chịu và trả lời những câu hỏi lớn về vị thế, vai trò cũng như khả năng tự chủ của ASEAN trong môi trường cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt.

Đề cập tới những tác động từ các cuộc khủng hoảng toàn cầu, Tổng Thư ký ASEAN nhấn mạnh rằng, những diễn biến quốc tế dù xảy ra cách Đông Nam Á hàng nghìn km vẫn có thể ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường, chuỗi cung ứng, dòng đầu tư và sinh kế của người dân trong khu vực.

Ông mô tả các điểm dễ tổn thương hiện nay thông qua khái niệm “bốn chữ F”, gồm lương thực (Food), nhiên liệu (Fuel), phân bón (Fertilizer) và tài chính (Finance) - những lĩnh vực mà các cú sốc bên ngoài có thể nhanh chóng lan truyền tới nền kinh tế và xã hội ASEAN.

Theo ông, khả năng chống chịu cần được tiếp cận theo nghĩa rộng hơn, bao gồm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, ổn định tài chính, chuỗi cung ứng, di chuyển lao động và phúc lợi xã hội. “Tăng cường các nền tảng này là điều thiết yếu để bảo vệ hòa bình, thịnh vượng và đời sống của người dân ASEAN”, Tổng Thư ký Kao Kim Hourn nhấn mạnh.

Đánh giá phản ứng của ASEAN trước các thách thức hiện nay, ông Kao Kim Hourn cho rằng, khu vực đã hành động với tinh thần khẩn trương và có định hướng rõ ràng. Tổng Thư ký ASEAN dẫn lại các ưu tiên được các nhà lãnh đạo ASEAN thống nhất, bao gồm bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và bảo vệ công dân ASEAN trước những tác động của các cuộc khủng hoảng toàn cầu.

Theo Tổng Thư ký Kao Kim Hourn, thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu các cơ chế hợp tác mà là làm thế nào để các khuôn khổ đã được xây dựng thực sự phát huy hiệu quả. Ông lấy ví dụ về Hiệp định An ninh dầu khí ASEAN, Lưới điện ASEAN, Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), các FTA ASEAN+1, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) và Khuôn khổ Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN (DEFA) đang được thúc đẩy. Theo Tổng Thư ký Kao Kim Hourn, nhiệm vụ đặt ra là đẩy nhanh triển khai các cơ chế này nhằm tăng cường kết nối năng lượng, củng cố chuỗi cung ứng và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế khu vực.

Bên cạnh đó, Tổng Thư ký ASEAN khẳng định, đối thoại và chủ nghĩa đa phương tiếp tục là những giá trị cốt lõi của ASEAN trong bối cảnh nhiều nơi trên thế giới đang chứng kiến xu hướng suy giảm hợp tác đa phương. Tổng Thư ký cho rằng. các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF), ASEAN+3 hay ADMM+ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong xây dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác thực chất.

Nhìn lại gần sáu thập kỷ phát triển của ASEAN, ông nhấn mạnh hai bài học lớn nhất là hành động tập thể luôn hiệu quả hơn các nỗ lực đơn lẻ và mọi thách thức đều có thể trở thành cơ hội chuyển đổi. “ASEAN hiếm khi có được sự chắc chắn tuyệt đối, nhưng ASEAN luôn có tinh thần cùng nhau hành động bất chấp khác biệt và khả năng biến nghịch cảnh thành lợi thế”, Tổng Thư ký Kao Kim Hourn phát biểu, bày tỏ tin tưởng rằng nếu tiếp tục phát huy tinh thần đó, ASEAN sẽ duy trì được vai trò trung tâm, khả năng thích ứng và vị thế là một lực lượng tích cực, có trách nhiệm trong cấu trúc khu vực và toàn cầu đang định hình.

Bà Izumi Nakamitsu - Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc và Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị ghi nhận vai trò tích cực của ASEAN và Việt Nam trong thúc đẩy giải trừ quân bị, không phổ biến hạt nhân và duy trì đối thoại trong khuôn khổ NPT. (Ảnh: Quang Hòa)

Hiệp ước NPT vẫn là nền tảng của an ninh quốc tế

Bà Izumi Nakamitsu - Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc và Đại diện cấp cao về Giải trừ quân bị nhận định thế giới đang đối mặt với mức độ căng thẳng địa chính trị cao nhất trong nhiều thập kỷ, khi cạnh tranh giữa các nước lớn gia tăng, lòng tin giữa các quốc gia suy giảm, chi tiêu quân sự tăng mạnh và các chuẩn mực quốc tế lâu đời đứng trước nguy cơ bị xói mòn.

Theo bà, những cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ mang tính quân sự mà còn kéo theo các hệ lụy về chính trị, nhân đạo và chuỗi cung ứng, đòi hỏi các giải pháp toàn diện dựa trên luật pháp quốc tế và cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm.

Bà cảnh báo về sự suy giảm các chuẩn mực giải trừ quân bị, nguy cơ tái xuất hiện của vũ khí hạt nhân như một công cụ răn đe và cưỡng ép, sự suy yếu của các nguyên tắc nhân đạo quốc tế cũng như xu hướng quân sự hóa ngày càng gia tăng trên phạm vi toàn cầu. Những diễn biến này đang làm thay đổi môi trường an ninh quốc tế theo hướng thiếu ổn định và khó dự báo.

Trong bối cảnh đó, bà đánh giá ASEAN có vai trò đặc biệt quan trọng nhờ kinh nghiệm thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận, ngoại giao phòng ngừa và giải quyết hòa bình tranh chấp. Đồng thời, bà nhấn mạnh ý nghĩa của các cơ chế hợp tác khu vực dựa trên luật lệ trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược đang lan sang các lĩnh vực mới như không gian mạng, không gian vũ trụ và trí tuệ nhân tạo (AI).

Đề cập vấn đề không phổ biến vũ khí hạt nhân, bà khẳng định Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân vẫn là nền tảng của an ninh quốc tế, đồng thời ghi nhận vai trò tích cực của ASEAN và Việt Nam trong thúc đẩy giải trừ quân bị, không phổ biến hạt nhân và duy trì đối thoại trong khuôn khổ NPT. Theo đó, những cam kết khu vực như Hiệp ước Bangkok góp phần củng cố các chuẩn mực toàn cầu và bảo vệ tính chính danh của luật pháp quốc tế.

Các đại biểu chụp ảnh chung sau phiên Khai mạc Diễn đàn. (Ảnh: Quang Hòa)

Bà cũng lưu ý, sự phát triển nhanh chóng của AI, công nghệ số và các hệ thống tự động đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với an ninh toàn cầu, từ nguy cơ chạy đua công nghệ đến các vấn đề quản trị và kiểm soát. Vì vậy, cộng đồng quốc tế cần tăng cường hợp tác đa phương, xây dựng các khuôn khổ quản trị phù hợp nhằm bảo đảm công nghệ phục vụ hòa bình, phát triển và lợi ích chung của nhân loại.

Môt số hình ảnh tại Diễn đàn:

Các đại biểu bước vào khán phòng phiên Khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026. (Ảnh: Phạm Tuấn)

Diễn đàn quy tụ các nhà hoạch định chính sách, giới nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp cùng các đối tác trong và ngoài khu vực để trao đổi ý tưởng. (Ảnh: Phạm Tuấn)