Hà Nội – Nhịp cầu văn hóa kết nối ASEAN

Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026 sẽ diễn ra tại Hà Nội từ 9-10/6 với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, lấy Người dân làm trung tâm”. (Ảnh: Phạm Tuấn)

Từ di sản, ẩm thực, nghệ thuật, du lịch, công nghiệp sáng tạo đến giao lưu nhân dân, Hà Nội có đủ nền tảng để góp phần làm sâu sắc thêm hiểu biết giữa các quốc gia, thúc đẩy gắn kết cộng đồng và mở rộng động lực phát triển kinh tế nội khối.

Hà Nội – nơi gặp gỡ của bản sắc, con người và tinh thần ASEAN

ASEAN không chỉ là một cộng đồng địa - chính trị hay kinh tế, mà còn là cộng đồng của những nền văn hóa gần gũi trong đa dạng. Các quốc gia Đông Nam Á có những khác biệt về ngôn ngữ, tôn giáo, phong tục, nghệ thuật, lối sống, nhưng cùng chia sẻ nhiều giá trị chung: tinh thần cộng đồng, lòng hiếu khách, sự gắn bó với gia đình, ký ức làng xã, văn minh lúa nước, tình yêu thiên nhiên và khát vọng hòa bình, phát triển. Chính những điểm chung ấy tạo nên nền tảng mềm để ASEAN không chỉ hợp tác bằng lợi ích, mà còn gắn bó bằng sự thấu hiểu và tin cậy.

Trong bức tranh ấy, Hà Nội có vị trí đặc biệt. Một Thăng Long – Hà Nội hơn nghìn năm tuổi là nơi kết tinh chiều sâu văn hiến Việt Nam, đồng thời là đô thị đang chuyển mình mạnh mẽ trong nhịp sống hiện đại, sáng tạo và hội nhập. Hà Nội có phố cổ, hồ Gươm, Văn Miếu, Hoàng thành Thăng Long, làng nghề, lễ hội, ẩm thực, nghệ thuật truyền thống, không gian sáng tạo và một cộng đồng trí thức, nghệ sĩ, sinh viên, doanh nhân trẻ năng động. Đó là những chất liệu quý để Hà Nội kể câu chuyện Việt Nam trong lòng ASEAN, đồng thời mở ra những cuộc đối thoại văn hóa với các dân tộc trong khu vực.

Ngày hội văn hóa hữu nghị “Sắc màu ASEAN” 2024 tại Hoàng thành Thăng Long kỷ niệm 57 năm ngày thành lập ASEAN (8/8/1967 - 8/8/2024). (Ảnh: Tuấn Việt)

Điều đáng nói là Hà Nội có thể kết nối ASEAN không chỉ bằng các sự kiện ngoại giao, mà bằng chính đời sống văn hóa hằng ngày. Một bát phở, chén trà sen, tiếng đàn bầu, con phố cổ, nếp ứng xử thanh lịch, một lễ hội làng hay một không gian sáng tạo trẻ đều có thể trở thành cánh cửa để bạn bè ASEAN hiểu hơn về Việt Nam. Ngược lại, những tuần lễ ẩm thực, liên hoan phim, biểu diễn nghệ thuật, triển lãm thiết kế, giao lưu thanh niên, festival di sản đô thị ASEAN tại Hà Nội cũng giúp người dân Thủ đô cảm nhận ASEAN không xa lạ, mà gần gũi, sống động, có mặt trong từng câu chuyện, từng món ăn, từng nhịp điệu và từng cơ hội hợp tác.

Hà Nội cần góp phần xây dựng bản sắc ASEAN theo cách không làm mờ bản sắc riêng của mỗi quốc gia, mà tôn trọng sự khác biệt, khơi dậy tương đồng và tạo ra giá trị chung. Bản sắc ASEAN không phải là sự đồng nhất, mà là khả năng cùng tồn tại, cùng chia sẻ và cùng phát triển trong đa dạng. Với truyền thống bao dung, nhân văn, yêu chuộng hòa bình, trọng nghĩa tình và đề cao văn hiến, Hà Nội có thể trở thành một điểm hẹn văn hóa, nơi các nền văn hóa ASEAN gặp nhau bằng sự tôn trọng và sáng tạo.

Muốn vậy, giao lưu văn hóa ASEAN tại Hà Nội cần được tổ chức như một quá trình lâu dài, không chỉ là những hoạt động ngắn hạn. Cần có thêm các chương trình nghệ sĩ lưu trú, diễn đàn công nghiệp văn hóa, mạng lưới không gian sáng tạo, ngày hội thanh niên ASEAN, chương trình trao đổi nghệ nhân làng nghề, các dự án nghiên cứu và giáo dục về văn hóa Đông Nam Á.

Đặc biệt, thế hệ trẻ phải trở thành chủ thể trung tâm của kết nối này. Khi sinh viên, nghệ sĩ trẻ, nhà thiết kế, người làm nội dung số, doanh nghiệp khởi nghiệp và cộng đồng sáng tạo của Hà Nội cùng tham gia kể chuyện bằng phim ngắn, âm nhạc, thời trang, trò chơi điện tử, podcast, triển lãm số và du lịch trải nghiệm, ASEAN sẽ trở nên gần gũi hơn, trẻ trung hơn và có sức sống hơn.

ĐBQH. Bùi Hoài Sơn. (Nguồn: Quốc hội)

Từ kết nối văn hóa đến động lực phát triển kinh tế nội khối

Trong thế giới hiện nay, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà còn là nguồn lực phát triển. Giao lưu văn hóa, nếu được tổ chức bài bản, có thể tạo ra thị trường, thúc đẩy du lịch, mở rộng thương mại dịch vụ, phát triển công nghiệp sáng tạo và gia tăng sức mạnh mềm của cả khu vực. Với Hà Nội, kết nối văn hóa ASEAN vì thế không chỉ có ý nghĩa đối ngoại nhân dân, mà còn là một hướng đi quan trọng để đóng góp vào phát triển kinh tế nội khối.

Trước hết là du lịch văn hóa. Hà Nội có thể trở thành cửa ngõ để du khách cảm nhận một Việt Nam giàu bản sắc và một ASEAN đa dạng, gần gũi. Nếu xây dựng được các sản phẩm như tuyến du lịch “Hà Nội trong dòng chảy Đông Nam Á”, tuần lễ di sản đô thị ASEAN, không gian ẩm thực ASEAN, liên hoan phim ASEAN, festival nghệ thuật đường phố ASEAN, Hà Nội sẽ không chỉ thu hút du khách đến tham quan, mà còn giữ chân họ bằng trải nghiệm văn hóa. Mỗi hoạt động như vậy đều có khả năng tạo thêm doanh thu cho lưu trú, vận tải, nhà hàng, dịch vụ, thương mại, thủ công mỹ nghệ và sản phẩm sáng tạo.

Ẩm thực là một ví dụ rõ ràng. Hà Nội có phở, bún chả, cốm, bánh cuốn, cà phê trứng; các nước ASEAN có pad Thai, tom yum, nasi lemak, laksa, satay, adobo, amok và nhiều món ăn đặc sắc khác. Một không gian ẩm thực ASEAN tại Hà Nội, nếu được tổ chức thường niên, có thể trở thành sản phẩm du lịch hấp dẫn, đồng thời mở ra cơ hội cho doanh nghiệp thực phẩm, đầu bếp, nhà hàng, nông sản, chuỗi cung ứng và thương mại nội khối. Từ một món ăn, người ta có thể đi đến một hành trình khám phá văn hóa; từ một lễ hội ẩm thực, có thể mở ra những hợp đồng kinh doanh và hợp tác mới.

Bên cạnh du lịch và ẩm thực, công nghiệp văn hóa là lĩnh vực Hà Nội có thể đóng vai trò quan trọng trong kết nối ASEAN. Điện ảnh, âm nhạc, thiết kế, thời trang, mỹ thuật, nghệ thuật biểu diễn, trò chơi điện tử, xuất bản, quảng cáo, kiến trúc, thủ công mỹ nghệ và nội dung số đều là những ngành có khả năng vượt biên giới nhanh chóng. Hà Nội có thể chủ động tổ chức chợ dự án sáng tạo ASEAN, hội chợ bản quyền, diễn đàn doanh nghiệp công nghiệp văn hóa, chương trình đồng sản xuất phim, liên hoan âm nhạc trẻ, tuần lễ thiết kế, sàn giao dịch sản phẩm sáng tạo. Qua đó, sản phẩm văn hóa không chỉ dừng lại ở biểu diễn, trưng bày, mà có thể đi vào thị trường khu vực.

Các nhà ngoại giao, trong đó có nhiều nhà ngoại giao ASEAN tham dự Hành trình xe đạp hữu nghị vì Hà Nội xanh lần thứ 5. (Ảnh: Thu Hiền)

Kinh tế nội khối ASEAN trong thời đại mới không chỉ dựa trên hàng hóa hữu hình, mà ngày càng mở rộng sang dịch vụ, trải nghiệm, tri thức, bản quyền và tài sản sáng tạo. Văn hóa chính là nơi chứa đựng những giá trị ấy. Một họa tiết truyền thống, một làn điệu dân gian, một lễ hội, một món ăn, một câu chuyện lịch sử, một biểu tượng đô thị nếu được sáng tạo lại đúng cách có thể trở thành sản phẩm thiết kế, du lịch, truyền thông, giáo dục, công nghệ. Hà Nội cần nhìn văn hóa theo logic mới đó: bảo tồn để phát triển, phát huy để tạo giá trị, sáng tạo để đưa bản sắc vào đời sống đương đại và thị trường quốc tế.

Để làm được điều này, cần một hệ sinh thái chính sách và hành động đồng bộ. Văn hóa ASEAN tại Hà Nội không nên chỉ được xem là hoạt động lễ tân hay ngoại giao, mà cần gắn với chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, du lịch, kinh tế đêm, đô thị sáng tạo và chuyển đổi số của Thủ đô. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, định hướng và tạo cơ chế; doanh nghiệp, nghệ sĩ, trường đại học, viện nghiên cứu, cộng đồng sáng tạo và người dân là lực lượng trực tiếp làm ra sản phẩm, sự kiện và giá trị.

Chuyển đổi số cũng cần được coi là công cụ quan trọng. Hà Nội có thể xây dựng “ngân hàng câu chuyện ASEAN”, giới thiệu bằng nhiều ngôn ngữ các câu chuyện về di sản, con người, ẩm thực, làng nghề, nghệ thuật, đô thị sáng tạo và hợp tác khu vực. Những nội dung ấy có thể lan tỏa qua phim ngắn, bản đồ số, triển lãm ảo, podcast, nền tảng du lịch thông minh và mạng xã hội. Trong thời đại số, sức mạnh mềm không chỉ đến từ những công trình lớn, mà còn đến từ khả năng kể câu chuyện hấp dẫn, chân thực và chạm đến cảm xúc con người.

Sau cùng, trung tâm của mọi kết nối vẫn là con người. Hà Nội muốn kết nối ASEAN thì người Hà Nội phải hiểu, yêu và nhìn thấy trong ASEAN những cơ hội phát triển chung. Doanh nghiệp Hà Nội cần coi ASEAN không chỉ là thị trường, mà là không gian hợp tác sáng tạo. Người trẻ Hà Nội cần xem ASEAN không chỉ là khái niệm trong sách vở, mà là cộng đồng của bạn bè, học tập, nghề nghiệp, du lịch, khởi nghiệp và tương lai.

Trong lịch sử, Hà Nội từng là nơi hội tụ tinh hoa bốn phương để làm giàu thêm bản sắc Việt Nam. Hôm nay, Hà Nội có thể tiếp tục sứ mệnh ấy ở tầm vóc mới: Trở thành nhịp cầu văn hóa của ASEAN, nơi các dân tộc gặp nhau bằng sự tôn trọng, hiểu biết, sáng tạo và khát vọng phát triển. Khi văn hóa làm cho con người gần nhau hơn, kinh tế sẽ có thêm niềm tin để đi xa hơn.

Khi bản sắc được đánh thức, giao lưu được mở rộng, sáng tạo được khơi thông, Hà Nội không chỉ làm đẹp thêm hình ảnh Việt Nam, mà còn góp phần xây dựng một cộng đồng ASEAN gắn kết, năng động và thịnh vượng hơn.