Đại sứ Indonesia: Diễn đàn Tương lai ASEAN thảo luận về vai trò của các chính đảng là bước phát triển mang tính đổi mới

Trước thềm Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026, Đại sứ Indonesia tại Việt Nam Adam M. Tugio đã có bài viết độc quyền cho TG&VN về sự kiện. Tòa soạn trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc.

AFF 2026: Việt Nam đang chủ động tham gia định hình tương lai của ASEAN Thủ tướng nước Cộng hòa dân chủ Timor-Leste sẽ thăm chính thức Việt Nam và dự Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba DANAFF IV 2026: Nhịp cầu đưa điện ảnh châu Á vươn ra thế giới

Kiến tạo tự chủ chiến lược cho ASEAN: Những ưu tiên của AFF 2026

Thủ tướng Lê Minh Hưng gặp Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto bên lề Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 48 tại Philippines. (Nguồn: TTXVN)

Khi Hà Nội chuẩn bị đăng cai AFF 2026 vào tháng 6 này, kỳ vọng đang được đặt ở mức cao về những kết quả mà sự kiện có thể mang lại. Được Việt Nam khởi xướng, Diễn đàn đã chứng minh giá trị của mình qua các kỳ tổ chức trước đây khi tạo ra một nền tảng để các nhà lãnh đạo, học giả và đại diện doanh nghiệp cùng tham gia đối thoại hướng tới tương lai, không bị ràng buộc bởi những quy trình ngoại giao chính thức.

Diễn đàn diễn ra vào thời điểm khu vực và thế giới đang trải qua những chuyển biến sâu sắc. Tình hình chính trị toàn cầu và khu vực đang chịu tác động của sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các nước lớn, áp lực từ biến đổi khí hậu, xu hướng phân mảnh kinh tế, các thách thức về an ninh lương thực và năng lượng, cũng như những cuộc khủng hoảng chính trị nội bộ đang thử thách sự gắn kết của ASEAN.

Đại sứ Indonesia tại Việt Nam Adam Mula warman Tugio. (Ảnh: Chu Văn)

Chủ nghĩa đa phương truyền thống ngày càng bị gạt ra bên lề, song cam kết của ASEAN đối với hòa bình, thịnh vượng và phát triển lấy người dân làm trung tâm – được định hướng bởi Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 – vẫn giữ vai trò hết sức quan trọng. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để biến những khát vọng đó thành những tiến triển cụ thể.

Điều làm nên giá trị của AFF chính là bản chất của một nền tảng Đối thoại Kênh 1.5. Trong khi các cuộc họp chính thức của ASEAN phải tuân thủ những quy trình đã được thiết lập và các cơ chế xây dựng đồng thuận, những diễn đàn như thế này cho phép các cuộc trao đổi mang tính khám phá và cởi mở hơn.

Những vấn đề khó khăn vốn có thể làm đình trệ các cuộc đàm phán chính thức, chẳng hạn như cuộc khủng hoảng chính trị tại Myanmar hay những khác biệt trong quan điểm của các quốc gia thành viên về cạnh tranh giữa các nước lớn trong khu vực, có thể được thảo luận một cách thẳng thắn hơn. Qua đó, các bên có cơ hội hiểu rõ hơn những góc nhìn khác nhau và xác định những lĩnh vực có thể tìm được tiếng nói chung.

Tất nhiên, thách thức nằm ở việc bảo đảm rằng những cuộc đối thoại này sẽ dẫn tới những kết quả thực chất. Đóng góp của Diễn đàn sẽ được đánh giá thông qua việc liệu các cuộc thảo luận đó có tạo ra được những khuyến nghị mang tính hành động để hỗ trợ hoạch định chính sách chính thức và thúc đẩy việc hiện thực hóa Tầm nhìn 2045 hay không.

Hội nhập kinh tế và bài toán tăng cường liên kết nội khối

Một lĩnh vực mà Diễn đàn có thể tạo ra tác động đáng kể là thúc đẩy hội nhập kinh tế. Mặc dù ASEAN đã đạt được nhiều tiến bộ trong tiến trình hội nhập, thương mại nội khối hiện vẫn còn hạn chế, chỉ chiếm khoảng 23% tổng kim ngạch thương mại của khu vực.

Trong khi đó, thương mại song phương với Trung Quốc gần tương đương con số này, còn tổng thương mại giữa ASEAN với Trung Quốc, Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) chiếm gần một nửa tổng kim ngạch thương mại của ASEAN. Những con số này phản ánh một thực tế đáng suy ngẫm: mức độ hội nhập của ASEAN với các đối tác bên ngoài hiện lớn hơn so với sự hội nhập bên trong chính khu vực.

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang thay đổi dưới tác động của tiến bộ công nghệ, các yêu cầu về phát triển bền vững và cạnh tranh địa chính trị, ASEAN đang đứng trước cơ hội tăng cường các mạng lưới liên kết nội khối.

Những lợi thế bổ trợ của khu vực là rất rõ ràng: Việt Nam có thế mạnh trong lĩnh vực điện tử, Malaysia nổi bật về chất bán dẫn, Thái Lan phát triển mạnh ngành công nghiệp ô tô, Indonesia có lợi thế về chế biến kim loại và nguồn tài nguyên dồi dào, trong khi Singapore là trung tâm dịch vụ tài chính. Đây không phải là những năng lực cạnh tranh lẫn nhau mà hoàn toàn có thể bổ trợ và củng cố cho nhau. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc kết nối các mạng lưới sản xuất trong khu vực.

Việc hội nhập sâu rộng hơn các mạng lưới sản xuất sẽ góp phần nâng cao khả năng chống chịu và thúc đẩy thịnh vượng chung. Những bước đi thiết thực có thể bao gồm đẩy nhanh việc hoàn tất Hiệp định Khung Kinh tế số ASEAN, tăng cường khai thác hiệu quả các hiệp định thương mại như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) – đặc biệt lưu ý rằng các hàng hóa được khai thác hoặc sản xuất hoàn toàn tại một hoặc nhiều quốc gia thành viên RCEP sẽ tự động được công nhận có xuất xứ theo quy định của hiệp định – đồng thời giải quyết các khoảng trống về hạ tầng đang cản trở thương mại xuyên biên giới. Kế hoạch Tổng thể về Kết nối ASEAN cung cấp một lộ trình nhằm thúc đẩy sự kết nối giữa công nghệ số và công nghệ xanh trong khu vực.

Quan trọng không kém là việc xây dựng những mối liên kết phụ thuộc lẫn nhau, qua đó củng cố nền tảng của Cộng đồng ASEAN. Khi các nền kinh tế trong khu vực được kết nối sâu sắc hơn, chúng ta sẽ có những lợi ích chung mạnh mẽ hơn trong việc duy trì ổn định khu vực và thúc đẩy thịnh vượng tập thể. Thách thức đặt ra là làm thế nào để huy động nguồn lực cho quá trình triển khai và duy trì cam kết chính trị lâu dài.

Tăng cường tính bao trùm trong tiến trình xây dựng Cộng đồng ASEAN

Đáng chú ý, việc Diễn đàn nhấn mạnh vai trò của các chính đảng trong quá trình xây dựng Cộng đồng ASEAN đánh dấu một bước phát triển mang tính đổi mới. Từ trước đến nay, các tiến trình ASEAN chủ yếu do các chính phủ dẫn dắt, với các bộ ngoại giao và cơ quan hành pháp giữ vai trò trung tâm. Việc đưa các chính đảng tham gia phản ánh nhận thức rằng tiến trình hội nhập bền vững cần có sự đồng thuận chính trị rộng rãi hơn trong mỗi quốc gia.

Các chính đảng giữ vai trò quan trọng trong các cơ quan lập pháp – nơi phê chuẩn các thỏa thuận của ASEAN và phân bổ nguồn lực thực hiện. Các mạng lưới hợp tác giữa các chính đảng cũng có thể tạo ra tính liên tục vượt ra ngoài nhiệm kỳ của từng chính phủ, đồng thời kết nối các hoạt động của ASEAN với các nhóm cử tri trong nước, giúp người dân cảm nhận rõ hơn những lợi ích cụ thể của hợp tác khu vực.

Với sự đa dạng về hệ thống chính trị trong ASEAN, cách thức tham gia cần được điều chỉnh phù hợp với từng bối cảnh cụ thể. Những gì hiệu quả ở quốc gia này chưa chắc có thể áp dụng nguyên vẹn ở quốc gia khác. Hội đồng Liên nghị viện ASEAN (AIPA) là một mô hình tham khảo hữu ích, nhưng vẫn cần những nỗ lực sâu rộng hơn nữa.

Mục tiêu là thúc đẩy tính bao trùm mà không làm suy giảm phương thức xây dựng đồng thuận thực dụng vốn là đặc trưng của ASEAN. Nếu được triển khai thận trọng, cách tiếp cận này có thể tăng cường tính chính danh và bảo đảm rằng tầm nhìn lấy người dân làm trung tâm của ASEAN thực sự lan tỏa tới cấp cơ sở.

Trong số các mối quan hệ song phương trong ASEAN, quan hệ đối tác Indonesia-Việt Nam nổi bật nhờ tiềm năng đóng góp cho các mục tiêu chung của khu vực. Hai nước cùng sở hữu quy mô kinh tế đáng kể và tầm ảnh hưởng ngoại giao quan trọng, đồng thời có nhiều lợi ích chung trong việc duy trì vai trò trung tâm của ASEAN, thúc đẩy hiện đại hóa, quản lý quan hệ với các nước lớn và ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống.

Cơ hội là rất rõ ràng. Những lợi thế bổ trợ về kinh tế – nguồn tài nguyên của Indonesia kết hợp với năng lực sản xuất của Việt Nam – hoàn toàn có thể được khai thác hiệu quả hơn. Các sáng kiến chung trong lĩnh vực kinh tế số và chuyển đổi xanh có thể tạo động lực cho sự phát triển của toàn ASEAN. Những lập trường phối hợp về các vấn đề khu vực sẽ giúp nâng cao tiếng nói của hai nước, đồng thời chứng minh lợi ích của việc kết hợp năng lực quốc gia nhằm phục vụ các mục tiêu chung.

Việc tăng cường quan hệ đối tác này không có nghĩa là tạo ra những cơ chế mang tính khép kín hay độc quyền, mà nhằm chứng minh những gì có thể đạt được khi các quốc gia thành viên cùng định hướng và phát huy những năng lực đáng kể của mình cho các mục tiêu chung. Đây có thể trở thành hình mẫu cho các mối quan hệ đối tác khác trong ASEAN trong quá trình hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

ASEAN 2045 và yêu cầu nâng cao năng lực thích ứng chiến lược

Tầm nhìn 2045 đặt ra những mục tiêu đầy tham vọng về một ASEAN hòa bình, thịnh vượng, có khả năng chống chịu, đổi mới sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm. Những khát vọng đó phản ánh những nhu cầu thực sự của khu vực cũng như những kỳ vọng chung của người dân. Tuy nhiên, khát vọng cần phải đi đôi với hành động.

Diễn đàn có thể đóng góp bằng cách thúc đẩy những cuộc trao đổi thẳng thắn về các rào cản, khoảng trống nguồn lực và năng lực thể chế. Đồng thời, Diễn đàn có thể góp phần xác định các sáng kiến ưu tiên và tăng cường các cơ chế ứng phó trước những biến động của môi trường chính trị toàn cầu.

Trong bối cảnh các động lực khu vực và quốc tế ngày càng khó lường, ASEAN sẽ hưởng lợi nếu tăng cường công tác xây dựng các kịch bản tương lai. Việc nghiên cứu nhiều kịch bản khả thi khác nhau sẽ giúp khu vực xây dựng các chiến lược linh hoạt nhằm duy trì sự gắn kết và thịnh vượng trong những điều kiện khác nhau.

Điều này không đòi hỏi ASEAN phải từ bỏ nguyên tắc đồng thuận hay chủ quyền quốc gia, mà cần có cách tiếp cận mang tính hệ thống hơn trong hoạch định chiến lược cũng như cơ chế giám sát chặt chẽ hơn đối với việc thực hiện các cam kết.

Đây chính là lĩnh vực mà những nền tảng như AFF có thể tạo ra đóng góp thiết thực. Thay vì chỉ khẳng định những mục tiêu mà chúng ta mong muốn đạt được, Diễn đàn có thể thúc đẩy các cuộc thảo luận thực chất về con đường để hiện thực hóa các mục tiêu đó, xác định những trở ngại cụ thể đối với tiến trình hội nhập sâu rộng hơn cũng như những khoảng trống về nguồn lực cần được khắc phục.

Diễn đàn cũng có thể thúc đẩy các sáng kiến cần được ưu tiên và củng cố năng lực thể chế nhằm thích ứng với những thay đổi năng động của nền chính trị toàn cầu. ASEAN sẽ được hưởng lợi nếu chủ động xem xét nhiều kịch bản tương lai khác nhau và xây dựng các chiến lược linh hoạt để duy trì sự gắn kết và thịnh vượng của khu vực trong những hoàn cảnh có thể xảy ra.

AFF 2026 diễn ra trong bối cảnh hợp tác khu vực vừa trở nên cần thiết hơn bao giờ hết, vừa ngày càng phức tạp hơn. Bản thân Diễn đàn không thể giải quyết mọi thách thức, và đó cũng không phải là mục đích của Diễn đàn. Giá trị của sự kiện nằm ở khả năng thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và các mối quan hệ, đồng thời tạo ra những ý tưởng thiết thực có thể giúp duy trì quỹ đạo phát triển dài hạn của ASEAN.

Việt Nam sắp đón nhiều người đứng đầu Chính phủ các nước thăm chính thức

Thủ tướng Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Timor-Leste Kay Rala Xanana Gusmão sẽ thăm chính thức Việt Nam theo lời ...