 |
| Cột khói bốc cao sau các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào một nhà máy lọc dầu ở Moscow, Nga, ngày 20/9. (Nguồn: X) |
“Đừng tấn công các nhà máy lọc dầu”
Ngày 10/10, phát biểu bên ngoài Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra chỉ thị về mục tiêu tấn công dành cho Ukraine: “Đừng tấn công các nhà máy lọc dầu. Còn rất nhiều mục tiêu khác”; đồng thời cảnh báo người đồng cấp Volodymyr Zelensky “tốt nhất là phải chấm dứt ngay việc đó” và cho rằng Ukraine cần một tổng thống mới.
| More from WVR |
 Nga khẳng định chiến dịch quân sự ở Ukraine là để tự vệ, Đức nói về phép thử với Moscow |
Một ngày trước đó, theo Financial Times, các đặc phái viên Mỹ tại Miami đã nêu khả năng Washington ngừng chia sẻ tình báo nếu Ukraine tiếp tục các cuộc tấn công này.
Chỉ vài giờ sau cuộc gặp, giới chức Nga thông báo, Ukraine đã tấn công một cảng dầu tại thành phố Rostov-on-Don.
Đây không còn đơn thuần là bất đồng về chiến thuật quân sự. Washington vừa cho phép nhập khẩu dầu diesel của Nga, đồng thời dựa vào các nhà máy lọc dầu của nước này để kéo giá nhiên liệu xuống trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11.
Điều này khiến Mỹ trở thành một bên có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì hoạt động của chính những cơ sở mà Ukraine đang tìm cách phá hủy.
Những bước đi tiếp theo của Kiev sẽ cho thấy Ukraine thực sự là đối tác của Mỹ hay chỉ là bên phụ thuộc vào Washington.
Chiến dịch thành công nhất của Ukraine
Chiến dịch sử dụng máy bay không người lái (UAV) tầm xa để tấn công các cơ sở dầu mỏ của Nga là thành công nổi bật nhất của Ukraine kể từ năm 2022.
Theo thống kê của Bloomberg, từ đầu năm đến nay, Ukraine đã tiến hành ít nhất 70 cuộc tấn công nhằm vào các nhà máy lọc dầu của Nga, đẩy sản lượng chế biến dầu xuống mức thấp nhất trong hai thập kỷ.
Trong tháng 9/2026, ba trong số sáu nhà máy lọc dầu diesel lớn nhất của Nga đã cắt giảm hoặc đình chỉ sản xuất; riêng nhà máy Kirishi phải ngừng hoạt động hoàn toàn. Bộ Quốc phòng Ukraine tuyên bố, các cuộc tấn công đã vô hiệu hóa 51% công suất lọc dầu của Nga. Tuy nhiên, các nhà phân tích độc lập ước tính, tỷ lệ này khoảng 30%; dù vậy, đây vẫn là mức thiệt hại đặc biệt lớn.
Tác động của chiến dịch đã hiển hiện rõ. Lượng dầu diesel xuất khẩu của Nga trong tháng 6 giảm xuống dưới 1 triệu tấn, so với khoảng 2,5 triệu tấn cùng kỳ năm trước. Moscow đã ban hành lệnh cấm xuất khẩu xăng đến hết tháng 1/2027, đồng thời gia hạn lệnh cấm các nhà sản xuất xuất khẩu dầu diesel đến ngày 31/10. Trong khi đó, một số khu vực của Nga đã phải áp dụng biện pháp phân phối nhiên liệu theo định mức.
Tại Diễn đàn Valdai ngày 1/10, Tổng thống Nga Vladimir Putin thừa nhận Ukraine đã “đạt được một phần mục tiêu”, đồng thời ước tính thiệt hại do các cuộc tấn công gây ra tương đương 1% GDP của Nga.
Mỹ muốn các nhà máy lọc dầu của Nga tiếp tục hoạt động
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, yêu cầu của Tổng thống Donald Trump xuất phát từ sự mất kiên nhẫn với người đồng cấp Ukraine Volodymyr Zelensky, hoặc nhà lãnh đạo Mỹ đang có thiện cảm với Moscow. Tuy nhiên, cả hai cách lý giải này đều bỏ qua nguyên nhân cốt lõi.
Ngày 9/10, Bộ Tài chính Mỹ đã cho phép miễn trừ các biện pháp trừng phạt trên diện rộng để dầu diesel của Nga được bán và nhập khẩu cho đến tháng 4/2027. Ông Trump cũng đã cam kết với cử tri rằng lượng dầu diesel nhập từ Nga sẽ tăng lên 1 triệu tấn trong tháng 12/2026. Tuy nhiên, toàn bộ lượng dầu diesel đó đều phải được sản xuất tại các nhà máy lọc dầu mà Ukraine đang tìm cách đốt cháy.
Vì vậy, giấy phép nhập khẩu dầu diesel và chỉ thị “đừng tấn công các nhà máy lọc dầu” thực chất là hai mặt của cùng một chính sách. Lần đầu tiên kể từ khi cuộc xung đột nổ ra, lợi ích trong nước của Washington lại phụ thuộc vào việc duy trì năng lực công nghiệp của Nga.
Lợi ích của Mỹ trong vấn đề này vô cùng rõ ràng. Tuần trước, giá dầu diesel tại Mỹ bình quân ở mức 6,51 USD/gallon, gần gấp đôi so với một năm trước. Trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đang đến gần, chiếc ghế Thượng viện tại những bang nông nghiệp như Iowa và Kansas trở thành những vị trí “nóng”. Giờ đây, một chiếc UAV của Ukraine đánh trúng nhà máy lọc dầu Kirishi cũng có thể trở thành đề tài trong một quảng cáo vận động tranh cử tại thành phố Des Moines.
 |
| Washington vừa cho phép nhập khẩu dầu diesel của Nga, đồng thời dựa vào các nhà máy lọc dầu của nước này để kéo giá nhiên liệu xuống trước ngày 3/11. Điều này khiến Mỹ trở thành một bên có lợi ích trực tiếp trong việc duy trì hoạt động của chính những cơ sở mà Ukraine đang tìm cách phá hủy. (Nguồn: Atlantic Council) |
Các nhà phân tích ước tính, lượng dầu diesel đầu tiên được Nga đưa trở lại thị trường chỉ đạt khoảng 72.000–124.000 thùng/ngày, trong khi mức tiêu thụ toàn cầu vào khoảng 30 triệu thùng/ngày. Modern Diplomacy ví động thái này chẳng khác nào “dán băng cá nhân lên vết thương do đạn bắn”.
Washington đang yêu cầu Kiev từ bỏ công cụ gây sức ép hiệu quả nhất đối với Moscow. Ukraine khó có khả năng chấp thuận yêu cầu của Mỹ. Financial Times dẫn tuyên bố thẳng thắn của một quan chức cấp cao Ukraine: “Chúng tôi sẽ đốt các nhà máy lọc dầu”.
Kiev có lý do mang tính chiến lược để tiếp tục chiến dịch, chứ không chỉ hành động vì cảm xúc. Các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu là công cụ gây sức ép duy nhất của Ukraine đối với Nga mà không phụ thuộc vào sự chấp thuận của phương Tây. Ukraine tự sản xuất UAV và đã tăng gấp ba sản lượng trong năm nay.
Các biện pháp trừng phạt có thể được nới lỏng hoặc miễn trừ, điển hình như chính giấy phép nhập khẩu dầu diesel của Mỹ. Nhưng một thiết bị chưng cất dầu thô đã bị phá hủy thì không thể khôi phục dễ dàng. Nếu từ bỏ các cuộc tấn công, Kiev sẽ chỉ còn những công cụ gây sức ép nằm trong tầm kiểm soát của Washington.
Washington thực sự có tác động rất lớn đối với Ukraine, nhưng khả năng chi phối của Mỹ cũng có giới hạn. Tình báo Mỹ đã giúp UAV Ukraine lập kế hoạch bay và né tránh hệ thống phòng không của Nga. Trong tám ngày Mỹ tạm ngừng chia sẻ tình báo vào tháng 3/2025, hiệu quả các cuộc tấn công tầm xa của Ukraine đã suy giảm rõ rệt.
Nếu Washington một lần nữa cắt nguồn hỗ trợ này, các cuộc tấn công có thể giảm độ chính xác, song Ukraine không vì thế mà mất khả năng tấn công. Các mục tiêu như nhà máy lọc dầu vốn là những cơ sở cố định, đã được xác định vị trí.
Theo Modern Diplomacy, động thái trên cũng đồng nghĩa với việc Washington trao cho Điện Kremlin một lệnh ngừng bắn do chính Mỹ áp đặt, nhằm bảo vệ những cơ sở hạ tầng dễ bị tổn thương nhất của Nga.
Lời kêu gọi thay thế ông Zelensky của ông Trump lại càng cho thấy Nhà Trắng hiểu rằng tác động thực tế của Mỹ đối với Kiev không mạnh như mong muốn, nên đang tìm cách gia tăng sức ép thông qua chính trường Ukraine.
Trong tình thế khó xử này, châu Âu bị kẹt giữa hai bên. Liên minh châu Âu (EU) cấm các sản phẩm dầu mỏ của Nga và đang tiếp tục siết chặt các biện pháp trừng phạt, trong khi Washington lại nới lỏng các hạn chế. Người tiêu dùng châu Âu cũng phải trả giá cho tình trạng thiếu hụt dầu diesel tại các cây xăng.
Các chính phủ châu Âu không thể nhanh chóng thay thế nguồn tình báo vệ tinh của Mỹ, song có thể cung cấp UAV, hỗ trợ tài chính và hậu thuẫn chính trị cho Ukraine. Việc châu Âu có lựa chọn làm như vậy hay không sẽ cho thấy khái niệm “tự chủ chiến lược châu Âu” thực sự có ý nghĩa đến đâu khi Mỹ và Ukraine bất đồng.
Theo dõi thời hạn ngày 31/10
Chiến dịch tấn công các nhà máy lọc dầu đã trở thành phép thử rõ ràng nhất đối với quan hệ Mỹ-Ukraine. Đây là chiến dịch mà Kiev hoàn toàn chủ động nắm giữ, song lại nhắm vào những mục tiêu mà Washington hiện muốn bảo toàn.
Nếu Ukraine tiếp tục tấn công các nhà máy lọc dầu của Nga, điều đó cho thấy Kiev, dù phụ thuộc vào sự hỗ trợ của Mỹ, vẫn sẵn sàng từ chối những yêu cầu đi ngược lợi ích quân sự của mình. Ngược lại, nếu dừng lại, Ukraine sẽ chấp nhận để giá xăng dầu tại Mỹ chi phối chiến lược tác chiến của mình.
Tín hiệu rõ ràng nhất cần theo dõi nằm ở Moscow. Lệnh cấm các nhà sản xuất Nga xuất khẩu dầu diesel sẽ hết hiệu lực vào ngày 31/10. Nếu Điện Kremlin không gia hạn lệnh cấm, điều đó cho thấy các nhà máy lọc dầu của Nga đang phục hồi hoạt động và Ukraine đã giảm cường độ tấn công. Nếu lệnh cấm được tiếp tục, có thể hiểu rằng Ukraine vẫn đang tấn công các nhà máy lọc dầu, bất chấp yêu cầu từ Washington.
Ông Trump đã yêu cầu Kiev lựa chọn giữa việc duy trì thiện chí của ông và việc giữ lại vũ khí hiệu quả nhất của mình. Câu trả lời sẽ được thể hiện qua những cột khói bốc lên từ các nhà máy lọc dầu của Nga, chứ không phải trong bất kỳ thông cáo nào sau các hội nghị thượng đỉnh.
| Mỹ bất ngờ 'báo động' nguy cơ đối đầu trực tiếp Nga-NATO, Đại sứ Ukraine gây tranh cãi về phát ngôn không gia nhập Liên minh quân sự Các cơ quan tình báo Mỹ đã điều chỉnh đánh giá về nguy cơ đối đầu trực tiếp giữa Nga và Tổ chức Hiệp ước ... |
| Nga gạt bỏ phương án 'đóng băng' xung đột, Tổng thống Ukraine tuyên bố sẽ đáp trả mọi cuộc tấn công Nga bác bỏ khả năng “đóng băng” xung đột với Ukraine, trong khi giao tranh và các cuộc tập kích bằng thiết bị bay không ... |
| Tổng thống Ukraine gửi tâm thư tới Mỹ nói 'không gì đau đớn hơn' một điều, Kiev chuẩn bị bước vào tuần quan trọng với tương lai Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đang kêu gọi Mỹ tăng cường hỗ trợ phòng không cho Kiev trong bối cảnh các cuộc tập kích bằng ... |
| Ukraine tìm cách 'hồi sinh' ngoại giao, Nga tuyên bố tập kích tàu chở hàng trên Biển Đen Ngày 22/7, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết đã trao đổi với các quan chức Mỹ về biện pháp tăng cường nỗ lực ngoại ... |
| Từ UAV của Ukraine, nhìn về công nghiệp quốc phòng Mỹ Trong một năm, Ukraine sản xuất số lượng máy bay không người lái (UAV) tấn công nhiều hơn tổng số mà chương trình UAV chủ ... |
