Khi lịch sử bước ra từ những trang sách

Giải thưởng Sách quốc gia năm nay gây ấn tượng đặc biệt khi Giải A được trao cho Lịch sử Việt Nam bằng hình (họa sĩ Trần Đại Thắng, công ty sách Đông A cùng nhiều tác giả) và Lịch sử văn minh thế giới (tác giả Will và Ariel Durant cùng nhiều dịch giả).

Áo dài Fashion Week 2026: Tôn vinh di sản Việt trên sân khấu thời trang quốc tế Hành trình truyền cảm hứng của tác giả Gen Z Lê Nhật Nam Phụ nữ Việt tự tin hội nhập ở châu Âu

"Lịch sử Việt Nam bằng hình" trở nên đặc biệt ở cách tiếp cận là lịch sử được tái hiện bằng hình ảnh. (Nguồn: Đông A)

Một cuốn sách đưa người đọc trở về lịch sử dân tộc bằng hình ảnh sinh động; cuốn kia mở ra bức tranh toàn cảnh về lịch sử văn minh nhân loại. Đặt cạnh nhau, hai công trình tạo nên cuộc đối thoại thú vị giữa lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới, giữa ký ức của một quốc gia và hành trình của nhân loại.

Điểm đặc biệt của Lịch sử Việt Nam bằng hình nằm ở cách tiếp cận, tái hiện lịch sử qua hình ảnh. Lâu nay, việc phổ biến lịch sử Việt Nam, nhất là với thế hệ trẻ, gặp khó khăn do khoảng cách giữa tri thức học thuật và trải nghiệm đọc. Nhiều sự kiện, triều đại, nhân vật thường được trình bày bằng ngôn ngữ học thuật khô cứng, khiến lịch sử đôi khi trở thành “môn học phải nhớ” hơn là câu chuyện để khám phá.

Với hệ thống tranh minh họa, bản đồ, tư liệu hình ảnh và cách trình bày hiện đại, cuốn sách mở ra một cách tiếp cận khác. Lịch sử không còn là những dòng niên biểu rời rạc, mà trở thành hành trình thị giác, nơi người đọc có thể “nhìn thấy” quá khứ. Các sự kiện, đời sống qua các triều đại hiện lên sinh động hơn, giúp lịch sử trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận và khơi gợi tò mò.

Ở góc nhìn rộng hơn, cuốn sách cho thấy xu hướng đáng khích lệ của ngành xuất bản Việt Nam trong việc đưa lịch sử trở lại với công chúng bằng những hình thức sáng tạo. Khi thế hệ trẻ ngày càng quen với văn hóa hình ảnh của thời đại số, việc kể chuyện lịch sử bằng minh họa, đồ họa hay cách trình bày mới không chỉ là lựa chọn thẩm mỹ mà còn là chiến lược văn hóa, giúp lịch sử bước ra khỏi phạm vi lớp học, trở thành một phần của đời sống đọc.

Nếu Lịch sử Việt Nam bằng hình là hành trình trở về cội nguồn dân tộc, thì Lịch sử văn minh thế giới mở ra bức tranh rộng lớn của nhân loại. Bộ sách gồm 11 phần, 45 cuốn, mỗi phần từ ba đến năm tập, với sự tham gia chuyển ngữ của nhiều dịch giả như Huỳnh Ngọc Chiến, Phan Thanh Lưu, Phạm Viêm Phương, Bùi Thanh Châu, Bùi Xuân Linh và Đỗ Lan.

Được viết trong nhiều thập niên, bộ sách đồ sộ này được xem là một trong những công trình lịch sử - triết học lớn của thế kỷ XX. Không chỉ thuật lại sự kiện, tác phẩm còn lý giải cách các nền văn minh hình thành, phát triển và tương tác với nhau.

Bộ sách "Lịch sử văn minh thế giới" do Nhà xuất bản Khoa học xã hội và Viện Giáo dục IRED ấn hành. (Nguồn: IRED)

Việc bộ sách được dịch và xuất bản đầy đủ bằng tiếng Việt mang ý nghĩa đặc biệt. Đây không chỉ là nỗ lực đáng trân trọng của nhóm dịch giả mà còn là đóng góp quan trọng cho đời sống tri thức trong nước. Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc tiếp cận các công trình học thuật kinh điển giúp mở rộng tầm nhìn, tạo điều kiện để người đọc Việt Nam đặt lịch sử dân tộc trong mối liên hệ với lịch sử nhân loại.

Đặc biệt, việc hai công trình lịch sử được trao giải cao nhất của Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ VIII cũng gửi gắm một thông điệp đáng suy ngẫm, đó là lịch sử không chỉ là câu chuyện của quá khứ mà còn là ký ức chung của cộng đồng, là nền tảng để con người hiểu mình đến từ đâu và sẽ đi về đâu.

Sự quan tâm ngày càng lớn đối với các công trình lịch sử, các bộ sách về văn minh hay những tác phẩm tái hiện quá khứ cho thấy văn hóa đọc đang dần trở lại với các giá trị bền vững. Khi quá khứ được kể bằng những cách tiếp cận sinh động hơn, lịch sử có cơ hội đến gần đời sống hiện đại và trở thành nguồn cảm hứng cho việc suy nghĩ về tương lai.