Khoác áo mới cho xưởng gỗ truyền thống

Từ một xưởng điêu khắc tại Quảng Nam, chàng trai trẻ Trần Duy đã kết hợp chạm khắc truyền thống với văn hóa đại chúng và nền tảng số, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận, từng bước đưa nghề thủ công vươn ra thị trường quốc tế.

Kết nối cộng đồng, đổi mới phương pháp, lan tỏa tiếng Việt trong thế hệ trẻ kiều bào tại Hàn Quốc Chính thức ra mắt Mạng lưới Tài năng Việt Nam-Australia Khởi nghiệp từ số 0 nơi xứ người

Trần Duy bên những tác phẩm điêu khắc gỗ kết hợp giữa tinh hoa thủ công truyền thống và cảm hứng đương đại tại xưởng gia đình ở Quảng Nam. (Ảnh NVCC)

Gia đình Trần Duy có truyền thống làm nghề mộc suốt nhiều thập kỷ, tạo dựng nền tảng vững chắc cho một không gian lao động thủ công giàu bản sắc. Tuy nhiên, với niềm đam mê đặc biệt dành cho nghệ thuật chạm khắc, cha của anh đã lựa chọn rời quê hương để theo học một cách bài bản, trở thành một trong những người tiên phong theo đuổi ngành điêu khắc ở làng trong giai đoạn còn chưa phổ biến.

Sau quá trình học tập và tích lũy kinh nghiệm, ông trở về quê nhà, vừa trực tiếp làm nghề, vừa bền bỉ truyền dạy cho nhiều thế hệ thợ trẻ, góp phần duy trì và phát triển giá trị của nghề truyền thống. Đến nay, xưởng của gia đình không chỉ đơn thuần là nơi sản xuất, mà còn trở thành không gian hội tụ của các nghệ nhân, trong đó phần lớn là học trò do chính ông đào tạo qua nhiều năm.

Tìm kiếm bản sắc cá nhân

Trái với hình dung về một người trẻ “lớn lên trong nghề”, tuổi thơ của Duy diễn ra khá tách biệt với công việc tại xưởng, khi anh chủ yếu đứng ngoài quan sát, thay vì trực tiếp tham gia các công đoạn chế tác. “Thời điểm đó, vì chưa định hướng theo nghề này nên tôi chỉ đứng ngoài theo dõi công việc của cha và các nghệ nhân trong xưởng chứ chưa từng trực tiếp cầm đục hay tham gia vào quá trình chế tác”, Duy nói.

Sau khi tốt nghiệp phổ thông, anh thi vào Đại học Nghệ thuật Huế với mong muốn theo đuổi con đường mỹ thuật một cách chính quy. Thế nhưng, chỉ sau một thời gian ngắn trải nghiệm môi trường học tập, cảm giác không thực sự phù hợp đã khiến anh đưa ra quyết định dừng lại.

“Quyết định khi đó không hề dễ dàng, bởi tôi rơi vào trạng thái khá hoang mang về định hướng tương lai. Trong khoảng lặng ấy, tôi chỉ muốn trở về nhà, tìm một không gian yên tĩnh để suy ngẫm và tự hỏi mình thực sự mong muốn điều gì”, anh nhớ lại.

Trở về xưởng trong bối cảnh chưa có một định hướng rõ ràng, Duy bắt đầu hành trình học nghề trong trạng thái mà chính anh gọi là “bị động”, khi việc tiếp nối công việc gia đình tựa như một lựa chọn tình thế, thay vì xuất phát từ đam mê hay mục tiêu cụ thể. Chính trong khoảng thời gian tưởng chừng lặng lẽ đó, những câu hỏi về bản thân, về con đường phía trước cũng dần hình thành, trở thành tiền đề cho những chuyển biến sau này trong hành trình gắn bó với nghề.

Kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại

Từ năm 2018 đến 2019, Trần Duy bắt đầu xây dựng website, phát triển các kênh mạng xã hội và đăng tải video ghi lại quá trình chế tác. Ban đầu, mục tiêu chỉ là tăng khả năng tiếp cận khách hàng. Sau này, các nội dung này dần thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem.

Sau một thời gian đăng tải quá trình chế tác các sản phẩm mang đậm giá trị truyền thống, Duy dần nảy sinh nhu cầu tìm kiếm hướng đi khác biệt. Anh nhận ra rằng, để duy trì sự gắn bó lâu dài với nghề, điều cốt lõi không phải là thay đổi bản chất mà là làm mới cách tiếp cận và phương thức thể hiện, qua đó thổi vào các giá trị truyền thống một diện mạo mới, phù hợp hơn với nhịp sống đương đại.

Việc lựa chọn chạm khắc các nhân vật hoạt hình là một bước đi mang tính thử nghiệm. Những hình tượng như Goku hay Luffy không chỉ gần gũi với thế hệ trẻ, mà còn mở ra khả năng kết nối rộng hơn.

Ở giai đoạn đầu, lựa chọn này không tránh khỏi những băn khoăn, trăn trở. “Khi đang theo đuổi các tác phẩm mang đậm tính truyền thống, việc bất ngờ đăng tải một nhân vật hoạt hình khiến tôi lo ngại sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh chung của xưởng”, anh bày tỏ.

Bức tượng Goku giúp anh nổi tiếng và đạt triệu view đầu tiên trên nền tảng YouTube. (Ảnh NVCC)

Tuy nhiên, chính những thử nghiệm tưởng chừng mạo hiểm đó lại dần tạo nên bước ngoặt rõ nét khi được lan tỏa trên các nền tảng số, góp phần mở rộng đáng kể độ phủ của sản phẩm. Đáng chú ý, khán giả mà anh tiếp cận không chỉ giới hạn trong nước, mà còn thu hút sự quan tâm của đông đảo người xem quốc tế.

Nhận thấy lượng khán giả quốc tế ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tương tác, Duy đã chủ động lựa chọn tiếng Anh làm ngôn ngữ chủ đạo cho website cũng như các kênh mạng xã hội của mình, như một bước đi mang tính chiến lược nhằm mở rộng khả năng tiếp cận với thị trường toàn cầu.

Thông qua các nội dung được truyền tải, người xem, dù không sử dụng tiếng Việt, vẫn có thể theo dõi chi tiết quy trình chế tác, cảm nhận chiều sâu câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm. Từ đó, hình thành sự đồng cảm và kết nối với những giá trị thủ công truyền thống trong một không gian văn hóa rộng mở hơn và phù hợp với bối cảnh của thời đại số.

Tái định vị nghề truyền thống

Những gì Trần Duy theo đuổi không nằm ở việc làm thay đổi bản chất của nghề truyền thống mà ở nỗ lực tái định vị nó trong một bối cảnh mới, nơi các giá trị cũ được đặt trong mối tương quan với nhịp sống đương đại và xu hướng toàn cầu hóa.

Từ việc mở rộng đề tài sáng tác, kết hợp yếu tố truyền thống với văn hóa đại chúng, đến việc dịch chuyển không gian thể hiện từ xưởng thủ công sang các nền tảng số, hay chuyển đổi ngôn ngữ từ nội địa sang tiếng Anh, tất cả đều là những bước đi mang tính thích ứng, nhằm giúp nghề không chỉ tồn tại mà còn tiếp tục phát triển trong bối cảnh mới.

Song song với quá trình đó, anh cũng chủ động xây dựng các workshop trải nghiệm dành cho khách tham quan, đặc biệt là khách quốc tế, với mục tiêu đưa nghề đến gần hơn với công chúng thông qua hình thức tương tác trực tiếp. Tại đây, người tham gia không chỉ dừng lại ở việc quan sát, mà còn trực tiếp thực hành những công đoạn cơ bản, qua đó có được cái nhìn chân thực hơn về độ tinh xảo và yêu cầu kỹ thuật của nghề.

“Sau khi tự tay làm, họ hiểu nghề này đòi hỏi sự tỉ mỉ và kiên nhẫn như thế nào, từ đó cũng trân trọng hơn giá trị của sản phẩm thủ công”, anh chia sẻ.

Du khách nước ngoài được hướng dẫn và tự tay điêu khắc theo ý tưởng của mình. (Ảnh NVCC)

Mô hình này không chỉ mang lại hiệu quả về mặt kinh tế mà còn góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa theo cách trực quan và dễ tiếp cận hơn thông qua trải nghiệm thực tế.

Duy cho biết anh nhận thấy sự thay đổi rõ rệt trong cách nhìn nhận của người trẻ đối với các sản phẩm thủ công, khi sự quan tâm không chỉ dừng lại ở vẻ đẹp hình thức mà còn mở rộng tới những giá trị văn hóa và câu chuyện ẩn sau mỗi tác phẩm. Đây có thể được xem là dấu hiệu đáng mừng, cho thấy tiềm năng phát triển vẫn còn rộng mở, đồng thời tạo thêm động lực để các ngành nghề truyền thống tìm được hướng đi phù hợp trong bối cảnh hội nhập và đổi mới.

Trong thời đại mà sản xuất hàng loạt trở thành xu hướng, giá trị của thủ công không nằm ở sự hoàn hảo tuyệt đối, mà ở “linh hồn” của sản phẩm, đó là công sức, thời gian và câu chuyện của người nghệ nhân.

Với Trần Duy, hành trình phía trước không được đặt trong những mục tiêu quá lớn lao hay xa vời, mà được gói gọn trong mong muốn giản dị về sự bền bỉ.

“Ở thời điểm hiện tại, tôi không đặt ra những kế hoạch quá dài hạn hay tham vọng lớn, mà chỉ mong có thể duy trì công việc một cách ổn định, kiên trì theo đuổi nghề, qua đó từng bước tích lũy kinh nghiệm, hoàn thiện tay nghề và tạo dựng nền tảng vững chắc cho chặng đường lâu dài”, anh chia sẻ.

Sự kiên trì tưởng chừng khiêm tốn ấy lại phản chiếu một chuyển động rộng lớn hơn của những người trẻ vừa kế thừa di sản, vừa chủ động sáng tạo và sẵn sàng đưa những giá trị ấy vươn xa hơn trong một thế giới ngày càng kết nối.