Nghịch lý thời AI

ThS. Trần Xuân Tiến
Khi trí tuệ nhân tạo (AI) vẽ ngày càng giống người, người vẽ giỏi lại phải chứng minh mình không phải máy. Một nghịch lý mới của thời đại công nghệ, nơi ranh giới giữa sáng tạo thật và sản phẩm nhân tạo ngày càng khó nhận diện.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Bức tranh sơn dầu khổ 90x120 cm vẽ một chú trâu. Từng sợi lông xám, vệt bùn khô bám trên da, đôi sừng cong và cả chiếc mũi còn ướt đều hiện lên chân thực đến mức nhiều người tưởng đó là ảnh chụp. Có người còn cho rằng đó là tranh do AI tạo ra.

Tác giả của bức tranh là họa sĩ Lê Sâm, 54 tuổi, sống tại Cam Ranh, Khánh Hòa. Anh học vẽ từ năm lớp ba, từng bỏ cọ để đi nuôi tôm, thất bại, rồi năm 1997 vào TP. Hồ Chí Minh làm việc tại một phòng tranh, lặng lẽ học nghề từ thầy và các đồng nghiệp. Có bức tranh anh mất tới 150 giờ để hoàn thành.

Nghịch lý thời AI
Một trong những bức tranh ấn tượng của họa sĩ Lê Sâm. (Ảnh NVCC)

Vậy mà giờ đây, mỗi khi đăng tác phẩm, anh thường phải kèm theo hình ảnh các bước vẽ, từ lúc đi nét đến khi hoàn thiện, như một cách chứng minh rằng tranh được vẽ bằng chính bàn tay mình.

Đọc câu chuyện ấy, chúng ta vừa cảm phục vừa chạnh lòng. Ngày trước, “đẹp như ảnh chụp” có lẽ là lời khen cao nhất dành cho một bức tranh tả thực. Còn hôm nay, lời khen ấy lại có thể kéo theo một câu hỏi đầy nghi ngại: “Có phải AI vẽ không?”.

Khi nghĩa vụ chứng minh bị đảo ngược

Câu chuyện của họa sĩ Lê Sâm không phải là cá biệt. Cuối năm 2022, một họa sĩ minh họa người Việt hoạt động với nghệ danh Ben Moran bị cấm khỏi diễn đàn nghệ thuật r/Art trên Reddit, một cộng đồng có hàng chục triệu thành viên, vì bị cho là đã sử dụng AI. Anh đề nghị gửi tệp gốc nhiều lớp để chứng minh, nhưng người kiểm duyệt từ chối, còn khuyên anh nên tìm “một phong cách khác”.

Năm 2024, nhiếp ảnh gia Miles Astray gửi một bức ảnh chụp thật về chú chim hồng hạc vào hạng mục ảnh AI của Cuộc thi Color Photography Contest 2024 do 1839 Awards tổ chức. Bức ảnh ấy đoạt giải ba và cả giải bình chọn của khán giả, trước khi bị loại vì là ảnh thật. Hội đồng giám khảo gồm những chuyên gia hình ảnh hàng đầu đã không nhận ra.

Những câu chuyện ấy cho thấy nghịch lý của thời đại AI. Nếu như trước đây, kẻ làm giả phải tìm cách che giấu; còn bây giờ, người làm thật lại phải gắng sức chứng minh. Nghĩa vụ chứng minh đã lặng lẽ đổi chiều.

Giới nghiên cứu từng cảnh báo về hiện tượng này. Hai học giả luật người Mỹ Robert Chesney và Danielle Citron gọi đó là “cổ tức của kẻ nói dối”: Khi đồ giả tràn lan, mọi thứ thật cũng có thể bị gạt đi chỉ bằng một câu “chắc là giả”. Giờ đây, nó đã len lỏi vào cả những góc bình yên nhất của đời sống, như một bức tranh con trâu, một bông sen, hay một cánh đồng quê.

Thiệt thòi lớn nhất có lẽ thuộc về chính những người làm nghề nghiêm túc nhất. Càng khổ luyện, càng đạt tới độ tinh xảo, họ càng dễ bị nghi ngờ. Đó là một sự bất công âm thầm. Bởi chỉ cần vài giây để buông ra lời nghi ngờ, còn lời chứng minh đôi khi phải mất cả trăm giờ để ghi lại.

Giữ lại niềm tin vào đôi bàn tay

Tuy vậy, chúng ta cũng khó lòng trách cứ người xem. Trong một không gian mạng mà hình ảnh giả ngày càng tinh vi, sự hoài nghi là một phản xạ tự vệ cần thiết. Chính những người làm truyền thông vẫn luôn khuyến khích công chúng kiểm chứng trước khi tin.

Song, hoài nghi và kiểm chứng là hai việc khác nhau. Kiểm chứng là đi tìm sự thật, còn hoài nghi mà không kiểm chứng thì dễ trượt thành thói quen phủ nhận. Khi ấy, thay vì tỉnh táo hơn, chúng ta lại dần mất đi khả năng ngạc nhiên và rung động trước tài năng của con người.

Có lẽ, trước khi gõ hai chữ “AI à?”, mỗi người có thể dành thêm một phút để hỏi người sáng tác, xem trang cá nhân của họ, và tìm hiểu về quá trình làm việc của họ.

Với các nền tảng số, việc gắn nhãn rõ ràng cho nội dung do AI tạo ra không chỉ để cảnh báo người xem, mà còn để bảo vệ những sáng tạo của con người khỏi bị nghi oan. Còn với người làm nghệ thuật, những hình ảnh về quá trình sáng tác, như cách họa sĩ Lê Sâm vẫn làm, có thể trở thành một phần của câu chuyện của tác phẩm.

Người xem không chỉ thấy một bức tranh đẹp, mà còn thấy những giờ miệt mài, những lớp màu chồng lên nhau qua từng ngày. Dù vậy, đó nên là một lựa chọn để chia sẻ, chứ không nên trở thành một thủ tục bắt buộc để được tin tưởng.

Trong thời đại máy móc có thể tạo ra hình ảnh chỉ trong vài giây, điều làm nên giá trị của một tác phẩm không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng mà còn ở dấu vết con người trong đó. Đó là thời gian, là sự kiên nhẫn, là cả một đời gắn bó với nghề. Những thứ ấy, máy móc có thể bắt chước vẻ ngoài, nhưng không thể thay thế.

Quan hệ Mỹ-Trung: Từ nghịch lý AI đến cạnh tranh có quản trị

Cuộc hội ngộ ngày 24/9 giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được cho là diễn ra trong ...

Ra mắt hồi ký ‘Nghèo’, câu chuyện về hành trình vượt qua nghịch cảnh bằng giáo dục

Alpha Books phối hợp với Nhà xuất bản thế giới ra mắt độc giả Việt Nam cuốn “Nghèo” (Poor) - Hồi ký của một cậu ...

Hương vị Việt Nam tại Brunei Darussalam

Ngày 14/11, tại Trung tâm Thương mại Times Square, thủ đô Bandar Seri Begawan, Đại sứ quán Việt Nam tại Brunei Darussalam đã khai mạc ...

Lan tỏa tinh thần đại đoàn kết và giá trị văn hóa dân tộc tại Osaka

Ngày 15/11, Ngày hội Đại đoàn kết và Ngày Văn hóa Việt Nam tại Osaka năm 2026 tiếp tục diễn ra với nhiều hoạt động ...

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026. Đây là cơ hội để thành phố quảng ...

Tuần phim miễn phí chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội và Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Từ ngày 18-24/11, Tuần phim chào mừng Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII và Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 sẽ ...

Đọc thêm

Nghịch lý thời AI

Nghịch lý thời AI

Một nghịch lý mới của thời đại công nghệ, nơi ranh giới giữa sáng tạo thật và sản phẩm nhân tạo ngày càng khó nhận diện.
Quảng Trị đánh thức tiềm năng Hành lang kinh tế Đông - Tây

Quảng Trị đánh thức tiềm năng Hành lang kinh tế Đông - Tây

Hành lang kinh tế Đông - Tây (EWEC) đang đứng trước yêu cầu chuyển thành không gian hợp tác kinh tế, logistics và sản xuất có giá trị gia tăng.
Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 21/11. Lịch âm 21/11/2026? Âm lịch hôm nay 21/11. Lịch vạn niên 21/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tỵ công việc thành công

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tỵ công việc thành công

Xem tử vi 21/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 21/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Cập nhật bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 mới nhất

Cập nhật bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 mới nhất

Bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 tại Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh, thành phố khác trên cả nước được cập nhật chi tiết dưới đây.
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động