 |
| Bên ngoài trụ sở Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed). (Nguồn: Getty Images) |
Căng thẳng tại Trung Đông đã đẩy giá dầu tăng vọt, trong đó dầu WTI - chuẩn dầu thô của Mỹ, có thời điểm chạm mức 120 USD/thùng vào tuần trước, đe dọa làm tăng chi phí của hầu hết mọi mặt hàng mà người Mỹ mua sắm.
Đồng thời, chi phí năng lượng tăng cao có thể gây sức ép lên các doanh nghiệp và hộ gia đình, làm chậm quá trình tuyển dụng và đình trệ đà tăng trưởng kinh tế Mỹ.
Mối đe dọa kép từ lạm phát gia tăng và thị trường việc làm suy yếu đang đẩy các quan chức Fed vào tình thế “tiến thoái lưỡng nan”, ngay tại thời điểm ông Kevin Warsh - ứng cử viên được Tổng thống Donald Trump lựa chọn cho vị trí lãnh đạo ngân hàng trung ương, đang chờ Thượng viện phê chuẩn.
Theo CNN, đây không phải là một thời điểm thuận lợi đối với bất kỳ quan chức nào muốn lập luận ủng hộ việc hạ lãi suất.
Fed chưa từng đối mặt với một cú sốc giá dầu nào nghiêm trọng đến thế kể từ cuộc Chiến tranh Arab-Israel năm 1973, sự kiện đã châm ngòi cho thời kỳ lạm phát đình trệ của thập kỷ đó.
Tuy nhiên, nền kinh tế Mỹ ngày nay đã rất khác xưa và ngân hàng trung ương nước này khó có thể phản ứng theo cách mà các nhà hoạch định chính sách đã làm cách đây nửa thế kỷ, khi các đợt tăng lãi suất mạnh đã đẩy nền kinh tế vào suy thoái.
So sánh các cú sốc giá dầu
Là quốc gia sản xuất dầu lớn nhất thế giới, Mỹ hiện phụ thuộc rất ít vào dầu thô nhập khẩu hơn nhiều so với các cuộc khủng hoảng năng lượng trong quá khứ. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định sự gián đoạn đối với thị trường năng lượng toàn cầu lần này lại có tác động lớn hơn.
Nicholas Mulder, Giáo sư lịch sử tại Đại học Cornell chia sẻ: “Tổng sản lượng dầu mỏ của Vùng Vịnh hiện đang bị phong tỏa do cuộc chiến này lớn hơn nhiều so với thời điểm đó. Chúng ta đang nói đến con số 20 triệu thùng so với khoảng 4,5 triệu thùng vào năm 1973… Vì vậy, quy mô thực sự lớn gấp nhiều lần”.
Vào tháng 10/1973, Ai Cập và Syria đã tiến hành một cuộc tấn công bất ngờ vào Israel trong một cuộc xung đột leo thang nhanh chóng và kéo theo sự tham gia của Mỹ.
Các quốc gia Arab thuộc Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) đã cắt nguồn cung dầu cho các quốc gia phương Tây để trả đũa. Điều này đã giáng một đòn đau đớn vào nền kinh tế Mỹ, vốn đang phụ thuộc nặng nề vào dầu mỏ nhập khẩu vào thời điểm đó.
Dưới thời Chủ tịch Fed khi đó là Arthur Burns, các nhà hoạch định chính sách đã phản đối việc tăng lãi suất, cho rằng các yếu tố đẩy lạm phát lên cao lúc bấy giờ, bao gồm cú sốc giá dầu, phần lớn nằm ngoài khả năng kiểm soát của chính sách tiền tệ.
Mặc dù Fed sau đó đã tăng lãi suất, nhưng lại thực hiện một cách ngắt quãng. Các nhà kinh tế hiện nay cho rằng, chính cách tiếp cận tạm thời đó đã khiến lạm phát cao hơn, đồng thời không giúp củng cố đà tăng trưởng.
Một nhà kinh tế học đã tóm gọn quan điểm đó trong bài thuyết trình tại cuộc họp ấn định lãi suất của Fed khi đó: “Câu hỏi đặt ra là liệu chính sách tiền tệ có thể hoặc có nên làm bất cứ điều gì để chống lại tỷ lệ lạm phát thặng dư đang kéo dài hay không... Câu trả lời, theo tôi, là không. … Tôi cho rằng, chúng ta nên coi việc chi phí liên tục gia tăng là một vấn đề mang tính cấu trúc, không thể giải quyết bằng các biện pháp kinh tế vĩ mô”.
Nhưng giờ đây, Mỹ đang là nhà sản xuất dầu mỏ hàng đầu thế giới và sở hữu một nền kinh tế dựa vào dịch vụ, đồng nghĩa với việc nước này ít bị tổn thương hơn trước các đợt cắt giảm sản lượng dầu toàn cầu.
Và sau khi rút kinh nghiệm từ trong quá khứ, các quan chức Fed hiện đều tin rằng, chính sách tiền tệ thực sự đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý các cú sốc kinh tế.
Tuy nhiên, Josh Freed, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách chương trình khí hậu và năng lượng tại tổ chức Third Way, nhận định: “Hôm nay, chúng ta đang ở trong một tình thế mà các cơ sở hạ tầng đang bị tấn công bởi máy bay không người lái và tên lửa của Iran. Đó là những thiệt hại vật chất có thể mất một thời gian mới khắc phục được, vì vậy, tình hình này có nguy cơ tồi tệ hơn lệnh cấm vận dầu mỏ những năm 1970. Đơn giản là có quá nhiều sự bất định xoay quanh tất cả những vấn đề này".
 |
| Giá mỗi gallon xăng được hiển thị trên bảng hiệu khi người dân Mỹ mua nhiên liệu trạm xăng ở Miami. (Nguồn: Getty Images) |
Người Mỹ đang cảm nhận rõ tác động
Ngay lúc này, người Mỹ đã bắt đầu cảm nhận được áp lực tại các trạm đổ xăng và tình hình Trung Đông đã bắt đầu đè nặng lên kỳ vọng của người dân về lạm phát.
Cuộc khảo sát người tiêu dùng mới nhất của Đại học Michigan vừa qua cho thấy, tâm lý tiêu dùng trong tháng này đã giảm 2% so với tháng 2, trong đó, người tiêu dùng ngày càng nhắc nhiều đến chiến tranh trong các câu trả lời của họ.
Cục diện thị trường việc làm cũng không có nhiều dư địa để xoay sở. Cục Thống kê lao động Mỹ (BLS) báo cáo rằng, các nhà tuyển dụng đã cắt giảm 92.000 vị trí việc làm trong tháng 2, trong khi tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 4,3% lên 4,4%.
Báo cáo khác cho thấy số vị trí cần tuyển dụng trong tháng 1/2026 đã tăng thêm 400.000 so với tháng 12/2025, mặc dù số lượng người thất nghiệp đang tìm việc làm vẫn nhiều hơn số vị trí đang mở.
Tani Fukui, Giám đốc cấp cao về chiến lược kinh tế và thị trường tại MetLife Investment Management, nhận định, “gần như chắc chắn sẽ có tác động lạm phát từ căng thẳng tại Trung Đông, nhưng mức độ tác động lớn đến đâu vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ".
Đối với người Mỹ, trong cuộc khủng hoảng giá dầu lần này, vấn đề không chỉ là giá cả sẽ leo thang đến mức nào, mà là liệu Fed có thể dựa vào những bài học lịch sử để giữ cho nền kinh tế khỏi suy thoái hay không.
| Kinh tế Mỹ: Tân Chủ tịch Fed sẽ gặp những thách thức lớn nào? Tổng thống Donald Trump đã chính thức đề ông Kevin Warsh làm Chủ tịch tiếp theo của Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) và ... |
| CNBC: Ngành bán dẫn toàn cầu đối mặt với thách thức kép từ căng thẳng tại Trung Đông Theo nhận định của CNBC, nếu căng thẳng Trung Đông kéo dài, ngành chip sẽ phải đối mặt với hai sức ép: gián đoạn nguồn ... |
| Du lịch Thái Lan lên kế hoạch ứng phó với tình hình tại Trung Đông Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT) đang lên kế hoạch đề xuất biện pháp kích thích thị trường nội địa và các chuyến bay ... |
| Thấy gì từ chiến lược 'xoay trục' của Mỹ khỏi châu Á? East Asia Forum đã đăng bài phân tích với tiêu đề “Chiến lược ‘xoay trục’ của Mỹ khỏi châu Á”. Báo Thế giới & Việt ... |
| Các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông Theo báo cáo của Cơ quan nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS), có tám căn cứ thường trực và 11 địa điểm quân sự khác ... |
