Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng: Di sản của một nhân cách lớn

Kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng (1/10/1876 - 1/10/2026) là dịp tưởng nhớ một chí sĩ yêu nước, nhà trí thức lớn của dân tộc, đồng thời nhìn lại những giá trị mà cụ để lại cho các thế hệ hôm nay.

Rộn ràng Lễ hội Trung thu 2026 tại Hà Nội Ngày Văn hóa Việt Nam hướng tới mục tiêu trở thành thương hiệu quốc gia Làm rõ diện mạo không gian đàn tế Nam Giao thời nhà Hồ

Từ việc bảo tồn Nhà lưu niệm, tổ chức nghiên cứu, trưng bày đến những hoạt động về nguồn, giáo dục truyền thống, TP. Đà Nẵng đi tìm những cách thức cụ thể để di sản Huỳnh Thúc Kháng tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.

Cụ Huỳnh Thúc Kháng – Di sản của một nhân cách lớn

Lễ khánh thành Dự án phát huy giá trị di tích Nhà lưu niệm tại thôn Tiên Cảnh, xã Thạnh Bình. UBND thành phố Đà Nẵng. (Ảnh: Alăng Ngước)

Di sản còn nguyên giá trị

Trong lịch sử dân tộc đầu thế kỷ XX, Huỳnh Thúc Kháng được biết đến là chí sĩ yêu nước, nhà trí thức lớn, nhà báo và nhà hoạt động chính trị dành trọn cuộc đời cho dân, cho nước. Cụ từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ, Quyền Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Những dấu mốc ấy góp phần xác lập vị trí của cụ trong lịch sử, song di sản Huỳnh Thúc Kháng không chỉ được nhận diện qua những cương vị từng đảm nhiệm.

Điều còn lại qua thời gian là khí tiết, sự ngay thẳng, tinh thần dĩ công vi thượng và ý thức đặt việc chung lên trên lợi ích riêng. Qua những tư liệu, hiện vật và câu chuyện được lưu giữ tại Nhà lưu niệm, cuộc đời và nhân cách của cụ được tiếp cận không chỉ như những sự kiện lịch sử mà còn như những giá trị có khả năng gợi mở suy nghĩ về trách nhiệm của con người trước cộng đồng và đất nước.

Bởi vậy, khi nhắc đến di sản Huỳnh Thúc Kháng, không thể chỉ nhìn từ một công trình kiến trúc hay một hệ thống hiện vật. Giá trị của Nhà lưu niệm nằm cả ở những câu chuyện được kể từ không gian ấy. Ngôi nhà được xây dựng từ năm 1869, do thân sinh cụ là ông Huỳnh Văn Phương và thân mẫu Nguyễn Thị Tình dựng nên với sự tham gia của thợ làng Thạnh Bình và thợ mộc Kim Bồng.

Trải qua thời gian, chiến tranh và nhiều lần trùng tu, ngôi nhà vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính với những cột, vì kèo bằng gỗ mít. Khu vườn rộng khoảng 4.000m² với hàng chè tàu và nhiều loại cây đặc trưng xứ Quảng tạo nên một không gian giàu giá trị lịch sử và văn hóa.

Từ một địa chỉ gắn với cuộc đời cụ Huỳnh, nơi đây đang trở thành không gian để các thế hệ hôm nay tìm hiểu về một nhân cách lịch sử. Thuyết minh viên tại di tích kể lại câu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp của cụ qua từng hiện vật, từng không gian của nhà chính, nhà ngang. Điều đó cho thấy một yêu cầu quan trọng của công tác bảo tồn di sản là làm cho những giá trị được lưu giữ có khả năng được tiếp nhận, nhất là đối với người trẻ.

Giữ di tích để trao truyền những giá trị lịch sử

Một trong những dấu ấn đáng chú ý nhân kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng là việc hoàn thành Dự án phát huy giá trị di tích Nhà lưu niệm tại thôn Tiên Cảnh, xã Thạnh Bình. UBND thành phố Đà Nẵng tổ chức lễ khánh thành dự án vào ngày 29/9 với sự tham dự của lãnh đạo thành phố, người thân gia đình cụ Huỳnh Thúc Kháng và đông đảo người dân trong vùng.

Triển lãm “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Những dấu ấn còn mãi” của Bảo tàng Đà Nẵng giới thiệu 72 hình ảnh, tư liệu, tái hiện những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của cụ. (Nguồn: BTC)

Dự án có tổng mức kinh phí 56,543 tỷ đồng, diện tích đất quy hoạch 34.297m². Trong khuôn viên di tích, các yếu tố gốc được giữ nguyên; nhà thờ được tu bổ, tôn tạo; nhà ngang, nhà cầu được phục dựng; sân vườn, lối đi, khu mộ thân sinh cụ Huỳnh và cổng ngõ được cải tạo. Dự án đồng thời đầu tư hệ thống chiếu sáng, tưới nước, phòng chống mối mọt và nâng cấp các tuyến đường kết nối với khu di tích.

Không gian phát huy giá trị di tích rộng khoảng 17.500m² được đầu tư các hạng mục phục vụ tham quan, sinh hoạt và cảnh quan, gồm hệ thống lối đi, công viên cây xanh, khu trồng cây lưu niệm, cây ăn quả, đồi chè và vườn cây Minh Viên. Mương nước dài khoảng 230m kết hợp ba cầu đi bộ, cùng hệ thống sân vườn, cây xanh, thảm cỏ và hạ tầng kỹ thuật, góp phần hoàn thiện không gian phục vụ du khách.

Việc hoàn thành dự án cho thấy sự chuyển biến từ bảo tồn đơn thuần sang phát huy giá trị di tích. Một di tích chỉ thực sự có sức sống khi được đặt trong mối quan hệ với cộng đồng, với hoạt động giáo dục và nhu cầu tìm hiểu lịch sử của công chúng.

Với Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng, mục tiêu ấy càng có ý nghĩa khi đây là nơi gắn với một nhân vật mà giá trị để lại không chỉ nằm ở những đóng góp lịch sử mà còn ở nhân cách của một trí thức yêu nước.

Phát biểu tại lễ khánh thành, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng Trần Anh Tuấn nhấn mạnh ý nghĩa của dự án trong bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích gắn với các hoạt động kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng. Ông đồng thời ghi nhận sự phối hợp, đồng thuận của các sở, ngành, xã Thạnh Bình, các đơn vị liên quan và người dân trong vùng dự án.

Sự đồng thuận của người dân có ý nghĩa đặc biệt trong câu chuyện bảo tồn. Bởi di tích không tồn tại tách rời khỏi không gian sống của cộng đồng. Khi người dân cùng tham gia gìn giữ, khi những giá trị lịch sử trở thành một phần của nhận thức cộng đồng, việc bảo tồn mới có thể tạo ra nền tảng bền vững.

Di sản sống trong lòng cộng đồng

Chuỗi hoạt động kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng được tổ chức tại nhiều không gian, với nhiều cách tiếp cận khác nhau. Các hoạt động dâng hương, dâng hoa diễn ra tại những địa điểm gắn với cuộc đời, sự nghiệp của cụ ở Quảng Ngãi và Nhà lưu niệm tại xã Thạnh Bình. Hội thảo khoa học, lễ kỷ niệm, chương trình nghệ thuật, triển lãm sách và tư liệu cũng được tổ chức trong dịp này.

Hội thảo khoa học với chủ đề “Huỳnh Thúc Kháng - Tấm gương cao đẹp của bậc đại trí thức yêu nước, trọn đời phấn đấu vì Tổ quốc, vì nhân dân” tạo thêm không gian để nghiên cứu, nhìn nhận những đóng góp của cụ từ góc độ khoa học.

Trong khi đó, triển lãm “Cụ Huỳnh Thúc Kháng - Những dấu ấn còn mãi” của Bảo tàng Đà Nẵng giới thiệu 72 hình ảnh, tư liệu, tái hiện những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời và sự nghiệp của cụ. Nội dung triển lãm được chia thành bốn phần, từ “Mạch nguồn chí lớn”, “Từ phong trào Duy Tân đến diễn đàn dân biểu”, “Tiếng Dân và khí tiết người làm báo” đến “Một lòng phụng sự Tổ quốc”.

Đáng chú ý, di sản ấy được đưa đến gần hơn với học sinh. Chương trình “Hành trình lịch sử” với chủ đề “Huỳnh Thúc Kháng - Khí phách xứ Quảng” được tổ chức dành cho học sinh, giúp các em tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp và những dấu ấn của cụ thông qua các hoạt động trải nghiệm. Đây cũng là cách kết nối việc giáo dục lịch sử với những kỹ năng quan sát, tư duy, ghi nhớ, làm việc nhóm và tinh thần đoàn kết.

Triển lãm cũng được tổ chức tại nhiều địa điểm. Từ ngày 25-29/9, triển lãm diễn ra tại Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng; ngày 30/9 được giới thiệu tại Trung tâm Hành chính thành phố; từ ngày 1-8/10 mở cửa tại Bảo tàng Đà Nẵng và từ ngày 9-16/10 trở lại với học sinh Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng. Cách đưa tư liệu đến trường học và các không gian công cộng giúp câu chuyện về cụ Huỳnh tiếp cận với công chúng rộng hơn.

Cùng với các hoạt động tưởng niệm, nhiều cán bộ, đảng viên, học sinh trên địa bàn thành phố đã tổ chức về nguồn tại Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng và Khu di tích Nước Oa. Những chuyến đi này giúp người tham gia trực tiếp tiếp cận không gian lịch sử, tìm hiểu những câu chuyện về các thế hệ đi trước và suy ngẫm về trách nhiệm trong công việc hôm nay.

Tại xã Thạnh Bình, việc phát huy di sản của cụ Huỳnh cũng được gắn với định hướng phát triển địa phương. Bí thư Đảng ủy xã Trần Ngọc Tài cho biết Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương đang đẩy mạnh học tập, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức; đồng thời xã đã ban hành nghị quyết về khai thác, đầu tư, tôn tạo, phát huy các di tích, danh thắng gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030. Địa phương huy động nguồn lực để bảo tồn, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa, danh thắng và không gian truyền thống theo hướng bền vững, giữ bản sắc và cảnh quan tự nhiên.

Nhìn từ những hoạt động đó, kỷ niệm 150 năm Ngày sinh Huỳnh Thúc Kháng không dừng ở một sự kiện tưởng niệm. Điều đáng ghi nhận là di sản của cụ đang được tiếp cận bằng nhiều con đường: nghiên cứu để hiểu sâu hơn, bảo tồn để gìn giữ dấu tích, triển lãm để đưa tư liệu đến công chúng, giáo dục để thế hệ trẻ có cơ hội tiếp cận và về nguồn để những câu chuyện lịch sử được cảm nhận trực tiếp.

Di sản của một danh nhân vì thế không chỉ nằm ở những gì được lưu giữ trong sách vở hay trong không gian di tích. Giá trị bền vững hơn nằm ở khả năng những phẩm chất, tư tưởng và cách ứng xử với việc chung tiếp tục gợi suy nghĩ cho con người hôm nay.

Cùng với các hoạt động tưởng niệm, nhiều cán bộ, đảng viên, học sinh trên địa bàn thành phố đã tổ chức về nguồn tại Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng. (Ảnh: Alăng Ngước)

Với cụ Huỳnh Thúc Kháng, đó là bài học về khí tiết của người trí thức trước vận mệnh đất nước, về sự ngay thẳng, tinh thần dĩ công vi thượng và trách nhiệm phụng sự Tổ quốc, nhân dân. Những giá trị ấy được nhắc lại trong dịp kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ, nhưng đồng thời cũng đang được đặt vào những hoạt động cụ thể của địa phương và cộng đồng.

Từ ngôi nhà cổ ở Thạnh Bình đến những không gian triển lãm, trường học và các chuyến về nguồn, ký ức về cụ Huỳnh đang được trao truyền bằng nhiều hình thức. Đó cũng là cách để một di sản lịch sử không chỉ thuộc về quá khứ, mà tiếp tục có ý nghĩa trong việc bồi đắp nhận thức về quê hương, trách nhiệm cộng đồng và những giá trị lâu bền của một nhân cách lớn.