Đối với hầu hết mọi người, kiến là những vị khách không mời mà đến trong nhiều trường hợp, nhưng nhu cầu quốc tế đối với loài côn trùng này đang thúc đẩy một thị trường chợ đen mới ở Đông Phi, nơi nó có thể đe dọa quần thể kiến và môi trường nói chung.
Đầu tháng 3, Zhang Kequn, một công dân Trung Quốc 27 tuổi, đã bị bắt giữ tại sân bay quốc tế Jomo Kenyatta ở Nairobi, Kenya, với hơn 2.200 con kiến chúa còn sống được đóng gói trong hành lý. Cùng thời điểm đó, nhà chức trách Thái Lan đã tịch thu một lô hàng kiến được gửi từ thành phố cảng Mombasa của Kenya.
Những con côn trùng buôn lậu thuộc loài Messor cephalotes, một giống kiến thợ gặt lớn nhất thế giới, có thể dài tới 25 mm (1 inch).
Theo ông Willis Okumu, một nhà nhân chủng học xã hội sống tại Nairobi và là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh, kiến thợ gặt thu thập hạt giống và tích trữ chúng trong kho thóc của tổ. Khả năng xây dựng "các khu lãnh địa" phức tạp đã khiến chúng trở nên đặc biệt phổ biến đối với những người sưu tầm thú cưng kỳ lạ, đặc biệt là ở châu Á và châu Âu.
 |
| Kiến thợ cũng được sử dụng để chữa bệnh thấp khớp, điều này khiến chúng trở nên thú vị đối với các nhà nghiên cứu. |
Tuy nhiên, theo Kavaka Mukonyi, người đứng đầu bộ phận tìm kiếm nguồn tài nguyên sinh học tại Viện Nghiên cứu và Đào tạo Động vật hoang dã Kenya, những người đam mê chỉ là một trong số nhiều nhóm quan tâm đến loài kiến này.
Loài kiến này cũng được sử dụng trong y học cổ truyền để chữa bệnh thấp khớp, điều này khiến chúng trở nên thú vị đối với các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu về tiềm năng ứng dụng y học của "các vi sinh vật độc đáo" mà chúng mang trong mình.
Trong vụ án buôn lậu hồi tháng 3, Zhang bị buộc tội âm mưu buôn lậu hàng nghìn con kiến chúa sang Trung Quốc, cũng như âm mưu phạm tội hình sự. Số kiến này bao gồm 1.948 con kiến thợ được đóng gói trong các ống nghiệm chuyên dụng, cùng với 300 con kiến khác được giấu trong các cuộn giấy vệ sinh.
Ông ta bị buộc tội cùng với Charles Mwangi, một công dân Kenya bị nghi ngờ là nhà cung cấp loài kiến này. Các nhà chức trách đã liên kết ông ta với lô hàng bị chặn bắt ở Bangkok. Cả hai người đều đã tuyên bố không nhận tội.
 |
| Zhang Kequn, công dân Trung Quốc, và Charles Mwangi, công dân Kenya, đã ra tòa vào ngày 17/3 với cáo buộc âm mưu buôn lậu đàn kiến chúa còn sống ra khỏi đất nước. (Ảnh: AP) |
Một phiên tòa ở Nairobi đã nghe trình bày rằng kiến chúa – loài được người mua đánh giá cao vì khả năng xây dựng tổ – có thể bán được khoảng 100 USD/con trên thị trường quốc tế. Chúng cũng được sử dụng như một chất kích thích tình dục.
Trong một vụ việc khác vào tháng 4/2025, 4 người liên quan đã bị phạt 7.700 USD/người vì cố gắng buôn lậu hơn 5.000 con kiến thợ gặt từ Kenya sang Trung Quốc.
Vụ việc trên là một trong năm trường hợp buôn lậu kiến mà Cơ quan Bảo tồn Động vật hoang dã Kenya phát hiện năm ngoái, một con số mà theo ông Okumu không phản ánh hết quy mô của hoạt động buôn bán này trong nước và khu vực rộng lớn hơn “do thiếu sự chú ý của truyền thông hoặc do chính quyền không báo cáo [các trường hợp]”. Tội phạm có thể đang chuyển sang buôn bán kiến vì việc buôn bán các loài động vật có giá trị cao hơn ngày càng khó khăn.
Kiến thợ gặt là thức ăn cho nhiều loài động vật khác và đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện độ phì nhiêu của đất. Ảnh: Reuters
Dino Martins, nhà côn trùng học và giám đốc Viện Lưu vực Turkana, cho biết việc những kẻ buôn lậu tập trung vào loài kiến chúa có thể gây hại cho quần thể kiến.
“Mặc dù các tổ kiến trưởng thành sản sinh ra rất nhiều kiến chúa non, chúng rất cần thiết cho sự đổi mới và tái tạo thông qua việc thành lập các thuộc địa mới. Kiến thợ gặt cũng là nguồn thức ăn cho nhiều loài, bao gồm cả lợn đất, chó sói đất và tê tê đang có nguy cơ tuyệt chủng”, Martins nói.
Hoạt động thương mại này có khả năng cũng đang ảnh hưởng đến môi trường rộng lớn hơn.
“Là loài ăn xác thối giúp kiểm soát sâu bệnh và cải thiện độ phì nhiêu của đất, kiến rất quan trọng đối với năng suất của hệ sinh thái,” Mukonyi nói, so sánh việc loại bỏ chúng với những nỗ lực trước đây của Kenya trong việc ngăn chặn ruồi tsetse mang mầm bệnh, điều này vô tình giết chết ong và gây ra nạn phá rừng. “Nếu loại bỏ chúng, bạn sẽ gây ra sự mất cân bằng đáng kể.”
Martins đề xuất một trong những cách để giảm nhu cầu là nâng cao nhận thức về tác động của việc buôn bán kiến bất hợp pháp.
“Những người mua kiến đang nuôi chúng như thú cưng – chăm sóc và bỏ công sức vào chúng. Có lẽ chúng ta có thể tham gia vào việc này để giáo dục họ về lý do tại sao loài kiến cần phải sống trong tự nhiên,” ông nói.
Ông Mukonyi cho biết các nước nhập khẩu cũng có thể làm nhiều hơn nữa để hạn chế các lô hàng này, mô tả hoạt động buôn bán này là một hình thức cướp đoạt sinh học.
| Pháp phát hiện và ghi nhận hơn 100 loài sinh vật mới chưa từng được biết đến Một cuộc thám hiểm khoa học quy mô lớn được tiến hành năm 2024 tại Guadeloupe, vùng lãnh thổ hải ngoại của Pháp ở khu ... |
| Những loại pháo hoa người dân được và không được phép sử dụng trong dịp Tết Nguyên đán Theo Nghị định số 137/2020/NĐ-CP, người dân không được phép sử dụng pháo nổ, pháo hoa nổ - là sản phẩm được chế tạo, sản ... |
