“Mẫu số chung” của nghệ thuật

Tuổi tác của họa sĩ không làm nên giá trị của một tác phẩm hội họa, mà hầu hết kiệt tác đều được các họa sĩ sáng tác vào thời gian đầu hoặc thời điểm cuối trong sự nghiệp của họ. Đó là khuôn mẫu chung mà GS. David W. Galenson ở ĐH Chicago (Mỹ) đã tìm ra nhằm xác định giá trị tương đối của các tác phẩm hội họa.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Trời mưa to đúng vào thời điểm các nhà sưu tầm tác phẩm nghệ thuật đổ dồn về Trung tâm Rockefeller ở New York để tham gia buổi đấu giá lớn của hãng Christie. Tuy nhiên, không phải vì điều kiện thời tiết không thuận lợi mà làm vơi đi đam mê muốn sở hữu những tác phẩm nghệ thuật của ai đó. Chỉ trong ba giờ đồng hồ, một bức phác thảo của Mondrian cũng bán được 3 triệu USD, trong khi một bức tranh khác của Klimt đạt tới giá 88 triệu USD. Bức tranh khổ lớn 120x120cm mang tên No.5 (1948) của danh họa Mỹ trường phái ấn tượng Jackson Pollock, hiện là bức tranh đắt nhất thế giới với giá bán 140 triệu USD vào đầu tháng 11/2006. Vậy điều gì làm cho một tác phẩm nghệ thuật có giá tới hàng trăm triệu USD mà không phải là 1 triệu USD? Ngay cả những người tạo ra kiệt tác cũng không thể trả lời.

 

Mặc dù vậy, Giáo sư David W. Galenson ở ĐH Chicago và cũng là một nhà sưu tập tranh, đã dành hơn 5 năm nghiên cứu để cố gắng tìm câu trả lời. Ông đã phát triển một giả thuyết về giá trị của nghệ thuật, giúp ngay cả những người không biết gì về nghệ thuật cũng có thể hiểu tại sao bức Orange Marilyn (1962) của Andy Warhol lại có thể bán với giá cao hơn bức Mao (1972) cũng của họa sĩ này tại nhà đấu giá Christie.

 

Từ một cuộc trò chuyện tình cờ với người buôn tranh quen biết hơn một thập kỷ trước, Galenson đã nghiên cứu và đưa ra giả thuyết này. Khi đó, Galenson muốn mua một bức tranh cũ của họa sĩ người Mỹ Sol LeWitt và tham khảo giá cả từ người bán tranh. Bà chủ hàng tranh đã nói chắc như đinh đóng cột rằng tác phẩm ấy sẽ có giá rất cao, bởi vì tranh của LeWitt gần đây bán rất chậm. Thậm chí, bà còn khẳng định rằng tuổi tác của họa sĩ không quyết định giá cả tác phẩm của họ.

 

Quả thật, khi sưu tầm dữ liệu về giá bán các tác phẩm của Warhol, Pollock và các họa sĩ Mỹ khác, Galenson đã khám phá ra một khuôn mẫu chung. Phần lớn các tác phẩm có giá trị nhất của họ đều được sáng tác trong giai đoạn đầu của sự nghiệp như Warhol hay rất muộn như Pollock. Khi ông mở rộng nghiên cứu sang các họa sĩ châu Âu, ông cũng tìm ra kết quả tương tự.

 

Không chỉ thế, khi chia ra thành hai nhóm họa sĩ theo độ tuổi thì xu hướng tiếp cận của mỗi nhóm họa sĩ về hội họa cũng rất khác nhau. Những thiên tài trẻ như Gauguin, Picasso và Van Gogh là những người tiên phong sáng tạo ra trường phái hội họa mới, các tác phẩm của họ mang phong cách khác biệt và đột phá so với các tác phẩm trước đó. Họ có mục tiêu sẵn trong đầu khi bắt đầu sáng tác và không mất nhiều thời gian để hoàn thành. Gauguin từng kể với bạn bè: “Tôi không phải đổ mồ hôi nhiều để vẽ một bức tranh. Một cảm xúc tuyệt vời có thể tuôn trào ngay tức khắc”.

 

Ngược lại, nhóm họa sĩ lớn tuổi lại sáng tạo một cách từ từ, thường là qua một quá trình thử nghiệm và sai sót, vì thế họ lại có các tác phẩm giá trị vào giai đoạn cuối sự nghiệp của mình. Họ vẽ mãi một chủ đề, thử nghiệm trên vải và rất miễn cưỡng nói rằng bức tranh đã hoàn thành. Điển hình là Cézanne, các tác phẩm giá trị của ông được ra đời khi ông bước vào độ tuổi 60 và ông ký tên trên rất ít các tác phẩm của mình.

 

Galenson còn mở rộng giả thuyết này sang các lĩnh vực văn học, thi ca... và xuất bản một tác phẩm với tên gọi Old masters and young geniuses (tạm dịch Nghệ nhân già và tài năng trẻ). Tác phẩm này được nhà báo Malcolm Gladwell đánh giá là “một quyển sách thật sự tuyệt vời”.

 

Tuy nhiên, cũng có nhiều người phân vân về giả thuyết của ông. Một bài phê bình nghệ thuật đăng trên báo Chicago Tribune đã buộc tội Galenson áp dụng phân tích số liệu vào một lĩnh vực trừu tượng mà không thể tính toán cụ thể. Hơn nữa, giả thuyết của Galenson cũng không thể giải thích tất cả về lịch sử hội họa. Có những ngoại lệ rất rõ ràng, như bức Guernica danh tiếng mà Picasso vẽ khi ông 55 tuổi, thời điểm này cách xa thời gian mà ông sáng tác nhiều tác phẩm nổi tiếng nhất trong sự nghiệp của mình.

 

Nhưng đó chỉ là ngoại lệ. Nếu bạn lướt qua giá cả từ các mùa đấu giá hay bước vào một bảo tàng lớn, bạn sẽ thấy giả thuyết của Galenson phần nào khá hợp lý. Một bức tranh tĩnh vật do Cézanne sáng tác khi ông 56 tuổi có giá trị lên đến 37 triệu USD, trong khi một tác phẩm tĩnh vật khác được vẽ khi ông 34 tuổi chỉ bán được 1,1 triệu USD.

 

Người ta vẫn sử dụng cụm từ “khoa học nghệ thuật”, song xét cho cùng, mọi người đều thích tin rằng sự nhận xét về giá trị của một tác phẩm nghệ thuật đòi hỏi sự tinh tế và khả năng cảm thụ chứ không phải đơn giản là qua các con số thống kê.

 

Phương Vân(Theo New York Times)

Đọc thêm

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các 'đầu tàu' châu Âu kêu gọi Nga đi bước đầu tiên hướng tới chấm dứt xung đột, Ukraine thúc giục việc gia nhập NATO và EU

Các lãnh đạo Đức, Pháp, Anh và Ukraine kêu gọi Nga nhất trí thực hiện thỏa thuận ngừng tấn công các cơ sở năng lượng Ukraine trong suốt mùa Đông.
Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế 2026: Hà Nội sẵn sàng cho hành trình khám phá văn hóa qua ẩm thực

Chỉ còn ít ngày nữa, Liên hoan Văn hóa Ẩm thực Quốc tế lần thứ 14 sẽ khai mạc tại Hà Nội.
Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga

Tổng thống Mỹ, Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình sau cuộc gặp thượng đỉnh ba bên lịch sử.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) quy tụ 11 chuyên gia, nhà làm phim và nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, quốc tế tham gia các Ban Giám khảo.
Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập đã trang trọng tổ chức "Ngày văn hóa Việt Nam tại Cairo", hướng tới kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026).
Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Gần 4.000 lượt người đã đến quảng trường Forrest Place, trung tâm thành phố Perth để tham dự Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 – “Sắc màu quê hương”.
Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Israel từ một quốc gia nhỏ đã xây dựng vị thế hàng đầu về an ninh mạng nhờ sự kết nối giữa chính sách, doanh nghiệp, giáo dục và đổi mới sáng tạo.
Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là một vùng trung gian giống như miền đất hứa chưa được khai thác đầy đủ...
Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cuộc thi Vẽ tranh quốc tế Triển lãm Bảo tàng Louvre Pháp IAP lần thứ 4 mở ra cơ hội cho các tài năng hội họa trẻ Việt Nam vươn ra quốc tế.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động