Một góc nhìn về sự lao dốc của vàng?

Vàng từ lâu đã nổi tiếng là "nơi trú ẩn an toàn" về tài chính trong những thời kỳ hỗn loạn. Nhưng trong vài tháng qua, giữa bối cảnh hỗn loạn địa chính trị và hoảng loạn thị trường, kim loại quý này đã biến động mạnh mẽ như tàu lượn siêu tốc hơn là một con tàu neo đậu ổn định.

Vào cuối tháng 1, giá vàng đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục gần 5.600 USD/ounce – gần gấp đôi so với một năm trước đó. Kể từ đó, giá vàng đã giảm khoảng 20%, trượt dốc mạnh khi xung đột Trung Đông diễn ra.

Thực tế, giá vàng vẫn đang ở mức cao kỷ lục, tăng gần 300% trong thập kỷ qua. Phần lớn sự tăng vọt này được thúc đẩy bởi "quá trình tài chính hóa".

Nói một cách đơn giản, việc có nhiều cách đầu tư vào vàng trên giấy tờ hơn – với các sản phẩm tài chính phức tạp gọi là phái sinh và các quỹ theo dõi giá vàng – đã dẫn đến sự bùng nổ đầu cơ từ các nhà đầu tư tổ chức và cá nhân.

Nhưng những biến động mạnh về giá vàng năm nay sẽ phá tan mọi ảo tưởng còn sót lại rằng vàng luôn là nơi trú ẩn an toàn. Để hiểu tại sao, chúng ta cần xem xét cách thức hoạt động của thị trường tài chính hiện đại – và đặc biệt, tại sao cú sốc dầu mỏ lại khác với các cuộc khủng hoảng khác.

Ô dù và hầm trú bão

Để bảo vệ tài sản của mình, các nhà đầu tư thường tìm kiếm những tài sản được coi là "phòng hộ" hoặc "nơi trú ẩn an toàn". Phòng hộ là một khoản đầu tư thường di chuyển ngược chiều với phần còn lại của thị trường trung bình trong một khoảng thời gian dài hạn bình thường.

Hãy tưởng tượng hàng rào cây xanh giống như việc bạn luôn che ô trên đầu mỗi ngày. Bạn sẽ khô ráo hơn mọi người khi trời mưa, nhưng đồng thời cũng sẽ chắn mất một phần ánh nắng mặt trời (những lợi ích tiềm năng) khi trời không mưa.

Việc phòng ngừa rủi ro có thể giảm thiểu rủi ro – nhưng lại hạn chế lợi nhuận tiềm năng cho nhà đầu tư. (Ảnh: Suresh Tamang/Pexels)

Ngược lại, nơi trú ẩn an toàn là một khoản đầu tư thường chỉ di chuyển ngược chiều với phần còn lại của thị trường trong những giai đoạn căng thẳng cực độ hoặc sụp đổ đột ngột.

Nó giống như một hầm trú ẩn mà bạn chỉ chạy đến khi có bão.

Vàng phù hợp ở đâu?

Trong một nghiên cứu năm 2016, tôi và các đồng nghiệp đã phát hiện ra vàng có một số đặc điểm của tài sản trú ẩn an toàn, đặc biệt là đối với thị trường chứng khoán ở Australia, Hoa Kỳ, Đức và Pháp.

Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, vàng là mặt hàng ổn định nhất trong số các kim loại quý mà chúng tôi đã nghiên cứu. Giá vàng có giảm, nhưng nó đã tránh được những tổn thất thảm khốc như các kim loại quý khác.

Nó cũng có những đặc điểm tương tự như một nơi trú ẩn an toàn vào năm 2011, khi cơ quan xếp hạng tín nhiệm Standard & Poor's (S&P) hạ xếp hạng tín nhiệm AAA của Mỹ xuống AA+ lần đầu tiên trong lịch sử và nhiều thị trường chứng khoán toàn cầu sụt giảm.

Điều quan trọng cần lưu ý là những cú sốc thị trường đó xuất phát từ chính hệ thống tài chính (sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng và việc hạ xếp hạng tín dụng).

Ngày nay, thế giới đang đối mặt với một điều hoàn toàn khác: một cú sốc năng lượng lớn do nguồn cung dầu bị gián đoạn và thiệt hại nghiêm trọng đối với các cơ sở dầu khí ở Trung Đông.

Vì sao hiện tượng sốc dầu lại khác biệt

Sách giáo khoa tài chính truyền thống sẽ cho bạn biết rằng khi chiến tranh nổ ra, lạm phát tăng vọt hoặc thị trường chứng khoán sụp đổ, các nhà đầu tư thường thực hiện cái gọi là "tìm đến tài sản an toàn " - rút lui khỏi các tài sản rủi ro hơn và chuyển tiền của họ đến nơi được coi là an toàn hơn (chẳng hạn như vàng).

Trong một bài nghiên cứu năm 2025, tôi và các đồng nghiệp đã đưa ra một quan điểm chi tiết hơn. Điều quan trọng là chúng tôi đã kết hợp dữ liệu từ các giai đoạn biến động gần đây của thị trường chứng khoán, bao gồm cả đại dịch Covid, khi mà đặc tính trú ẩn an toàn của vàng bị giảm bớt.

Chúng tôi nhận thấy vàng vẫn là lựa chọn hàng đầu của các nhà đầu tư muốn rút khỏi các khoản đầu tư rủi ro hơn. Nhưng nó không phải là nơi trú ẩn bất khả xâm phạm.

Thay vì hoàn toàn tách biệt khỏi sự hoảng loạn trong thời kỳ khủng hoảng, vàng hấp thụ một phần sự biến động từ cả thị trường chứng khoán và thị trường năng lượng, điều này có thể khiến giá vàng giảm.

Vàng không phải lúc nào cũng là một tấm lưới an toàn. Sự hỗn loạn của thị trường có thể kéo giá vàng xuống. (Ảnh: Marko Ivanov / Unsplash qua The Conversation)

Hiệu ứng lan tỏa

Tại sao? Sự hỗn loạn trên thị trường có nghĩa là một số nhà đầu tư lớn có thể buộc phải bán vàng để bù đắp các khoản lỗ khác hoặc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính, chẳng hạn như lệnh gói ký quỹ (trong đó người cho vay yêu cầu tiền để bù đắp cho sự giảm giá trị của tài sản).

Đối với các nhà đầu tư lớn khác, đợt tăng giá gần đây có thể tạo ra cơ hội bán ra ở mức giá cao để thu lợi nhuận, hoặc tái cân bằng danh mục đầu tư của họ.

Nhưng cũng có một thực tế là vàng không có giá trị nội tại thiết yếu cao như dầu mỏ. Nhu cầu công nghiệp đối với vàng không lớn so với các mặt hàng khác.

Trong một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, khi buộc phải lựa chọn giữa một mặt hàng như dầu mỏ và vàng, ngành công nghiệp toàn cầu thực sự cần gì? Dầu mỏ.

Oẳn tù tì, vàng

Các phương thức đầu tư khác mà mọi người đang sử dụng vào vàng cũng là một yếu tố quan trọng khác. Trong nhiều thập kỷ qua, vàng ngày càng trở nên "tài chính hóa".

Giờ đây, vàng có thể được mua bán dễ dàng trên "giấy tờ" thông qua các công cụ tài chính phức tạp, mang tính đầu cơ gọi là phái sinh, hoặc thông qua các quỹ giao dịch chứng khoán (ETF) ngày càng phổ biến, theo dõi giá vàng.

Với số tiền này, bạn không mua vàng trực tiếp. Bạn đang mua một loại tài sản mà giá của nó được thiết kế để theo sát giá vàng theo một cách nào đó.

Ngày nay, sự gia tăng mạnh mẽ của đầu tư đầu cơ đồng nghĩa với việc giá cả hàng hóa phụ thuộc vào nhiều yếu tố hơn là chỉ cung và cầu thực tế.

Do các nhà đầu tư toàn cầu hiện đang nắm giữ đồng thời cả các sản phẩm phái sinh vàng và cổ phiếu truyền thống, rủi ro khi chịu ảnh hưởng từ những biến động chung của thị trường đã tăng lên đáng kể.