Mỹ - Iran, ai đúng ai sai trong thực hiện thỏa thuận hạt nhân?

Theo dõi TGVN trên
Baoquocte.vn. Trang mạng Slate.com của Mỹ bình luận, nếu muốn Iran tuân thủ Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA), thì nước Mỹ phải làm gương trước đã.
TIN LIÊN QUAN
thoa thuan iran theo mot cach tiep can cua bao chi nuoc ngoai iran dung my sai Mỹ cáo buộc Iran 'tống tiền hạt nhân', Tehran tố Washington hành xử 'ngoài vòng pháp luật'
thoa thuan iran theo mot cach tiep can cua bao chi nuoc ngoai iran dung my sai Mỹ có thể áp đặt thêm lệnh trừng phạt nhưng vẫn tìm kiếm một thỏa thuận hạt nhân mới với Iran
thoa thuan iran theo mot cach tiep can cua bao chi nuoc ngoai iran dung my sai
Tổng thống Mỹ cảnh báo Iran về “những lời đe dọa”. (Nguồn: Kataeb)

Ai vi phạm trước?

Trong bài viết, tác giả Fred Kaplan, người có nhiều bài phân tích bình luận về chính trị quốc tế trên Slate.com nhận định, đối với những tranh chấp với Iran về thỏa thuận hạt nhân từ thời cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, người Iran đã đúng và Mỹ đã sai - cả về khía cạnh chính trị, ngoại giao và thậm chí là luật pháp.

Tranh cãi hiện tại liên quan đến việc Iran gần đây vi phạm hai điều khoản của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 - đầu tiên là vượt quá giới hạn cho phép về nguyên liệu hạt nhân có thể dự trữ, và thứ hai là mức độ làm giàu urani.

Các quan chức Mỹ nói rằng những động thái này từ phía Washington đã đẩy Iran vào con đường nối lại chương trình vũ khí hạt nhân khi thỏa thuận hạt nhân, được biết đến với cái tên Kế hoạch Hành động chung toàn diện (JCPOA) đang đứng trước ngưỡng cửa của sự đổ vỡ. Về mặt kỹ thuật, các quan chức đã đúng, nhưng theo tác giả Fred Kaplan có một vài điều đáng lưu ý.

Thứ nhất và rõ ràng nhất, Iran không phải là quốc gia đầu tiên vi phạm các điều khoản của thỏa thuận. Hồi tháng 5/2018, Tổng thống Donald Trump đã rút Mỹ khỏi JCPOA, không có bất kỳ lý do chính đáng nào ngoài việc ông không thích điều đó, bất chấp thực tế các thanh sát viên quốc tế đã nhiều lần chứng thực rằng Iran tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận.

Sau đó, ông Trump không chỉ tái áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế, vốn được gỡ bỏ khi ký thỏa thuận, mà còn áp đặt “các trừng phạt thứ cấp” đối với bất kỳ quốc gia nào làm ăn với Iran- ngay cả 5 cường quốc (Anh, Pháp, Nga, Đức cùng với Liên minh châu Âu) đã đồng ký thỏa thuận hạt nhân Iran.

Thứ hai, ngay cả trong phản ứng (khá chậm trễ) đối với hành động của ông Trump, Iran đã không vi phạm thỏa thuận này. Điều 36 trong JCPOA nêu rõ, nếu một bên ký thỏa thuận tin rằng một số nước khác “đã không đáp ứng các cam kết” theo thỏa thuận này, khi đó, sau một số cuộc họp và tham vấn, họ sẽ có “cơ sở ngừng thực hiện các cam kết của mình”.

Đây là một trường hợp vừa đóng vừa mở. Bằng cách rút khỏi thỏa thuận và tái áp đặt trừng phạt, Tổng thống Trump tuyên bố rằng Mỹ sẽ không tuân thủ các cam kết trong thỏa thuận này nữa. Với các lệnh trừng phạt thứ cấp của ông Trump, các nước châu Âu miễn cưỡng làm điều tương tự, áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Iran. Và do đó, theo các điều khoản của thỏa thuận này, Iran không có nghĩa vụ phải tuân thủ các cam kết của mình.

Thứ ba, Tổng thống Trump đã "vi phạm" thỏa thuận này một cách rõ ràng trước khi ông rút khỏi nó. Tháng 7/2017, tại hội nghị thượng đỉnh G20 đầu tiên, ông Trump đã gây sức ép với các nhà lãnh đạo đồng minh yêu cầu họ ngừng làm ăn với Iran. Áp lực này là vi phạm trực tiếp điều 29 của thỏa thuận, trong đó nêu rõ rằng Mỹ và các bên tham gia ký kết sẽ kiềm chế mọi chính sách gây “ảnh hưởng trực tiếp và bất lợi cho việc bình thường hóa các mối quan hệ kinh tế và thương mại với Iran”.

Thậm chí ngay cả trước hội nghị G20 tại Osaka, Nhật Bản vừa rồi, trở lại thời điểm bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống, những lời đe dọa thường xuyên của ông Trump rút khỏi thỏa thuận này đã đánh dấu sự vi phạm điều 29, khi các công ty Mỹ và châu Âu ngần ngại tham gia vào việc “bình thương hóa quan hệ thương mại và kinh tế với Iran” vì lo sợ rằng việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận- và nối lại các lệnh trừng phạt- sẽ buộc họ ngừng đầu tư và mất tiền.

Thứ tư, việc sử dụng các biện pháp trừng phạt thứ cấp đối với các nước khác làm ăn với Iran là vi phạm tinh thần của thỏa thuận và có thể vi phạm luật pháp quốc tế. Việc cho phép và thậm chí trừng phạt các quốc gia hoặc công ty vi phạm các lệnh trừng phạt phải được quy định bởi một nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (ĐBA LHQ). Và JCPOA là một nghị quyết của HĐBA - số hiệu 2231- đã được luật hóa quốc tế vào tháng 7/2015, cùng thời điểm Mỹ và 5 quốc gia khác ký một thỏa thuận đa phương với Iran.

Thứ năm, ông Trump lâu nay tuyên bố JCPOA là “thỏa thuận tồi tệ nhất trong lịch sử”. Nếu tuyên bố này là đúng thì việc Iran vi phạm thỏa thuận sẽ không phải là vấn đề quan trọng. Điều gì có thể tồi tệ hơn việc tuân thủ thỏa thuận tồi tệ nhất trong lịch sử?

Mỹ phải làm gương

Cuối cùng, ngay cả với những động thái gần đây của Iran, nhiều chuyên gia đánh giá rằng Cộng hòa Hồi giáo này chưa thể tiến gần đến việc sản xuất một quả bom hạt nhân. JCPOA đã hạn chế việc làm giàu urani của Iran ở mức độ tinh khiết 3,67%. Urani ở “cấp độ vũ khí” được xác định ở mức độ làm giàu 90%- một khi phòng thí nghiệm đạt mức 20%, thì việc làm giàu còn lại có thể diễn ra khá nhanh chóng. Nhưng nó sẽ khiến Iran mất một thời gian dài để đạt được mức 20%. Họ cũng sẽ mất nhiều thời gian để tích lũy và dự trữ đủ nhiên liệu hạt nhân để chế tạo bom vì, theo JCPOA, họ đã xuất khẩu 98% urani làm giàu thấp sang Nga, tháo gỡ 2/3 máy ly tâm và đổ xi măng trên cửa lò phản ứng plutoni ở Arak.

Với các lý do đó, tác giả Fred Kaplan cho rằng, đã đến lúc thuyết phục Iran tuân thủ trở lại thỏa thuận này, nhưng trước tiên Mỹ cũng phải làm vậy. Theo ông Fred Kaplan, dường như cả hai nước đang chơi một trò chơi nguy hiểm. Ông Trump có thể đã tin rằng chiến dịch “áp lực tối đa” của ông sẽ buộc Iran đàm phán một thỏa thuận “tốt hơn”. Thế nhưng nó lại củng cố quyết tâm của những người theo đường lối cứng rắn ở Iran và "thi gan" với Mỹ.

thoa thuan iran theo mot cach tiep can cua bao chi nuoc ngoai iran dung my sai

Vì sao Mỹ không thể đơn độc đối đầu với Iran?

Tờ Arab News nhận định, ngay cả khi theo đuổi chính sách “gây sức ép tối đa” nhằm vào Iran thì cuối cùng Mỹ vẫn ...

thoa thuan iran theo mot cach tiep can cua bao chi nuoc ngoai iran dung my sai

IAEA xác nhận Iran làm giàu uranium vượt xa giới hạn của JCPOA

Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) xác nhận, Iran đã làm giàu uranium cao hơn giới hạn như đã nhất trí trong ...

thoa thuan iran theo mot cach tiep can cua bao chi nuoc ngoai iran dung my sai

Mỹ tuyên bố sẽ gia tăng sức ép, Iran khẳng định ông Trump đã bị xúi giục làm điều dại dột

Cố vấn an ninh quốc gia Nhà Trắng John Bolton cho biết, Mỹ sẽ duy trì việc gia tăng áp lực đối với Iran trong ...

(theo Slate.com)

Đọc thêm

Chương trình thực tập Hè ý nghĩa của nam du học sinh Việt tại Mỹ

Chương trình thực tập Hè ý nghĩa của nam du học sinh Việt tại Mỹ

Baoquocte.vn. Anh Nguyễn Quang Bin cùng các cộng sự sáng lập dự án Project X với một chương trình thực tập Hè ý nghĩa cho học sinh công nghệ tại Việt ...
Dự báo thị trường tài chính Việt Nam 2021 và triển vọng 2022

Dự báo thị trường tài chính Việt Nam 2021 và triển vọng 2022

Baoquocte.vn. Ngày 25/5, Hội thảo công bố Báo cáo 'Thị trường tài chính Việt Nam 2021 và triển vọng 2022' đã diễn ra tại Hà Nội.
Kinh doanh theo định hướng phát triển bền vững là 'bánh lái' để doanh nghiệp thích ứng và phục hồi

Kinh doanh theo định hướng phát triển bền vững là 'bánh lái' để doanh nghiệp thích ứng và phục hồi

Baoquocte.vn. Kinh doanh theo định hướng phát triển bền vững 'bánh lái' để doanh nghiệp thích ứng và phục hồi khi đối mặt với những 'cơn sóng thần' khủng hoảng.
'Nước cờ' mới của Mỹ có là vấn đề lớn với Nga?

'Nước cờ' mới của Mỹ có là vấn đề lớn với Nga?

Baoquocte.vn. Nga đang tiến gần hơn đến bờ vực vỡ nợ sau khi Mỹ chấm dứt cơ chế miễn trừ cho phép Nga thanh toán nợ nước ngoài cho nhà đầu ...
Tổng thống Joe Biden gửi thông điệp 4 chữ, Triều Tiên đáp lại bằng 3 tên lửa đạn đạo

Tổng thống Joe Biden gửi thông điệp 4 chữ, Triều Tiên đáp lại bằng 3 tên lửa đạn đạo

Baoquocte.vn. Vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ kết thúc chuyến công du châu Á, Triều Tiên đã phóng 3 tên lửa đạn đạo ra vùng biển phía Đông vào rạng ...
Tổng thống đắc cử Philippines tuyên bố lập trường về Biển Đông

Tổng thống đắc cử Philippines tuyên bố lập trường về Biển Đông

Baoquocte.vn. Tổng thống đắc cử Philippines Ferdinand Marcos Jr. tuyên bố, ông sẽ ủng hộ phán quyết quốc tế bác bỏ tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc ở Biển Đông.
Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh nói gì trước những 'bất thường' ở kỳ thi học sinh giỏi quốc gia?

Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh nói gì trước những 'bất thường' ở kỳ thi học sinh giỏi quốc gia?

Baoquocte.vn. Lãnh đạo Sở GD&ĐT Thành phố Hồ Chí Minh vừa có phản hồi liên quan đến những 'bất thường' ở kỳ thi học sinh giỏi quốc gia tại thành phố.
Man Utd: Ronaldo sẽ là đội trưởng; Erik ten Hag ra yêu cầu 'gắt' và thuyết phục De Jong

Man Utd: Ronaldo sẽ là đội trưởng; Erik ten Hag ra yêu cầu 'gắt' và thuyết phục De Jong

Baoquocte.vn. Báo Thế giới & Việt Nam cập nhật những tin tức của CLB Man Utd, tình hình chuyển nhượng cầu thủ và các vấn đề liên quan đến huấn luyện ...
Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Hiệu trao đổi với Hội trí thức chuyên gia người Việt Nam tại Thụy Sỹ

Thứ trưởng Ngoại giao Phạm Quang Hiệu trao đổi với Hội trí thức chuyên gia người Việt Nam tại Thụy Sỹ

Baoquocte.vn. Thứ trưởng Phạm Quang Hiệu khẳng định thế hệ trí thức trẻ kiều bào dù sinh ra và lớn lên ở đâu cũng là một bộ phận không tách rời.
IAEA tiết lộ thông tin bên trong nhà máy điện hạt nhân của Ukraine do Nga kiểm soát

IAEA tiết lộ thông tin bên trong nhà máy điện hạt nhân của Ukraine do Nga kiểm soát

Baoquocte.vn. Có thông tin cho rằng, IAEA đang đàm phán với Ukraine và Nga để cho các chuyên gia của tổ chức này tiếp cận nhà máy điện hạt nhân Zaporozhye.
Chính sách đối ngoại thận trọng của tân Thủ tướng Australia

Chính sách đối ngoại thận trọng của tân Thủ tướng Australia

Baoquocte.vn. Các tuyên bố mới đây cho thấy tân Thủ tướng Australia Anthony Albanese có thể kế thừa cách tiếp cận của người tiền nhiệm, nhưng thận trọng và cân bằng hơn.
Hàm ý phía sau việc Thổ Nhĩ Kỳ ngăn NATO mở rộng

Hàm ý phía sau việc Thổ Nhĩ Kỳ ngăn NATO mở rộng

Baoquocte.vn. Phản đối Phần Lan và Thụy Điển vào NATO có thể giúp Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan củng cố nội bộ và khẳng định vị thế, vai trò của đất nước.
Lời nhắn nhủ của Mỹ tới Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Lời nhắn nhủ của Mỹ tới Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Mỹ khẳng định sẽ sẵn sàng sát cánh cùng đồng minh, hành động quyết liệt và mau chóng khi có vấn đề an ninh phát sinh tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Ai cản Phần Lan và Thụy Điển vào NATO?

Ai cản Phần Lan và Thụy Điển vào NATO?

Baoquocte.vn. Sự phản đối của Nga, thái độ của Thổ Nhĩ Kỳ và tuyên bố của Tổng thống Croatia có thể khiến đường vào NATO của Phần Lan và Thụy Điển trở nên khó khăn hơn.
EU và vị thế của Tổng thống Pháp E. Macron

EU và vị thế của Tổng thống Pháp E. Macron

Baoquocte.vn. Trong nhiệm kỳ mới, EU cũng sẽ vẫn là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Pháp với các mục tiêu chủ quyền, tăng trưởng và tự bảo vệ.
Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Chuyên gia: Hội nghị Cấp cao đặc biệt sẽ thảo luận về vai trò của ASEAN tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương

Baoquocte.vn. Giáo sư Chintamani Mahapatra thuộc Đại học JNU (Ấn Độ) nhận định về một số chủ đề sẽ được thảo luận trong Hội nghị Cấp cao Đặc biệt ASEAN-Mỹ sắp tới.
Kinh tế hydrogen: Cuộc chạy đua địa chính trị mới

Kinh tế hydrogen: Cuộc chạy đua địa chính trị mới

Baoquocte.vn. Sự nổi lên của nền kinh tế hydrogen mở ra một thị trường mới đầy tiềm năng, song cũng để lại không ít thách thức địa chính trị.
5 vũ khí Nga siêu cấp dễ khiến NATO phải 'toát mồ hôi hột'

5 vũ khí Nga siêu cấp dễ khiến NATO phải 'toát mồ hôi hột'

Baoquocte.vn. Xung đột tại Ukraine đã làm gia tăng căng thẳng Nga-NATO. Một số vũ khí Nga có thể khiến NATO phải dè chừng trước khi có bất cứ động thái nào.
Phục hồi tài nguyên đất: Vấn đề và giải pháp

Phục hồi tài nguyên đất: Vấn đề và giải pháp

Baoquocte.vn. Suy thoái tài nguyên đất cũng là nguyên nhân của 'dịch bệnh được truyền nhiễm từ động vật hoang dã sang người'.
Thổ Nhĩ Kỳ: Cuộc chiến về sự tồn vong của AKP

Thổ Nhĩ Kỳ: Cuộc chiến về sự tồn vong của AKP

Baoquocte.vn. Thổ Nhĩ Kỳ thông báo nước này phát động chiến dịch có quy mô lớn nhằm vào các mục tiêu thuộc PKK ở vùng biên giới miền Bắc Iraq giáp với nước này.
60 năm sau khi được coi là 'đã chết', sông Thames bất ngờ 'hồi sinh'

60 năm sau khi được coi là 'đã chết', sông Thames bất ngờ 'hồi sinh'

Baoquocte.vn. Sông Thames đã trải qua một cú 'chuyển mình' ngoạn mục và trở thành một trong những con sông sạch nhất thế giới chảy qua một thành phố.
Phương Tây cung cấp vũ khí gì cho Ukraine

Phương Tây cung cấp vũ khí gì cho Ukraine

Baoquocte.vn. Các nước phương Tây liên tục tung ra các gói hỗ trợ quân sự, bao gồm các loại vũ khí tấn công tối tân, giúp Ukraine tăng cường khả năng phòng thủ.
Tổng thống Joe Biden gửi thông điệp 4 chữ, Triều Tiên đáp lại bằng 3 tên lửa đạn đạo

Tổng thống Joe Biden gửi thông điệp 4 chữ, Triều Tiên đáp lại bằng 3 tên lửa đạn đạo

Baoquocte.vn. Vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ kết thúc chuyến công du châu Á, Triều Tiên đã phóng 3 tên lửa đạn đạo ra vùng biển phía Đông vào rạng sáng 25/5.
Mỹ chẳng còn vội vã trong việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran, vì sao?

Mỹ chẳng còn vội vã trong việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran, vì sao?

Baoquocte.vn. Dường như đã có một sự thay đổi của Mỹ rằng việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran 2015 sẽ tốt hơn những lựa chọn thay thế khác.
Thượng đỉnh nhóm Bộ tứ: Trật tự quốc tế là luật pháp quốc tế, tranh chấp phải được giải quyết hòa bình

Thượng đỉnh nhóm Bộ tứ: Trật tự quốc tế là luật pháp quốc tế, tranh chấp phải được giải quyết hòa bình

Baoquocte.vn. Các nước thành viên nhóm Bộ tứ đã thể hiện được tiếng nói chung trong nhiều vấn đề khu vực và quốc tế.
Hội nghị thượng đỉnh nhóm Bộ tứ: Trong tính toán chung có nỗi niềm riêng

Hội nghị thượng đỉnh nhóm Bộ tứ: Trong tính toán chung có nỗi niềm riêng

Baoquocte.vn. Hội nghị thượng đỉnh nhóm Bộ tứ diễn ra trong bối cảnh phức tạp của tình hình thế giới.
Tổng thống Joe Biden thăm châu Á: Giá trị của tình hữu nghị lâu năm có giúp Mỹ an tâm giữa thời cuộc?

Tổng thống Joe Biden thăm châu Á: Giá trị của tình hữu nghị lâu năm có giúp Mỹ an tâm giữa thời cuộc?

Baoquocte.vn. Tổng thống Mỹ hy vọng chuyến công du châu Á lần này sẽ củng cố niềm tin của ông rằng tình hữu nghị lâu năm có thể đem lại những kết quả xứng đáng.
Tân Thủ tướng Australia: Can đảm, chăm chỉ trong đối nội, rạch ròi trong đối ngoại

Tân Thủ tướng Australia: Can đảm, chăm chỉ trong đối nội, rạch ròi trong đối ngoại

Baoquocte.vn. Lãnh đạo Công đảng Anthony Albanese đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử để trở thành Thủ tướng thứ 31 của Australia.