Tại sao mô hình đất hiếm của Trung Quốc không dễ bị phá vỡ hay sao chép?

Hải Yến
Theo học giả người Ấn Độ Hemant Adlakha đến từ Đại học Jawaharlal Nehru, việc kiểm soát tinh chế và sản xuất nam châm của Bắc Kinh đã đặt Trung Quốc vào vị thế không thể bị thách thức trong thương mại toàn cầu, ít nhất là trong tương lai gần.
Theo dõi Baoquocte.vn trên
Tại sao mô hình đất hiếm của Trung Quốc không dễ bị phá vỡ hay sao chép?
Bên trong mỏ đất hiếm tại thành phố Bao Đầu, Khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. (Nguồn: Baidu)

Tại chuyến thị sát Khu tự trị Nội Mông vào năm 1992, ông Đặng Tiểu Bình,"kiến trúc sư chính" của Trung Quốc hiện đại, người khởi xướng các chính sách cải cách thị trường vào tháng 12/1978, từng nói: “Trung Đông có dầu mỏ và Trung Quốc có đất hiếm”.

Hơn một phần tư thế kỷ sau, giữa lúc căng thẳng thương mại Mỹ-Trung leo thang nhất vào năm 2019, truyền thông nhà nước Trung Quốc kêu gọi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình giảm xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ để đáp trả các biện pháp thương mại của Washington.

Lúc đó, Chủ tịch Tập Cận Bình gọi các nguyên tố đất hiếm này là "một nguồn tài nguyên chiến lược quan trọng”.

Vào tháng 4/2025, sau khi Mỹ công bố mức thuế đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc lên đến 145%, Bắc Kinh đã công bố các biện pháp hạn chế chưa từng có đối với xuất khẩu nam châm đất hiếm sang nền kinh tế hàng đầu thế giới.

Vào ngày 9/10, Trung Quốc thông báo các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mới và toàn diện hơn, theo đó bổ sung nhiều nguyên tố và công nghệ.

Điều khiến phương Tây và Mỹ lo ngại là, lần đầu tiên, Trung Quốc áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với các sản phẩm do nước ngoài sản xuất có chứa vật liệu đất hiếm có nguồn gốc từ Trung Quốc hoặc được sản xuất bằng công nghệ đất hiếm Trung Quốc, yêu cầu phải cấp giấy phép để tái xuất khẩu.

Những biện pháp này được coi là bước đi chiến lược nhằm tận dụng vị thế thống trị của Trung Quốc trong chuỗi cung ứng đất hiếm toàn cầu, như Chủ tịch Tập Cận Bình từng tuyên bố vào năm 2019.

Theo giới phân tích, chính sự tự tin này đã khiến Tổng thống Donald Trump đồng ý nới lỏng thuế quan đối với Trung Quốc, không chỉ một mà đến hai lần trong vài tháng qua.

Dùng sức mạnh thương mại để chống đỡ thuế quan Mỹ, Trung Quốc 'chịu nhiệt' được tới đâu?

Theo CNN, Trung Quốc đã sử dụng sức mạnh thương mại của chính nước này để đối phó với thuế quan của Mỹ. Nhưng một ...

Nỗ lực của Trung Quốc

Báo cáo gần đây của Goldman Sachs cho biết, khoảng 92% việc tinh chế đất hiếm và 98% sản xuất nam châm toàn cầu diễn ra tại Trung Quốc. Điều này đem lại cho Bắc Kinh quyền lực lớn trong các tranh chấp thương mại và khiến thị trường thế giới cực kỳ nhạy cảm với các thông tin chính sách. Báo cáo nhấn mạnh: “Sự thống trị của Trung Quốc thực sự rất lớn”.

Nhưng một loạt câu hỏi đặt ra là, Trung Quốc đã làm những gì để có được vị thế trong thương mại toàn cầu nhờ độc quyền nam châm? Tại sao không có quốc gia hoặc nhóm quốc gia nào có thể bắt kịp hoặc soán ngôi Trung Quốc trong lĩnh vực này? Mặc dù phương Tây cam kết chi hàng tỷ USD để xây dựng lại năng lực đất hiếm, nhưng tại sao điều này vẫn chưa mang lại kết quả?

Một nhà bình luận có tầm ảnh hưởng trên mạng xã hội Trung Quốc đã trả lời những câu hỏi trên. Dựa trên các nguồn tin ngành, blogger này giải thích chi phí “ô nhiễm cao” là lý do khiến Trung Quốc phát triển lợi thế về đất hiếm, đồng thời liệt kê bảy phân khúc chính của ngành công nghiệp đất hiếm. Cụ thể là khai thác mỏ, chế biến/tách khoáng, luyện kim/tách sâu, kim loại hóa, sản xuất và tái chế, và thay thế vật liệu.

More from WVR
Chính sách thị thực H-1B: Hòn đá tảng hay đòn bẩy cho Ấn Độ theo đuổi Chính sách thị thực H-1B: Hòn đá tảng hay đòn bẩy cho Ấn Độ theo đuổi 'giấc mơ Mỹ'?

Trong chuỗi công nghiệp đất hiếm toàn cầu, Trung Quốc nắm giữ lợi thế tuyệt đối ở khâu thứ ba và thứ tư được đề cập ở trên.

Hơn nữa, trong 30 năm qua, Trung Quốc đã chịu 80-90% ô nhiễm trong chuỗi ngành công nghiệp đất hiếm toàn cầu.

Giai đoạn từ năm 1980-2010 là thời kỳ ô nhiễm nặng nhất đối với ngành công nghiệp đất hiếm của Trung Quốc. Thời kỳ này đặc trưng bởi khai thác trái phép quy mô lớn và khai thác chợ đen.

Các khu vực khai thác ở trên núi đầy những hố rỗng, dung dịch xử lý axit được xả trực tiếp vào sông, chất thải tồn dư được chất đống khắp nơi, không có ao hồ ngăn thấm, không có hồ chứa chất thải, không có hệ thống thu gom, và một lượng lớn chất thải phóng xạ (chứa thorium) không thể quản lý được.

Nhưng kể từ năm 2011, Trung Quốc đã tiến hành chiến dịch mạnh mẽ và toàn diện nhằm xử lý ô nhiễm đất hiếm.

Từ năm 2016 đến 2024, Trung Quốc bước vào giai đoạn “đất hiếm xanh”, hợp nhất ngành công nghiệp đất hiếm thành sáu doanh nghiệp nhà nước. Từ năm 2022 đến 2025, Trung Quốc lần đầu tiên thúc đẩy “Đất hiếm không phát thải”, bao gồm công nghệ không phát thải cho nước thải đất hiếm, chôn lấp an toàn và tái sử dụng thứ cấp chất thải rắn đất hiếm, cũng như giám sát số hóa đống thải.

Mô hình không dễ phá bỏ

Tháng 9/2025, Liên minh châu Âu (EU) khai trương nhà máy sản xuất nam châm vĩnh cửu Narva tại Estonia, được mệnh danh là “viên đạn bạc cho ngành công nghiệp, khí hậu và địa chính trị”.

Quyết định xây dựng nhà máy thương mại đầu tiên về đất hiếm của châu Âu tại Narva, nằm ngay sát biên giới Nga, được đưa ra vào cuối năm 2022. Việc liên minh cờ xanh bắt đầu sản xuất thương mại nam châm cũng được nhìn nhận như một nỗ lực nhằm đối phó với “việc siết chặt kiểm soát nguyên liệu quan trọng” của Trung Quốc.

Tuy nhiên, chỉ hơn một tháng sau khi bắt đầu sản xuất, giới báo chí chỉ ra rằng, sẽ không dễ dàng phá vỡ thế độc quyền của Trung Quốc trong việc tinh chế và sản xuất các nguyên tố.

Tờ Wall Street Journal cho rằng, nhà máy nam châm mới ở Narva là nỗ lực chung của châu Âu nhằm bảo đảm một vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, công suất dự kiến ban đầu của nhà máy là 2.000 tấn nam châm vĩnh cửu, chỉ là một phần so với nhu cầu mà các nhà phân tích ước tính châu Âu cần.

Hơn nữa, một vấn đề mà châu Âu có thể gặp phải là làm thế nào để bảo đảm nguồn cung liên tục, vì châu lục này không có khai thác đất hiếm.

Dù được coi là “đòn bẩy bạc” của châu Âu, kế hoạch nâng công suất sản xuất của nhà máy Narva lên 5.000 tấn sẽ còn xa vời so với việc giúp châu Âu độc lập khỏi chuỗi cung ứng của Trung Quốc.

Xu hướng mới của ngoại thương Trung Quốc: Từ bán sản phẩm đến xuất khẩu năng suất

Xu hướng mới của ngoại thương Trung Quốc: Từ bán sản phẩm đến xuất khẩu năng suất

Tờ Wall Street Journal dẫn dữ liệu từ Adamas Intelligence cho biết, tổng nhu cầu của châu Âu được dự báo đạt khoảng 45.000 tấn vào năm 2030. Vì vậy, không có gì ngạc nhiên khi Goldman Sachs cho rằng, mặc dù phương Tây cam kết chi hàng tỷ USD để tái thiết năng lực đất hiếm, tiến trình sẽ vô cùng chậm chạp.

Daan Struyven, Trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa toàn cầu tại Goldman Sachs, tin rằng phương Tây có thể mất một thập kỷ hoặc lâu hơn để trở nên độc lập trong lĩnh vực đất hiếm.

“Sẽ mất nhiều năm để xây dựng các chuỗi cung ứng độc lập ở phương Tây, vì việc xây dựng một mỏ mất khoảng 10 năm và xây dựng một nhà máy tinh luyện mất khoảng 5 năm”, chuyên gia Struyven cho biết thêm.

Ngoài ra, các nhà máy nam châm mới ở châu Âu và Mỹ sẽ đối mặt với những thách thức lớn trong việc cạnh tranh với Trung Quốc để duy trì các tiêu chuẩn môi trường cao.

Bình luận gần đây từ Trung Quốc cho rằng, Khu công nghệ cao đất hiếm Bao Đầu, trung tâm tách đất hiếm nhẹ lớn nhất thế giới ở Nội Mông, và Tập đoàn đất hiếm Cán Châu, trung tâm đất hiếm nặng quan trọng nhất thế giới ở Giang Tây, là những doanh nghiệp đất hiếm đầu tiên trên thế giới đạt chứng nhận hệ thống quản lý môi trường ISO-14001 và được biết đến như “doanh nghiệp đất hiếm thân thiện với môi trường nhất thế giới”.

Các nhà sản xuất Mỹ và Nhật Bản từng nhiều lần đến thăm hai trung tâm đất hiếm nêu trên ở Trung Quốc, thừa nhận rằng: “Trung Quốc đã đạt được phương pháp tách đất hiếm thân thiện với môi trường nhất và rẻ nhất trên thế giới”.

Do đó, mô hình tinh chế và sản xuất không phát thải kiểu “Trung Quốc” hiện tại có thể là điều khó nhất để các nước phương Tây làm theo.

Australia 'hiến kế' giải quyết vấn đề đất hiếm

Báo chí Australia đánh giá, việc Trung Quốc vừa qua đưa ra các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mới và mở rộng ...

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc: Châu Âu không còn là ‘người ngoài cuộc’?

Theo trang Modern Diplomacy, loạt diễn biến liên quan đến đất hiếm, chất bán dẫn, sản phẩm nông nghiệp và các lỗ hổng trong chuỗi ...

Vàng, đất hiếm và địa kinh tế chiến lược trong quan hệ Mỹ-Trung Quốc

Học giả Zhadyger Abdrakhman, nhà nghiên cứu độc lập chuyên về địa chính trị và an ninh năng lượng, đã đăng bài phân tích trên ...

Canada nỗ lực thiết lập bản đồ khoáng sản chiến lược

Ngày 15/11, Bộ trưởng Tài nguyên Thiên nhiên Canada cho biết kế hoạch mua cổ phần trong các dự án sản xuất và chế biến ...

Ấn Độ 'bắt tay' với các đối tác Nam Mỹ, đa dạng hoá nguồn cung một mặt hàng chiến lược

Việc Ấn Độ lồng ghép nội dung về khoáng sản trong đàm phán các hiệp định thương mại tự do (FTA) với một số đối ...

(theo Modern Diplomacy)

Bài viết cùng chủ đề

Cạnh tranh Mỹ-Trung Quốc

Đọc thêm

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Khủng hoảng năng lượng: Người dân Ukraine chuẩn bị cho một mùa Đông nhiều bất định

Các cuộc tấn công của Nga vào hệ thống năng lượng Ukraine khiến hàng triệu người dân phải đối mặt với nguy cơ thiếu điện, sưởi ấm.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt của các bộ, ngành, địa ...
Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn

Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, đã diễn ra Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.
Luật sư Trần Diệu Thúy: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý

Luật sư Trần Diệu Thúy: Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chủ động phòng ngừa rủi ro pháp lý

Trong bối cảnh môi trường kinh doanh liên tục biến động, yêu cầu tuân thủ pháp luật ngày càng trở thành một phần quan trọng trong chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, ...
Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ về Quy hoạch tổng thể quốc gia

Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ về Quy hoạch tổng thể quốc gia

Ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 81/2023/QH15 về Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050.
Ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Ban hành Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế

Kế hoạch tổng thể quản trị xuất siêu và phòng tránh các rủi ro trong hoạt động thương mại quốc tế giai đoạn 2026-2030 ban hành ngày 21/11.
Chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nổi bật tuần 14-20/11/2026

Chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ nổi bật tuần 14-20/11/2026

Tín dụng ưu đãi hỗ trợ phát triển vùng miền núi; Đề án tổng thể về nền tảng số quốc gia về lưu trữ... là những thông tin chỉ đạo, điều hành nổi bật.
Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Siam Piwat: Kiến tạo những điểm đến, thúc đẩy động lực tăng trưởng mới

Với di sản tiên phong trong việc xây dựng các công trình nổi tiếng toàn cầu, nhà phát triển bất động sản hàng đầu Thái Lan tiếp tục thách thức các quy ước, tạo ra ...
Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Mỗi đối tượng chỉ được mua, thuê một căn nhà ở xã hội, hạn chế chuyển nhượng trong 5 năm đầu

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Lê Hồng Vinh thông tin, dự kiến đến hết năm 2026, cả nước sẽ hoàn thành 87.601 căn nhà ở xã hội, đạt 90% so với kế hoạch đề ra.
Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng - Tổ hợp căn hộ ven sông Hàn tại phường An Hải

Capital Square Đà Nẵng là tổ hợp căn hộ và thương mại dịch vụ nằm tại phường An Hải, bờ đông sông Hàn. Tổ hợp thuộc hệ sinh thái phát triển của BRG, với sự ...
Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi): Đề xuất cắt giảm 7 điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp, phân quyền cho địa phương

Bộ Xây dựng đề xuất sửa đổi toàn diện Luật Kinh doanh bất động sản năm 2023, trong đó dự kiến cắt giảm 7 điều kiện đầu tư kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục ...
Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Penthouse The Nelson Private Residences: Chốn riêng tư – Đặc quyền xa xỉ

Giữa nhịp sống sôi động của Hà Nội, khi sự riêng tư và chất lượng sống ngày càng trở thành những tiêu chí quan trọng của giới thượng lưu, Penthouse không đơn thuần là một ...
Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Phân khu Vịnh Mây tại Vinhomes Hải Vân Bay có gì đặc biệt?

Vinhomes Hải Vân Bay, Làng Vân Đà Nẵng, thu hút sự quan tâm nhờ định hướng phát triển không gian sống gắn liền với thiên nhiên và cảnh quan ven biển Đà Nẵng. Trong đó, ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 20/11: Đồng USD tăng nhẹ so với rổ các đồng tiền chủ chốt

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 20/11: Đồng USD tăng nhẹ so với rổ các đồng tiền chủ chốt

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 20/11 ghi nhận đồng USD tăng nhẹ so với rổ các đồng tiền chủ chốt khác.
MB - Ngân hàng Việt Nam duy nhất vào Top 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN (2023 – 2026)

MB - Ngân hàng Việt Nam duy nhất vào Top 10 thương hiệu tăng trưởng nhanh nhất ASEAN (2023 – 2026)

Với giá trị thương hiệu tăng trưởng 152% trong giai đoạn 2023-2026, MB là đại diện duy nhất ngành Ngân hàng Việt Nam và đứng thứ 8 trong danh sách 10 thương hiệu tăng trưởng ...
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 19/11: Đồng USD chạm mức cao mới trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 19/11: Đồng USD chạm mức cao mới trong vòng 19 tháng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 19/11 cho thấy đồng USD đã chạm mức cao mới trong vòng 19 tháng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11: Đà giảm của đồng USD chưa cho thấy xu hướng suy yếu trên diện rộng

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 18/11 cho thấy đà giảm của đồng USD chưa phải dấu hiệu khởi đầu cho một xu hướng suy yếu trên diện rộng.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11: Kinh tế Mỹ tăng trưởng tốt giúp đồng USD duy trì sức hấp dẫn

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 17/11 cho thấy tăng trưởng kinh tế Mỹ và thị trường chứng khoán khởi sắc giúp khôi phục sức hấp dẫn của đồng USD.
Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11: Kỳ vọng Fed tăng lãi suất trở thành động lực hỗ trợ đồng USD

Tỷ giá ngoại tệ, tỷ giá USD/VND hôm nay 16/11 cho thấy kỳ vọng Fed tăng lãi suất trong tháng 12 đang trở thành động lực hỗ trợ đồng USD.
Phiên bản di động