Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Á (C5+1): Định hình lại cuộc chơi

Phan Quân
Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Á (C5+1) tại Washington D.C. (Mỹ) 6/11 được kỳ vọng mở ra một kỷ nguyên mới cho hợp tác song phương.
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Đây là lần đầu tiên sau 10 năm, cơ chế hợp tác C5+1, gồm xứ cờ hoa và năm nước Trung Á, họp thượng đỉnh. Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ lần đầu gặp lãnh đạo các nước Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan và Turkmenistan tại Nhà Trắng.

Vì vậy, Hội nghị được kỳ vọng mở ra kỷ nguyên mới trong quan hệ giữa Mỹ và Trung Á, khu vực nổi tiếng với trữ lượng tài nguyên thiên nhiên phong phú, đặc biệt là đất hiếm, điều Washington đặc biệt quan tâm.

Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Á (C5+1): Định hình lại cuộc chơi
Với vị trí địa lý và tài nguyên, khoáng sản phong phú, Trung Á nhận được sự quan tâm lớn của Nga, Trung Quốc và Mỹ. (Nguồn: Depositphotos)

Kinh tế là trọng tâm

Được khởi xướng bởi cựu Tổng thống Barack Obama năm 2015 trong nỗ lực cân bằng ảnh hưởng với Nga và Trung Quốc, cơ chế C5+1 đã thúc đẩy 1,5 tỷ USD nguồn hỗ trợ và đầu tư của Mỹ vào Trung Á, từ khai thác uranium ở Kazakhstan tới huấn luyện chống khủng bố ở khu vực.

Tuy nhiên, quyết định nâng cấp từ cơ chế bộ trưởng lên nguyên thủ phản ánh cách tiếp cận mới của Tổng thống đương nhiệm Donald Trump khi đề cao việc tìm kiếm các thỏa thuận song phương, đi vào thực chất để tối ưu hóa lợi ích trước sự hiện diện của Nga và Trung Quốc tại khu vực chỉ có 75 triệu dân, nhưng lại giàu tài nguyên này.

Ông Luke Coffey, nhà nghiên cứu cao cấp tại Viện Hudson (Mỹ) đánh giá: “Hội nghị là cơ hội chiến lược cho Mỹ để làm sâu sắc hơn nữa quan hệ với Trung Á vào thời điểm khu vực này ngày càng quan trọng với chuỗi cung ứng toàn cầu”.

Đồng thời, cảnh báo: “Nếu không có những cam kết thực chất về thương mại và cơ sở hạ tầng, C5+1 chỉ là một sự kiện để chụp ảnh không hơn không kém”. Ông Coffey cũng đề xuất mời Azerbaijan tham gia cơ chế để “mở khóa” hành lang năng lượng Caspian mà không phải đi qua các địa điểm then chốt, hiện do Nga kiểm soát.

Trong bối cảnh đó, dù nghị trình chính thức chưa được công bố, một số nội dung được tiết lộ cho thấy trọng tâm của Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung Á lần này sẽ là kinh tế. Kazakhstan, nhà sản xuất uranium hàng đầu thế giới, mong muốn nhận được sự bảo đảm của Mỹ để tiếp tục xuất khẩu, bảo đảm nguồn cung cho các nhà máy hạt nhân của xứ cờ hoa trong bối cảnh hiện nay.

Uzbekistan, dưới sự lãnh đạo của Tổng thống Shavkat Mirziyoyev theo đường hướng cải cách, mời gọi Mỹ tham gia khai phá tiềm năng tới 100 tỷ USD trong ngành dệt may và tái chế. Ngoài ra, Kazakhstan, Uzbekistan, Tajikistan và Turkmenistan có thể sẽ đề nghị Mỹ gỡ bỏ hoàn toàn cấm vận thương mại trên cơ sở Đạo luật Jackson-Vanik năm 1974, thay vì phải đợi khảo sát hàng năm như dự kiến.

Tại Hội nghị, các bên có khả năng đề cập Tuyến đường vận chuyển quốc tế xuyên Caspian, hay “Hành lang trung tâm”, mạng lưới giao thông kết nối châu Âu và châu Á giúp giảm thời gian chờ tới 15 ngày.

Trong khi đó, phía Mỹ dành sự quan tâm đặc biệt đối với các khoáng sản then chốt như đồng, cobalt và nickel, vốn có vai trò đặc biệt trong sản xuất pin xe ô tô và mô tô điện. Ước tính, nhu cầu của thị trường đối với các khoáng sản này sẽ tăng gấp bốn lần trong giai đoạn 2022-2050 và Mỹ không muốn bỏ lỡ cơ hội mở rộng thị phần, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng đất hiếm của Trung Quốc.

Về các vấn đề an ninh, Mỹ mong muốn nối lại các chuyến bay qua không phận và đặt căn cứ tại Trung Á. Đổi lại xứ cờ hoa sẽ cung cấp thông tin tình báo về mối đe dọa của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (ISIS) tự xưng tại vùng Khorasan, vốn xuất phát từ Afghanistan.

Ông Temur Umarov, nhà nghiên cứu tại Chương trình Nga và Á-Âu thuộc Quỹ Carnegie về hòa bình quốc tế (Mỹ), cho rằng phong cách của ông Trump có nhiều điểm tương đồng với ngoại giao “đa hướng” của khu vực, cho phép các nhà lãnh đạo Trung Á có thể xích lại gần Washington mà không làm mất lòng Bắc Kinh và Moscow, hai đối tác truyền thống ở khu vực.

Còn đó giới hạn

Mặt khác, vai trò của Mỹ tại khu vực Trung Á vẫn còn hạn chế so với Nga và Trung Quốc. Tháng 10/2025, tại Hội nghị thượng đỉnh ở Astana, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã kêu gọi lãnh đạo Trung Á thúc đẩy kim ngạch song phương đạt 50 tỷ USD. Trong khi đó, Trung Quốc hiện đã cung cấp các khoản cho vay tới 40 tỷ USD tại khu vực, dù thuế quan của Mỹ đã góp phần làm chậm quá trình này. Cả Moscow và Bắc Kinh đều đang theo dõi sát sao động thái của Washington - điều này có thể lý giải tại sao thông tin xung quanh Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung Á lần đầu tiên lại không xuất hiện nhiều.

Tương tự, ông Richard Kauzlarich, cựu đại sứ Mỹ tại Azerbaijan và hiện là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Trung Đông (Mỹ) cho rằng Washington cần tập trung vào kinh tế, thay vì cố gắng tác động tới quan hệ của Trung Á với Nga cùng Trung Quốc.

Theo ông, dù có thể đạt thỏa thuận về uranium với Kazakhstan, song Mỹ cần tuân thủ cam kết của mình, thay vì “đem con bỏ chợ” như khi nước này bất ngờ rút quân Afghanistan vào năm 2021, qua đó tác động nghiêm trọng tới an ninh Trung Á và gây mất uy tín đối với các nước đối tác ở khu vực này.

Ngoài ra, nhà phân tích Laura DeNardis của Quỹ Marshall (Mỹ) cho rằng, Washington cần lưu tâm đến vấn đề quản trị trong quan hệ với Trung Á: “Trung Á có điều Mỹ cần - khoáng sản then chốt - song các mối quan hệ bền vững cần sự minh bạch, chứ không chỉ là những đường ống và hầm mỏ”.

Liệu Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Trung Á có thể góp phần xây dựng những mối quan hệ bền vững, vẽ lại “Con đường tơ lụa” hay chỉ là buổi gặp mặt cho một dịp kỷ niệm. Đáp án vẫn ở phía trước.

Thượng đỉnh hòa bình về Dải Gaza: Iran từ chối lời mời tham dự, Anh sẵn lòng đóng vai trò 'hàng đầu' trong tái thiết khu vực

Trong lúc Iran nêu lý do không thể tham dự Hội nghị thượng đỉnh hòa bình về Dải Gaza tại Ai Cập dù đã được ...

Việt Nam - Hành trình từ tham gia đến định hình luật chơi trong hợp tác toàn cầu về an ninh mạng

Công ước Hà Nội mang nhiều ý nghĩa chiến lược cả về pháp lý, đối ngoại và an ninh quốc gia.

Campuchia-Thái Lan kết thúc cuộc họp Ủy ban biên giới chung, tái khẳng định cam kết vì hòa bình và ổn định

Sáng 23/10, cuộc họp đặc biệt lần thứ 2 Ủy ban Biên giới chung Campuchia-Thái Lan (GBC) đã kết thúc tại Kuala Lumpur, Malaysia với ...

EU siết vòng vây năng lượng Nga, Mỹ ra đòn quyết định, 'cuộc chơi' sẽ thay đổi?

Các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ và EU được đánh giá sẽ gia tăng đáng kể sức ép tài chính đối với Nga, ...

Điện Kremlin lên tiếng về thông tin Nga-Mỹ hủy hội nghị thượng đỉnh, cập nhật tình hình đối thoại về vấn đề Ukraine

Ngày 31/10, Điện Kremlin nhấn mạnh mọi người nên dựa vào tuyên bố chính thức của Bộ Ngoại giao Nga và Bộ Ngoại giao Mỹ, ...

Đọc thêm

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Ngày hội bóng đá gắn kết cộng đồng người Việt tại Nhật Bản

Hơn 3.000 cầu thủ tham gia hệ thống giải đấu khu vực, 24 đội bóng xuất sắc tranh tài tại vòng chung kết toàn quốc FAVIJA CHAMPIONS CUP 2026.
Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 có thể giảm thêm 300 USD/ounce, nhà đầu tư chưa nên vội mua vào

Giá vàng hôm nay 23/11/2026 lao dốc về ngưỡng 3.500 USD/ounce, khiến nhà đầu tư giữ tâm lý bi quan.
Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Đường đến APEC 2027 - Tự hào, trách nhiệm và thời cơ

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuẩn bị cao điểm cho Năm APEC 2027, với sự chỉ đạo xuyên suốt từ Trung ương và sự vào cuộc quyết liệt ...
Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Tổng thống Mỹ bày tỏ không hài lòng về thâm hụt thương mại với Canada

Ngày 21/11, Tổng thống Donald Trump cho biết, Mỹ và Canada sẽ sớm đạt được một thỏa thuận thương mại.
Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Dự báo thời tiết đêm hôm nay và ngày mai (23/11): Bắc Bộ đêm và sáng sớm trời rét; cả nước ngày nắng

Thông tin dự báo thời tiết các khu vực trong đêm hôm nay và ngày mai (23/11) từ Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia.
Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Ngoại giao kinh tế Việt Nam tại Malaysia: Từ kết nối đến hợp tác thực chất

Chiều 22/11, Chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam và Malaysia đã diễn ra với sự tham gia của 41 doanh nghiệp hai nước.
Mexico bắt giữ trùm ma túy nằm trong danh sách truy nã của FBI

Mexico bắt giữ trùm ma túy nằm trong danh sách truy nã của FBI

Quân đội Mexico đã bắt giữ Fausto Isidro Meza-Flores, thủ lĩnh băng đảng Los Mazatlecos và nằm trong danh sách 10 đối tượng bị FBI truy nã.
Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ gọi ông Putin là 'bạn tôi', Đặc phái viên Nga lên tiếng, hé lộ nhiều trao đổi quan trọng

Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khẳng định mối quan hệ cá nhân tốt đẹp với người đồng cấp Nga Vladimir Putin, gọi nhà lãnh đạo Nga là “bạn tôi”.
Mỹ - Iran đồng loạt phát tín hiệu muốn đạt thỏa thuận, giữa lằn ranh đỏ vẫn có 'giải pháp công bằng'

Mỹ - Iran đồng loạt phát tín hiệu muốn đạt thỏa thuận, giữa lằn ranh đỏ vẫn có 'giải pháp công bằng'

Mỹ và Iran cùng phát đi tín hiệu sẵn sàng hướng tới một thỏa thuận chấm dứt xung đột kéo dài gần 9 tháng qua, dù vẫn còn những bất đồng về các điều kiện ...
Đất hiếm ở một châu lục có tiềm năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc

Đất hiếm ở một châu lục có tiềm năng thay thế nguồn cung từ Trung Quốc

Châu Phi được đánh giá có tiềm năng trở thành một nguồn cung thay thế đáng kể nếu đẩy nhanh khai thác, chế biến và tinh luyện đất hiếm.
Tình hình Mỹ-Iran: Washington trừng phạt các thực thể liên quan đến kinh doanh dầu mỏ, ông Trump chịu một sức ép

Tình hình Mỹ-Iran: Washington trừng phạt các thực thể liên quan đến kinh doanh dầu mỏ, ông Trump chịu một sức ép

Cập nhật những diễn biến mới nhất trong quan hệ Mỹ-Iran ngày hôm nay.
Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Mỹ nói châu Âu né tránh đối thoại với Tổng thống Putin

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent nhận định các quốc gia châu Âu đang muốn ‘thu mình lại’ hòng né tránh việc đối thoại với Tổng thống Nga.
Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Bài toán nhân tài (Kỳ 2): Thu hút, trọng dụng và giữ chân

Cạnh tranh nhân tài không chỉ giới hạn ở tài chính, mà mở rộng sang điều kiện làm việc, quyền tự chủ chuyên môn và cơ hội phát triển.
Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Bài toán nhân tài (Kỳ 1): Đổi mới đào tạo gắn với nhu cầu

Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt, nhân tài là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và tự chủ công nghệ của mỗi quốc gia.
Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Từ Madrid đến Gaza: Những khuôn khổ cho hòa bình Trung Đông

Các khuôn khổ hòa bình tại Trung Đông cụ thể hơn về cơ chế thực thi, song vẫn vướng những bất đồng cản trở việc triển khai.
Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng: Khi ranh giới mờ dần

Công nghệ lưỡng dụng là công nghệ có thể phục vụ cả mục đích dân sự lẫn quân sự. Sự chuyển giao giữa hai lĩnh vực có thể diễn ra theo cả hai chiều.
Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Từ cứu trợ sau thảm họa đến chủ động phòng ngừa

Nhiều quốc gia đang đưa ra nhiều giải pháp chủ động phòng ngừa ngay khi xuất hiện những dấu hiệu rủi ro.
Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua chiếm lĩnh quỹ đạo Trái đất

Cuộc đua đưa vệ tinh lên quỹ đạo Trái đất không còn là chuyện đưa ai lên quỹ đạo, mà còn là ai có thể ở lại, khai thác và định hình luật chơi.
Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Chính sách công nghiệp đang 'hồi sinh' ở Đông Á và trên toàn thế giới

Liệu sự phục hồi chính sách công nghiệp ở Đông Á có mang lại tăng trưởng bền vững, thịnh vượng rộng khắp và khả năng phục hồi kinh tế tốt hơn hay không vẫn còn ...
Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc-Nga: Phép thử đối thoại giữa các cường quốc

Cuộc gặp ba bên giữa các nhà lãnh đạo Nga, Mỹ và Trung Quốc tại Thâm Quyến ngày 19/11 được đánh giá là dấu mốc ngoại giao đáng chú ý.
Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Malaysia đánh giá cao vai trò cầu nối chiến lược của Việt Nam tại tiểu vùng Mekong

Học giả Awang Azman Awang Pawi người Malaysia đã trả lời phỏng vấn về Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49, diễn ra từ 14-17/11 tại Manila, Philippines.
EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc

EU tổ chức hội nghị thượng đỉnh AI đầu tiên, tìm cách thu hẹp khoảng cách với Mỹ và Trung Quốc
Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California

Siêu El Niño gây biến động bất thường đối với hệ sinh thái biển California
Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31

Tổng Thư ký Liên hợp quốc kêu gọi cắt giảm mạnh khí thải tại COP31
Phiên bản di động