![]() |
| Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình (ở giữa) đứng cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump (bên trái) và Tổng thống Nga Vladimir Putin bắt tay trước buổi tiệc chào mừng tại Hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến, Trung Quốc ngày 18/11. (Nguồn: THX) |
Sự kiện lịch sử đó có thể được tiếp nối bằng các cuộc trao đổi sâu hơn ở cấp làm việc, không chỉ trong phạm vi tam giác quyền lực “Mỹ - Trung - Nga” mà còn liên quan, tác động đến trật tự thế giới.
Ba cường quốc, một tuyên bố chung và bốn điểm cốt lõi
Chương trình nghị sự của cuộc gặp thượng đỉnh được Trung Quốc, Mỹ, Nga chuẩn bị kỹ lưỡng, bao gồm tình hình quốc tế, các vấn đề quan tâm liên quan đến ba nước. Nó còn được rà soát trong các cuộc tiếp xúc song phương trước đó. Kết quả thượng đỉnh thể hiện trong Tuyên bố chung và cuộc trao đổi với báo chí truyền thông sau sự kiện. Qua đó, nổi bật quan điểm chung định hướng về bốn vấn đề cốt lõi mang tính toàn cầu.
Một là, kiểm soát vũ khí hạt nhân. Ba cường quốc tái khẳng định quan điểm “một cuộc chiến tranh hạt nhân sẽ không có người thắng và tuyệt đối không được phép xảy ra”; sự cần thiết duy trì đối thoại về giảm thiểu rủi ro và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân. Cam kết của lãnh đạo ba cường quốc hạt nhân hàng đầu nếu được hiện thực hóa sẽ là động lực cho nỗ lực ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn cầu.
Hai là, thảo luận định hướng “cải cách Liên hợp quốc” để có thể “ứng phó thách thức toàn cầu hiệu quả hơn, thực hiện sứ mệnh cốt lõi là duy trì hòa bình và an ninh quốc tế”. Cải cách, củng cố, nâng cao vai trò của tổ chức đa phương lớn nhất, quan trọng nhất toàn cầu là nhu cầu cấp thiết nhưng khó thực hiện bởi cơ chế cũ, lợi ích quốc gia khác nhau, nhất là từ chính các Ủy viên thường trực Hội đồng Bản an Liên hợp quốc.
Bắc Kinh, Washington và Moscow đã thảo luận về việc “tôn trọng quyền miễn trừ dành cho các quan chức nhà nước, đồng thời nhất trí rằng Tòa án Hình sự quốc tế và các thể chế tương tự không được lạm dụng thẩm quyền của mình”. Vừa qua, đã xảy ra một số sự kiện, nên dễ hiểu vì sao ba nhà lãnh đạo quan tâm và thống nhất về vấn đề này. Với quyền lực, ảnh hưởng lớn, nếu ba Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an thống nhất được quan điểm định hướng, thì công cuộc cải cách Liên Hợp quốc sẽ thuận lợi hơn nhiều.
Ba là, nhấn mạnh tầm quan trọng của duy trì dòng chảy năng lượng ổn định. Nga, Mỹ, Trung Quốc dự định tăng cường sản xuất và cung cấp các sản phẩm dầu mỏ đã qua tinh chế vì lợi ích của các quốc gia trên thế giới. Lợi ích của ba nước khác nhau nhưng đều gắn với sự ổn định của nguồn cung năng lượng. Sự gặp gỡ trong quan điểm giữa hai ông lớn xuất khẩu dầu khí và nhà tiêu thụ, sản xuất hàng đầu thế giới là động lực cho dòng chảy năng lượng toàn cầu.
Bốn là, cả ba nhà lãnh đạo đều nhấn mạnh trách nhiệm trong duy trì đối thoại, ứng phó các thách thức toàn cầu, bảo vệ bảo vệ hòa bình, ổn định thế giới. Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định “... các nước lớn gánh vác trách nhiệm đặc biệt. Sự tương tác tích cực giữa các cường quốc không phải là lựa chọn tùy ý mà là yêu cầu bắt buộc”; “Lịch sử cho thấy khi các cường quốc chung sống hòa hợp, thế giới hòa bình. Khi các cường quốc xung đột, thế giới rơi vào bất ổn”. Ông chủ Nhà Trắng đồng tình “chưa từng có hòa bình nào được tạo ra bằng cách từ chối các cơ hội tiếp xúc và đối thoại. Cùng nhau, chúng ta đang chọn một con đường khác”. Chủ nhân Điện Kremlin nhấn mạnh “rất nhiều lợi ích chung trong việc giải quyết các xung đột khu vực, trong đó rõ ràng có xung đột tại Ukraine”. Diễn đạt khác nhau, nhưng cùng chung thông điệp về trách nhiệm nước lớn đối với hòa bình, ổn định thế giới.
Hội nghị thượng đỉnh mở thêm cơ hội đối thoại giữa Mỹ, Trung Quốc và Nga. Khi đối thoại bị coi là yếu thế và phô trương sức mạnh, làm công cụ răn đe, gây sức ép, mặc cả thì việc ba nhà lãnh đạo hàng đầu cùng nhấn mạnh vai trò tiếp xúc, đối thoại là sự cần thiết, tín hiệu tích cực, giảm nguy cơ tính toán sai lầm trong quan hệ Mỹ - Trung - Nga.
Bối cảnh, mục tiêu, ý nghĩa khác nhau nhưng Thượng đỉnh Trung – Mỹ - Nga ngày 19/11 được dư luận so sánh với Hội nghị Yalta năm 1945. Điều đó cho thấy sự thu hút của nó đối với cộng đồng quốc tế. Bốn vấn đề cốt lõi nêu trên là bốn trụ cột chiến lược trong quan hệ giữa các nước lớn nói riêng và quan hệ quốc tế nói chung. Thượng đỉnh Trung - Mỹ - Nga đưa ra Tuyên bố chung là một kết quả tích cực, mang tính xây dựng, tác động lớn đến định hình trật tự quốc tế. Cuộc gặp thượng đỉnh ở Thâm Quyến là sự kiện ngoại giao mang tính biểu tượng, có thể mở ra những chuyển động mới, cụ thể, thiết thực. Kết quả đó nhờ nỗ lực chủ động, tích cực của chủ nhà Trung Quốc và ba cường quốc thấy rằng cần đối thoại, hợp tác với nhau. Nhưng phía sau cũng ẩn chứa những băn khoăn, quan ngại.
![]() |
| Hội nghị thượng đỉnh Trung-Nga-Mỹ mang tính lịch sử. (Nguồn: TASS) |
Một số vấn đề đặt ra
Thứ nhất, khác biệt, khoảng cách giữa tuyên bố và hành động thực tế.
Cuộc gặp thượng đỉnh có những tín hiệu tích cực nhưng khó tạo ra đột phá cụ thể do ưu tiên chiến lược và lợi ích của mỗi quốc gia khác nhau. Washington muốn duy trì, khẳng định vai trò dẫn dắt; Bắc Kinh đòi hỏi vai trò lớn hơn trong định hình luật chơi quốc tế tương xứng với sự phát triển mạnh mẽ và vị thế của mình. Nga cần phá thế cô lập, yêu cầu vị thế chiến lược trong vấn đề an ninh khu vực, toàn cầu.
Thống nhất tuyên bố, cam kết rất quan trọng nhưng quyết định vẫn là hành động thực tế được kiểm chứng, cơ chế giám sát, xử lý khủng hoảng và sự minh bạch thực chất. Sức mạnh, vị thế, tính toán chiến lược không hoàn toàn đồng nhất, nhưng điều quan trọng là họ thừa nhận, không thể không hợp tác với nhau.
Thứ hai, những điểm nóng phức tạp, kéo dài bị bỏ qua.
Dù được trao đổi, nhưng chưa tìm được tiếng nói chung, nên Tuyên bố thượng đỉnh không đề cập trực tiếp đến các vấn đề phức tạp, nhạy cảm như xung đột Nga - Ukraine, căng thẳng ở Trung Đông, cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) tiềm ẩn hệ lụy trong quân sự hay tranh chấp công nghệ bán dẫn. Trước và trong hội nghị thượng đỉnh, hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn với cường độ cao ở Ukraine, Nga; Mỹ và Iran vẫn đưa ra tuyên bố cứng rắn cùng với đòn tấn công qua lại. Khủng hoảng tại Nvidia liên quan đến đời tư của CEO đồng sáng lập Jensen Huang, xuất khẩu chip và nghi vấn an ninh quốc gia giữa hai cường quốc hàng đầu.
Không nhắc đến nhưng các vấn đề trên vẫn tồn tại, liên quan đến cả Mỹ, Trung Quốc, Nga với mức độ khác nhau. Nó không phải là vấn đề riêng của “tam giác quyền lực” mà tác động mạnh đến hòa bình, ổn định, an ninh và hợp tác quốc tế. Họ không thể phớt lờ, nhưng vấn đề là giải quyết sự khác nhau trong ưu tiên chiến lược và lợi ích quốc gia.
Thứ ba, lo ngại về trật tự thế giới đa cực và vai trò của các quốc gia tầm trung.
Một số chuyên gia phương Tây ví Thượng đỉnh Trung - Mỹ - Nga như một “Yalta 2.0”. Nghĩa là họ ngầm lo ngại “tam giác quyền lực Mỹ - Trung - Nga” tự định đoạt phạm vi ảnh hưởng toàn cầu; làm suy giảm vị thế của Liên minh châu Âu (EU) và các quốc gia tầm trung trong cấu trúc an ninh mới. Thực tế, EU không chỉ vắng mặt trong thượng đỉnh lần này (có lí do liên quan đến không gian địa lý của APEC) mà cả trong cuộc gặp ba bên ở Tiểu vương quốc Ả rập thống nhất (UAE) về xung đột Nga – Ukraine và một số sự kiện khác.
Truyền thông Trung Quốc phủ nhận điều này. Ba cường quốc có thể thống nhất trong một số vấn đề nhưng nhiều lĩnh vực khác vẫn bất đồng vì lợi ích quốc gia. Dù vậy, quan ngại này vẫn tồn tại và cần được quan tâm. Nếu không tính đến vai trò của EU, khối các nước “Nam bán cầu” và các quốc gia tầm trung, thì trật tự thế giới mới vẫn chưa thực sự công bằng, dân chủ. Cốt lõi là các tổ chức khu vực, quốc gia khác phải tự chủ chiến lược, vừa củng cố vị thế quốc tế vừa hợp tác với nhau, nâng cao trọng lượng tiếng nói trong các vấn đề quốc tế.
Thứ tư, tác động tới thị trường năng lượng quốc tế vẫn hạn chế.
Dù cam kết tăng sản xuất và cung ứng các sản phẩm dầu mỏ tinh chế nhưng chừng đó chưa thể bảo đảm duy trì ổn định dòng chảy năng lượng quốc tế bởi eo biển Hormuz vẫn chưa thông hoàn toàn, các đường ống dẫn dầu vẫn ách tắc; các nhà máy lọc dầu của Mỹ hiện đã hoạt động với công suất cao nhất so với cùng kỳ trong ba thập kỷ qua; các nhà máy lọc dầu Nga vẫn bị tấn công. Lệnh trừng phạt xuất khẩu dầu khí Nga của phương Tây vẫn nguyên hiệu lực. Năng lượng vẫn là “con tin địa chính trị”.
Thứ năm, độ vênh trong ngăn ngừa nguy cơ thảm họa hạt nhân.
Dù lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc, Nga thống nhất cần đối thoại duy trì kiểm soát rủi ro và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân, nhưng nhiều vướng mắc trong triển khai thực tế. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế (SIPRI), hiện số lượng đầu đạn hạt nhân của Nga, Mỹ, Trung Quốc lần lượt là 5.420, 5.042 và 620. Trung Quốc xếp thứ ba nhưng khoảng cách khá xa với hai vị trí đầu. Tổng thống Donald Trump cho rằng cả ba nước cần thảo luận giảm số lượng vũ khí hạt nhân. Chủ tịch Tập Cận Bình kêu gọi kêu gọi cấm toàn diện và tiêu hủy hoàn toàn vũ khí hạt nhân, nhưng Bắc Kinh cần bước đi phù hợp với mức chênh lệch nêu trên. Moscow, Washinhtong đang điều chỉnh học thuyết, hạ thấp ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân. Nhiều nước coi sở hữu vũ khí hạt nhân là công cụ răn đe hiệu quả nhất, cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân vẫn tiếp diễn.
***
Cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên giữa lãnh đạo Trung Quốc, Mỹ và Nga chưa đưa ra một thỏa thuận lịch sử mang tính bước ngoặt. Nhưng trong một thế giới đầy biến động, nhiều rủi ro, bị chia rẽ, đe dọa bởi đối đầu, xung đột, chiến tranh, chạy đua vũ trang và cạnh tranh địa chính trị khốc liệt, việc ba cường quốc lựa chọn đối thoại thay vì khóa chắc cánh cửa, tung ra các đòn đáp trả là một tín hiệu tích cực, xây dựng. Cộng đồng quốc tế trông đợi, gửi đến ba cường quốc thông điệp: Sức mạnh càng lớn, trách nhiệm đối với hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển toàn cầu càng cao; cam kết chỉ có giá trị khi chuyển hóa thành hành động thực tế.
| Tổng thống Ukraine gửi gắm thông điệp trước thềm thượng đỉnh Mỹ-Trung-Nga Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho rằng, Mỹ và Trung Quốc có đủ khả năng gây sức ép buộc Nga chấm dứt xung đột tại ... |
| Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Nga-Trung: Tổng thống Trump nói cuộc gặp ‘làm nên lịch sử’, Chủ tịch Tập Cận Bình khẳng định ý nghĩa đột phá Ngày 19/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin đã tiến hành cuộc gặp ... |
| Kết quả của hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ-Trung Quốc-Nga Tổng thống Donald Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Vladimir Putin đã nhất trí thông qua tuyên bố chung về hòa bình ... |
| Tổng thống Trump trao đổi về kết quả của thượng đỉnh Mỹ-Trung-Nga, Nhật Bản cam kết tăng cường quan hệ đồng minh Ngày 19/11, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông báo với Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae về kết quả Hội nghị thượng đỉnh ba ... |
| Thượng đỉnh Anh - EU: Gió đổi chiều ở London Trái với tâm lý muốn tách khỏi Liên minh châu Âu (EU) trong cuộc trưng cầu dân ý vào năm 2016, mong muốn hội nhập ... |

