Mỹ - Iran: Khoảng trống nào cho đàm phán?

8P. số 21: Xung đột Mỹ-Iran: Lằn ranh đỏ mong manh, khoảng trống nào cho đàm phán?

Với lập trường cứng rắn, dư địa cho đàm phán Mỹ - Iran còn nhiều thách thức. (Nguồn: Getty Image)

Những ngày qua, Iran liên tiếp đưa ra các “lằn ranh đỏ” liên quan tới chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz, qua đó phát tín hiệu Tehran sẵn sàng đàm phán nhưng sẽ không chấp nhận nhượng bộ đối với các lợi ích cốt lõi.

Đầu tháng, Iran chuyển cho Mỹ một đề xuất gồm 14 điểm thông qua Pakistan, được Tehran coi là khuôn khổ quan trọng cho các cuộc thương lượng trong thời gian tới. Nội dung đề xuất yêu cầu Mỹ chấm dứt các hoạt động quân sự nhằm vào Iran và các lực lượng đồng minh của Tehran; dỡ bỏ phong tỏa hải quân; rút lực lượng khỏi các khu vực lân cận Iran; giải phóng tài sản bị đóng băng; đồng thời bãi bỏ các biện pháp trừng phạt kinh tế.

Tuy nhiên, đề xuất này không đề cập đến việc Iran từ bỏ chương trình hạt nhân hay đình chỉ hoạt động làm giàu uranium. Tehran cũng không cam kết mở hoàn toàn eo biển Hormuz trước khi đạt được thỏa thuận cuối cùng với Mỹ. Điều này cho thấy Iran đang cố định “giới hạn nhượng bộ” ngay từ đầu, coi hạt nhân và Hormuz là hai lợi ích chiến lược không thể đem ra trao đổi vô điều kiện.

Ngay sau đó, giới lãnh đạo Iran tiếp tục sử dụng ngôn ngữ cứng rắn nhằm củng cố các “lằn ranh đỏ”. Ngày 7-8/5, Iran tiếp tục bác bỏ thông tin từ truyền thông phương Tây về khả năng hai bên sắp đạt được thỏa thuận. Trong ngày 11-12/5, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf còn mô tả đề xuất 14 điểm là “nền tảng duy nhất” để giải quyết căng thẳng với Mỹ, đồng thời cho rằng mọi phương án nằm ngoài khuôn khổ này “không có cơ hội thành công”.

Tuy nhiên, Iran cho thấy vẫn có độ linh hoạt nhất định khi ngày 18-19/5, Tehran tiếp tục gửi một phiên bản đề xuất 14 điểm mới thông qua Pakistan sau khi chỉnh sửa nội dung dựa trên phản hồi từ phía Mỹ. Theo truyền thông Iran, Washington được cho là đã cân nhắc khả năng tạm thời nới lỏng một số biện pháp trừng phạt dầu mỏ trong thời gian đàm phán.

Tuy nhiên, bất đồng cốt lõi giữa hai bên vẫn chưa được giải tỏa, đặc biệt là yêu cầu của Mỹ về việc Iran ngừng làm giàu uranium và mở lại hoàn toàn eo biển Hormuz để đổi lấy việc giảm trừng phạt. Trong khi đó, Tehran tiếp tục khẳng định các cuộc đàm phán hiện nay chỉ nên tập trung vào chấm dứt xung đột và giảm sức ép quân sự, còn vấn đề hạt nhân sẽ được xử lý ở giai đoạn sau.

Từ các diễn biến trên có thể thấy xu hướng cuộc xung đột trong thời gian tới như sau:

Một là, trong ngắn hạn, cuộc xung đột nhiều khả năng tiếp tục ở trạng thái căng thẳng nhưng có kiểm soát. Các bên vẫn duy trì sức ép quân sự và cạnh tranh ảnh hưởng, song đều muốn tránh xung đột trực tiếp quy mô lớn.

Hai là, eo biển Hormuz sẽ tiếp tục là điểm nóng chiến lược quan trọng hàng đầu.

Ba là, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện hiện vẫn khá thấp. Các “lằn ranh đỏ” mà Iran đưa ra đã thu hẹp đáng kể dư địa thỏa hiệp, trong khi Mỹ và Israel vẫn coi việc kiềm chế năng lực hạt nhân của Iran là ưu tiên chiến lược.

Tóm lại, việc Iran liên tiếp điều chỉnh và tái gửi đề xuất 14 điểm cho thấy Tehran vẫn muốn duy trì kênh đàm phán với Mỹ, song đồng thời kiên quyết bảo vệ các lợi ích chiến lược liên quan tới chương trình hạt nhân và eo biển Hormuz.

Thời gian tới, xung đột nhiều khả năng vẫn tiếp diễn theo xu hướng đối đầu nhưng kiềm chế, khi các bên đều muốn bảo vệ lợi ích cốt lõi nhưng tránh để căng thẳng leo thang thành xung đột khu vực toàn diện