Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6): Giữ ngọn lửa đạo đức nghề nghiệp trong kỷ nguyên số

Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam: Giữ ngọn lửa đạo đức nghề nghiệp trong kỷ nguyên số

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu, đoạt Giải Báo chí Quốc gia qua các năm, nhân dịp Kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí cách mạng Việt Nam (21/6/1925-21/6/2026). (Ảnh: Đăng Khoa)

Phát biểu tại buổi gặp mặt 101 nhà báo tiêu biểu đoạt Giải Báo chí quốc gia qua các năm (chiều 16/6) vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, mỗi cơ quan báo chí, mỗi nhà báo không chỉ truyền tải thông tin, mà còn góp phần hình thành chuẩn mực ứng xử, thị hiếu thẩm mỹ, tinh thần nhân ái và ý thức công dân.

Trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng, báo chí phải góp phần củng cố niềm tin xã hội, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Báo chí cần làm tốt hơn nữa việc tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Đấu tranh với thông tin sai trái, thù địch là nhiệm vụ thường xuyên. Nhưng đấu tranh không chỉ bằng khẩu hiệu, bằng lập trường, mà phải bằng chứng cứ, bằng lập luận, bằng ngôn ngữ chuẩn mực, bằng thái độ bình tĩnh và bằng uy tín nghề nghiệp.

Công nghệ mở ra cơ hội mới cho người làm báo

Hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam luôn giữ vai trò là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân; là tiếng nói của sự thật, của lẽ phải và khát vọng phát triển đất nước. Bước vào thời đại công nghệ số với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến, người làm báo đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Trong dòng chảy ấy, đạo đức nghề nghiệp tiếp tục là nền tảng quan trọng để mỗi nhà báo giữ vững bản lĩnh, trách nhiệm và giá trị cốt lõi của báo chí.

101 năm hình thành và phát triển của nền báo chí cách mạng Việt Nam là hành trình bền bỉ của những người cầm bút luôn đặt lợi ích của đất nước và nhân dân lên trên hết. Qua từng giai đoạn lịch sử, các thế hệ nhà báo đã hoàn thành sứ mệnh của mình bằng tinh thần trung thực, khách quan, dũng cảm bảo vệ sự thật và tiên phong phản ánh hơi thở của cuộc sống.

Ngày nay, khi cuộc CMCN 4.0 phát triển mạnh mẽ, môi trường báo chí đang thay đổi với tốc độ chưa từng có. Chỉ cần vài giây, AI có thể tổng hợp hàng triệu dữ liệu từ internet, báo chí, mạng xã hội hoặc phân tích xu hướng dư luận, gợi ý chủ đề, hỗ trợ dịch thuật, biên tập nội dung, thậm chí tạo ra video, podcast hay infographic phục vụ công tác truyền thông.

Đối với nhiều tòa soạn, AI đang trở thành trợ thủ đắc lực giúp tiết kiệm thời gian và nâng cao hiệu quả làm việc. Những công việc mang tính kỹ thuật như tổng hợp dữ liệu, tóm tắt văn bản... được thực hiện nhanh chóng hơn. Nhờ đó, phóng viên có thêm thời gian để tập trung vào những giá trị cốt lõi của nghề báo như phát hiện vấn đề, phản biện, phân tích sâu.

Bên cạnh AI, mạng xã hội cũng tạo ra một không gian thông tin rộng lớn, nơi các sự kiện được cập nhật liên tục từng phút, từng giờ. Đây là nguồn dữ liệu phong phú để người làm báo nắm bắt xu hướng xã hội, tiếp cận đa chiều các luồng thông tin và lắng nghe tiếng nói của công chúng.

Có thể thấy, nếu được sử dụng đúng cách, AI và mạng xã hội là những công cụ hữu ích hỗ trợ người làm báo hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn, hiệu quả hơn và thích ứng với nhu cầu ngày càng cao của độc giả trong thời đại số. Tuy nhiên, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng chỉ là công cụ, điều làm nên giá trị của một tác phẩm báo chí vẫn là tư duy, trách nhiệm và bản lĩnh của người cầm bút.

Góc báo chí của Báo Thế giới và Việt Nam tại sự kiện Kết nối Thái Lan tại Phú Thọ 2026. (Ảnh: Thành Long)

Mỗi tác phẩm không cần "đao to búa lớn"

Thực tế cho thấy, chưa bao giờ người làm báo tiếp cận thông tin dễ dàng như hiện nay nhưng cũng chưa bao giờ việc kiểm chứng sự thật lại trở nên khó khăn đến thế. Mỗi ngày, hàng triệu thông tin được đăng tải trên các nền tảng số. Thật giả lẫn lộn, thông tin chính thống lẫn những nội dung chưa được kiểm chứng. Trong cuộc cạnh tranh về tốc độ, không ít người có thể bị cuốn theo áp lực phải đưa tin nhanh mà quên đi nguyên tắc quan trọng nhất của nghề báo, đó là tôn trọng sự thật. Đây cũng là lúc đạo đức nghề nghiệp trở thành thước đo bản lĩnh của người làm báo.

AI có thể hỗ trợ viết bài, đề xuất tiêu đề hay tổng hợp dữ liệu nhưng không thể thay thế những trải nghiệm thực tế của phóng viên tại hiện trường. Một thuật toán có thể phân tích hàng nghìn dữ liệu trong vài giây nhưng không thể cảm nhận được những giọt mồ hôi của người lao động, ánh mắt của nhân vật hay những chuyển động tinh tế của đời sống xã hội. Bởi báo chí chân chính luôn bắt nguồn từ thực tiễn.

Một nguy cơ khác đang hiện hữu là sự lệ thuộc quá mức vào AI. Khi mọi công đoạn từ tìm kiếm thông tin, xây dựng bố cục đến viết nội dung đều được giao cho công nghệ, người viết rất dễ đánh mất khả năng tư duy độc lập và phản biện. Những bài viết có thể trở nên trơn tru về câu chữ nhưng thiếu chiều sâu, thiếu cảm xúc và thiếu dấu ấn cá nhân.

Trong bối cảnh ấy, người làm báo càng cần giữ vững những nguyên tắc nghề nghiệp đã được khẳng định qua nhiều thế hệ như trung thành với lợi ích của đất nước và nhân dân; thông tin chính xác, khách quan; tôn trọng sự thật; hành nghề bằng tinh thần trách nhiệm...

Đặc biệt, đối với những nhà báo thường xuyên theo dõi, phản ánh các hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước hay các sự kiện chính trị, đối ngoại quan trọng, yêu cầu về bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và khả năng làm chủ công nghệ càng trở nên cần thiết. Công nghệ phải phục vụ con người chứ không thể thay thế trách nhiệm của người làm báo.

Có thể nói, AI và mạng xã hội là xu hướng không thể đảo ngược của thời đại. Càng trong môi trường thông tin đa chiều, tốc độ và phức tạp, vai trò của báo chí chính thống càng được khẳng định. Công chúng tìm đến báo chí không chỉ để biết thông tin nhanh mà còn để tìm kiếm sự chính xác, độ tin cậy và những giá trị nhân văn.

Đúng như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gợi mở, báo chí phải đổi mới mạnh mẽ phương thức làm nghề trong thời đại số. Chuyển đổi số trong báo chí không chỉ là sử dụng thêm công cụ mới. Đó là đổi mới tư duy làm báo, quy trình sản xuất nội dung, quản trị dữ liệu, phương thức phân phối, cách tương tác với công chúng và năng lực bảo vệ bản quyền, bảo vệ an toàn thông tin. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, nền tảng số có thể hỗ trợ rất nhiều, nhưng không thể thay thế bản lĩnh chính trị, khả năng kiểm chứng, sự nhạy cảm nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội của nhà báo.

Theo Tổng Bí thư, chủ tịch nước, các sản phẩm báo chí chính thống cần làm cho người đọc, người xem thấy rõ hơn lẽ phải, thấy rõ hơn lợi ích chung, từ đó thêm tin tưởng và cùng hành động. Một tác phẩm báo chí tốt không nhất thiết phải dùng lời lẽ “đao to búa lớn”. Điều quan trọng là bài báo đó phản ánh sự thật, có ích, có trách nhiệm và chạm đến vấn đề xã hội đang cần được giải quyết...

Thật vậy, hơn một thế kỷ qua, báo chí cách mạng Việt Nam đã xây dựng được niềm tin từ sự trung thực và trách nhiệm xã hội. Bước vào kỷ nguyên số, hành trang quý giá nhất của người làm báo vẫn không phải là công nghệ hiện đại hay những công cụ thông minh mà chính là đạo đức nghề nghiệp. Bởi suy cho cùng, trí tuệ nhân tạo hay mạng xã hội cũng chỉ là công cụ, điều quyết định chất lượng thông tin và uy tín của báo chí vẫn là người sử dụng công cụ ấy.