Tuyển sinh đại học 2026: Chọn ngành, chọn tương lai

Sau kỳ thi tốt nghiệp là hành trình lựa chọn ngành học, trường học của các thí sinh. (Nguồn: VGP)

Thực tế, sau kỳ thi tốt nghiệp THPT là cánh cửa đại học với vô vàn lựa chọn, kỳ vọng và cả những băn khoăn. Khác với nhiều năm trước, mùa tuyển sinh năm nay mang đến những thay đổi như việc giới hạn số lượng nguyện vọng đăng ký được kỳ vọng sẽ giúp giảm tình trạng đăng ký tràn lan, đồng thời buộc thí sinh phải suy nghĩ nghiêm túc hơn về con đường mình lựa chọn.

Mỗi nguyện vọng giờ đây không chỉ đơn thuần là một cái tên được điền vào hệ thống, mà là một quyết định có thể ảnh hưởng đến nhiều năm học tập và cả chặng đường nghề nghiệp sau này. Hơn lúc nào hết, lựa chọn có hiểu biết và có chiến lược chính là cách người trẻ thể hiện trách nhiệm với tương lai của chính mình.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện chọn ngành, chọn trường một lần nữa trở thành chủ đề được quan tâm đặc biệt. Cũng như các mùa tuyển sinh trước, lời khuyên được các chuyên gia giáo dục, nhà tuyển dụng và những người đi trước nhắc lại nhiều nhất vẫn là: Hãy chọn ngành trước khi chọn trường.

Nhiều năm qua, tâm lý sính bằng cấp, sính thương hiệu vẫn tồn tại khá phổ biến trong xã hội. Không ít học sinh đặt mục tiêu trở thành sinh viên của một trường đại học danh tiếng trước khi xác định được mình thực sự yêu thích lĩnh vực nào. Trong suy nghĩ của nhiều gia đình, việc đỗ vào một trường nổi tiếng đồng nghĩa với thành công. Vì vậy, lựa chọn đôi khi được quyết định bởi danh tiếng của cơ sở đào tạo thay vì sự phù hợp của ngành học.

Thực tế cho thấy, không ít sinh viên đã bước vào giảng đường với tâm trạng háo hức vì đỗ được ngôi trường mơ ước, nhưng chỉ sau một thời gian ngắn lại cảm thấy lạc lõng khi nhận ra ngành học không phù hợp với sở thích hoặc năng lực của bản thân. Có người học miễn cưỡng, có người chuyển ngành, thậm chí bỏ học giữa chừng. Cũng có những người hoàn thành chương trình đào tạo nhưng sau khi tốt nghiệp lại lựa chọn một công việc hoàn toàn khác. Đó không phải là những câu chuyện hiếm gặp.

Trong khi đó, giá trị của một tấm bằng đại học ngày nay đã có nhiều thay đổi. Nếu trước đây, tên trường có thể là lợi thế lớn khi tìm kiếm việc làm thì hiện nay, trong môi trường lao động ngày càng cạnh tranh, điều nhà tuyển dụng quan tâm nhiều hơn là năng lực thực chất của ứng viên.

Một sinh viên học đúng ngành mình yêu thích thường có động lực học tập bền bỉ hơn, chủ động tìm tòi kiến thức và sẵn sàng đầu tư thời gian để phát triển kỹ năng nghề nghiệp. Chính quá trình ấy mới là yếu tố tạo nên giá trị của người lao động trong tương lai. Ngược lại, một người theo đuổi ngành học chỉ vì xu hướng, vì sức ép từ gia đình hoặc vì mong muốn sở hữu tấm bằng của một trường danh tiếng rất dễ rơi vào trạng thái học đối phó, thiếu động lực và khó phát huy hết khả năng của mình.

Bởi vậy, điều quan trọng nhất trước khi đăng ký nguyện vọng không phải là trả lời câu hỏi “học trường nào”, mà là “mình muốn làm gì trong tương lai"?

Để tìm được câu trả lời ấy, mỗi học sinh cần dành thời gian nhìn lại bản thân một cách nghiêm túc. Mình có thế mạnh ở đâu? Mình thích lĩnh vực nào? Công việc nào khiến mình sẵn sàng gắn bó lâu dài? Những câu hỏi tưởng như rất cá nhân ấy lại chính là nền tảng để đưa ra lựa chọn đúng đắn. Tất nhiên, lựa chọn ngành nghề không thể tách rời nhu cầu của xã hội.

Nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức. Quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trong mọi lĩnh vực. Các ngành công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, tự động hóa, logistics... đang có nhu cầu rất lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là thực tế mà học sinh cần quan tâm khi xây dựng định hướng nghề nghiệp. Tuy nhiên, nhìn nhận nhu cầu nhân lực không đồng nghĩa với việc chạy theo những ngành đang được xem là “hot”.

Mỗi mùa tuyển sinh đều xuất hiện những ngành nghề được nhắc đến với tần suất dày đặc. Nhiều học sinh và phụ huynh dễ bị cuốn theo tâm lý đám đông khi cho rằng chỉ cần học những ngành đang có sức hút là sẽ có cơ hội việc làm rộng mở trong tương lai. Nhưng thị trường lao động chưa bao giờ đứng yên.

Một ngành nghề được săn đón hôm nay chưa chắc vẫn giữ nguyên sức hấp dẫn sau bốn hoặc năm năm nữa khi sinh viên tốt nghiệp. Công nghệ thay đổi từng ngày, nhu cầu nhân lực cũng liên tục dịch chuyển theo sự phát triển của nền kinh tế. Không ai có thể dự báo chính xác tất cả những biến động sẽ diễn ra trong tương lai. Điều có thể chắc chắn là xã hội luôn cần những người làm được việc.

Dù học ngành kỹ thuật, kinh tế, giáo dục, y tế, nông nghiệp hay nghệ thuật, người có chuyên môn tốt, có khả năng thích ứng và không ngừng học hỏi vẫn luôn có cơ hội khẳng định giá trị của mình. Trong một thế giới biến động nhanh chóng, năng lực học tập suốt đời có lẽ còn quan trọng hơn việc lựa chọn một ngành nghề đang ở đỉnh cao của xu hướng.

Bởi thế, thay vì cố gắng chạy theo những cái tên đang nổi bật trên thị trường lao động, người trẻ cần tìm điểm chung giữa sở thích, năng lực bản thân và nhu cầu của xã hội. Đó mới là nền tảng vững chắc cho một lựa chọn lâu dài.

Khi số lượng nguyện vọng được giới hạn, mỗi quyết định đều có giá trị hơn. Điều này vô hình trung nhắc nhở thí sinh rằng tương lai không thể được xây dựng bằng những lựa chọn theo số đông hay tâm lý “đăng ký cho nhiều rồi tính sau”. Sự trưởng thành đôi khi bắt đầu từ việc dám chịu trách nhiệm với quyết định của chính mình.

Con đường đại học là một dấu mốc quan trọng nhưng không phải đích đến cuối cùng. Một ngôi trường tốt có thể mở ra cơ hội nhưng không thể thay thế sự nỗ lực của người học. Một ngành học phù hợp có thể tạo nền tảng thuận lợi nhưng thành công vẫn phụ thuộc vào quá trình rèn luyện và phấn đấu không ngừng.

Trước ngưỡng cửa tương lai, điều đáng giá nhất mà mỗi thí sinh có thể mang theo không phải là một danh sách nguyện vọng thật dài, mà là sự hiểu biết về bản thân, sự tỉnh táo trước những xu hướng nhất thời và tinh thần chủ động trong việc lựa chọn con đường riêng. Bởi chọn ngành học không đơn thuần là chọn nơi sẽ học trong vài năm tới. Đó là lựa chọn cho hành trình trưởng thành, cho những cơ hội nghề nghiệp và cuộc sống của chính mình sau này.