Đó là lời nhắn nhủ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong thư gửi ngành Giáo dục nhân dịp khai giảng năm học mới 2026 - 2027.
Người dẫn đường cho tri thức
Đã qua rồi thời người thầy giữ vai trò gần như duy nhất trong việc cung cấp kiến thức, còn học trò chủ yếu tiếp nhận qua những trang sách và lời giảng trên lớp. Ngày nay, với Internet và các nền tảng học tập trực tuyến, học sinh có thể tiếp cận kho tri thức rộng lớn ở bất cứ đâu, bất cứ thời điểm nào. Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI) càng khiến việc tìm kiếm, tổng hợp và xử lý thông tin trở nên nhanh chóng, thuận tiện hơn.
Trong bối cảnh ấy, người thầy không thể chỉ dừng lại ở việc truyền đạt những kiến thức mà học sinh có thể dễ dàng tìm thấy trên môi trường số. Vai trò của giáo viên cần chuyển từ cung cấp câu trả lời sang hướng dẫn học sinh biết đặt câu hỏi, tìm kiếm, kiểm chứng thông tin, tư duy độc lập và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
![]() |
| Trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang làm thay đổi sâu sắc cách con người tiếp cận tri thức, đặt giáo dục trước những yêu cầu mới. (Ảnh: Phạm Thanh Thủy) |
Đây không đơn thuần là sự thay đổi về phương pháp giảng dạy, mà còn là sự chuyển biến trong tư duy nghề nghiệp. Người thầy phải trở thành người dẫn dắt, khơi gợi tinh thần khám phá, giúp học sinh biết cách học và chủ động làm chủ quá trình tiếp nhận tri thức.
Công nghệ số đang mở ra nhiều công cụ hỗ trợ hoạt động giáo dục. Từ phần mềm thiết kế bài giảng, video, các chương trình mô phỏng đến nền tảng học trực tuyến, giáo viên có thêm điều kiện làm phong phú nội dung và phương thức tổ chức bài học. Đặc biệt, AI có thể hỗ trợ xây dựng học liệu, gợi ý câu hỏi, thiết kế bài tập và xử lý một số công việc lặp lại. Đây chính là cơ hội để giáo viên nâng cao chất lượng dạy học thay vì bị cuốn vào những công việc hành chính, kỹ thuật.
Điều quan trọng là người thầy phải biết lựa chọn và sử dụng công nghệ đúng lúc, đúng mục đích, đồng thời giữ vai trò chủ động trong quá trình giảng dạy. AI có thể tổng hợp thông tin, đưa ra những gợi ý nhưng giáo viên mới là người hiểu năng lực, tâm lý và hoàn cảnh của từng học trò để quyết định cách tiếp cận phù hợp.
Một học sinh tiếp thu chậm đôi khi không chỉ cần thêm bài tập mà cần được động viên, giải thích lại bằng một phương pháp khác. Một học sinh có kết quả học tập tốt cũng cần được khuyến khích phát triển tư duy sáng tạo, thay vì chỉ dừng lại ở điểm số. Những điều ấy đòi hỏi sự quan sát, thấu hiểu và tương tác giữa con người với con người.
Bởi vậy, năng lực số cần trở thành một phần quan trọng trong hành trang nghề nghiệp của giáo viên hiện đại. Không chỉ biết sử dụng các phần mềm, nền tảng trực tuyến, người thầy còn cần có khả năng khai thác nguồn học liệu, đánh giá độ tin cậy của thông tin và hướng dẫn học sinh sử dụng AI có trách nhiệm.
Khi học sinh ngày càng dễ dàng tiếp cận thông tin, nhiệm vụ của giáo viên còn là giúp các em không bị lạc giữa biển tri thức. Học sinh cần được rèn luyện khả năng phản biện, kiểm chứng, sáng tạo và chịu trách nhiệm với những gì mình tiếp nhận, sử dụng.
Phát biểu tại Triển lãm Giáo dục và Công nghệ giáo dục trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số năm 2026, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho rằng AI đang làm thay đổi sâu sắc cách học tập, giảng dạy và quản trị giáo dục.
Công nghệ số và AI đang mở ra những khả năng rất lớn cho giáo dục, từ hỗ trợ nhà giáo, đổi mới phương pháp dạy học đến mở rộng cơ hội học tập cho mỗi người. Nhưng trí tuệ nhân tạo không chỉ bổ sung thêm một công cụ cho lớp học. Công nghệ đang làm thay đổi cách con người học tập, làm việc và sáng tạo; vì thế, giáo dục cũng phải thay đổi tương ứng.
Theo Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn, sự thay đổi đó không thể chỉ đặt lên vai người học. Người học phải có năng lực tự học, tư duy độc lập và làm việc cùng AI; người thầy phải thay đổi vai trò, biết làm chủ công nghệ để thiết kế, hướng dẫn và truyền cảm hứng; nhà trường phải đổi mới mô hình tổ chức, phương thức dạy học, đánh giá và quản trị. Xa hơn, cả hệ thống giáo dục phải chuyển đổi để không chỉ thích ứng với công nghệ, mà từng bước làm chủ công nghệ, sử dụng và dẫn dắt phát triển AI an toàn, có trách nhiệm và vì sự phát triển của con người.
![]() |
| Giáo viên thay đổi để thích ứng trong thời đại mới. (Ảnh Phạm Thanh Thủy) |
Giữ phẩm chất người thầy trước những áp lực mới
Thực tế, công nghệ có thể thay đổi phương thức dạy học nhưng không thể làm thay đổi bản chất của nghề giáo. Sau tất cả những đổi mới về thiết bị, nền tảng và phương pháp, giáo dục vẫn là quá trình tác động đến con người, nơi kiến thức cần song hành với cảm xúc, đạo đức và nhân cách.
Trong môi trường học đường, người thầy không chỉ dạy học sinh cách giải một bài toán, phân tích một tác phẩm hay tiếp nhận kiến thức khoa học. Qua lời nói, cách ứng xử, thái độ trước đúng sai và cách đối xử với học trò, giáo viên còn truyền đi những bài học về lòng trung thực, sự tôn trọng, tinh thần trách nhiệm và cách sống có tình người.
Một lời động viên đúng lúc có thể giúp học sinh vượt qua mặc cảm. Một sự nghiêm khắc đúng mực có thể giúp các em nhận ra giới hạn của hành vi. Đôi khi, cách người thầy lắng nghe và đối thoại với học sinh còn có sức giáo dục lâu dài hơn những lời khuyên được chuẩn bị sẵn.
Trong bối cảnh học sinh ngày càng tiếp xúc sớm với mạng xã hội và các nền tảng số, những vấn đề về tâm lý, hành vi và ứng xử cũng trở nên đa dạng hơn. Không phải mọi khó khăn đều thể hiện qua điểm số hay kết quả học tập. Có những thay đổi đòi hỏi giáo viên phải quan sát, lắng nghe và chủ động tìm hiểu mới có thể nhận ra.
Một học sinh thiếu tình thương của gia đình, một học sinh đang gặp khó trong học tập đều cần sự quan tâm, thấu hiểu của thầy cô. Vì thế, năng lực thấu hiểu học sinh cần được xem là một phẩm chất quan trọng của nhà giáo hiện đại. Đồng thời, người thầy biết tôn trọng sự khác biệt, quan tâm đến những khó khăn của học trò và có cách ứng xử phù hợp.
Tuy nhiên, nói đến tâm thế người thầy trong thời đại mới cũng không thể chỉ đặt ra những đòi hỏi đối với giáo viên mà bỏ qua những áp lực họ đang phải đối diện. Ngoài nhiệm vụ giảng dạy, nhà giáo còn phải chuẩn bị bài, đánh giá học sinh, thực hiện công việc chuyên môn và nhiều nhiệm vụ khác. Yêu cầu đổi mới liên tục, cập nhật công nghệ và thích ứng với những thay đổi của xã hội càng khiến khối lượng công việc thêm áp lực.
Trong khi đó, thu nhập của một bộ phận giáo viên còn hạn chế, khiến không ít người phải làm thêm để bảo đảm cuộc sống. Áp lực kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, tâm lý và động lực nghề nghiệp. Thực tế, không thể kỳ vọng người thầy luôn tận tụy, sáng tạo, kiên nhẫn nếu những khó khăn thiết thực của họ chưa được giải quyết.
Để người thầy toàn tâm với nghề, cần có sự đồng hành từ nhà trường, gia đình và xã hội. Giáo viên cần được tạo điều kiện bồi dưỡng chuyên môn, nâng cao năng lực số, giảm bớt những công việc hành chính không cần thiết và có môi trường khuyến khích sáng tạo. Chế độ đãi ngộ tương xứng cũng là yếu tố quan trọng để nhà giáo yên tâm gắn bó, nuôi dưỡng tình yêu nghề.
Trong thư gửi ngành giáo dục nhân dịp khai giảng năm học mới 2026 - 2027, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có viết: “Tôi đặc biệt trân trọng những thầy giáo, cô giáo ngày ngày bám trường, bám lớp nơi miền núi, biên giới, hải đảo và những vùng còn nhiều thiếu thốn, vượt qua gian khó để giữ sáng ngọn lửa tri thức, không để học sinh nào mất đi quyền được đến trường. Trong mỗi bước trưởng thành của học trò đều có tâm huyết của người thầy, trong mỗi bước tiến của dân tộc đều có nền móng của giáo dục”.
Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, chăm lo giáo dục trước hết là chăm lo cho người thầy, để nhà giáo yên tâm với nghề, giữ gìn phẩm giá, không ngừng trau dồi chuyên môn. Nghề dạy học được tôn vinh bởi trí tuệ, hiểu biết, nhân cách, lòng yêu thương và chính tấm gương của người thầy. Lời động viên đúng lúc có thể thắp lên niềm tin; sự lắng nghe chân thành có thể mở ra tương lai cho học trò.
Ai đó nói, mỗi giáo viên cũng cần ý thức rằng vị thế người thầy không chỉ được tạo nên bởi truyền thống hay sự tôn trọng của xã hội, mà phải được bồi đắp từ chính phẩm chất và hành động mỗi ngày. Giữ gìn đạo đức nghề nghiệp, trung thực trong giảng dạy, công bằng với học sinh, không ngừng tự học và dám đổi mới là những yêu cầu không thể thiếu.
Tâm thế cần có của người thầy hôm nay không phải là lo lắng trước sự phát triển của AI, cũng không phải chạy theo mọi xu hướng công nghệ bằng mọi giá. Điều quan trọng là sự chủ động trước đổi thay, sẵn sàng đổi mới phương pháp, tiếp cận tri thức hiện đại nhưng không quên nhiệm vụ bồi dưỡng nhân cách con người. Bởi suy cho cùng, giáo dục không chỉ nhằm tạo ra những học sinh biết nhiều hơn, làm việc nhanh hơn hay sử dụng công nghệ thành thạo hơn. Giáo dục còn phải giúp các em biết sống tử tế, biết yêu thương và có trách nhiệm với bản thân...
Dù lớp học có thêm bao nhiêu thiết bị thông minh, dù AI có thể đảm nhận thêm bao nhiêu công việc, người thầy vẫn giữ một sứ mệnh không thể thay thế. Đó là khơi dậy khát vọng học hỏi, nuôi dưỡng lòng nhân ái và dẫn dắt học trò trở thành những con người có tri thức, bản lĩnh và nhân cách.
|
| Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất cải cách tuyển sinh và tổ chức lớp học tại trường chuyên Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) dự kiến thay đổi cách tuyển sinh và tổ chức lớp học tại các trường THPT chuyên, áp ... |
|
| Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định 11 phương thức xét tuyển đại học từ năm 2027 Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư số 95/2026/TT-BGDĐT, trong đó quy định 11 phương thức xét tuyển đại học áp dụng ... |
|
| Phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc Phó Thủ tướng Phan Văn Giang ký Quyết định số 2199/QĐ-TTg ngày 13/11/2026 phê duyệt Đề án giáo dục quyền con người trong kỷ nguyên ... |

