Từ một vụ học sinh đánh cô giáo trên bục giảng, nghĩ về giáo dục trách nhiệm cho trẻ

Khi bục giảng không còn là nơi an toàn... (Ảnh minh họa: Internet)

Khi bục giảng không còn là nơi an toàn

Có những hình ảnh khiến người ta phải dừng lại lâu hơn trước khi đưa ra một lời bình luận. Đoạn clip ghi lại cảnh nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo ngay trên bục giảng tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội) là một hình ảnh như thế.

Bục giảng vốn là nơi người thầy truyền đạt tri thức, nơi học trò học cách trưởng thành, không chỉ qua từng trang sách mà còn từ cách đối nhân xử thế. Bởi vậy, khi một giáo viên bị học sinh tấn công ngay trong lớp học, điều khiến nhiều người day dứt không chỉ là hành vi bạo lực, mà còn là câu hỏi về những chuẩn mực ứng xử đang được hình thành trong một bộ phận học sinh.

Ngày 23/10 vừa qua, đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đến thăm hỏi, động viên cô giáo tại nhà riêng, đồng thời đề nghị các đơn vị liên quan khẩn trương làm rõ vụ việc, xử lý nghiêm minh, bảo đảm công bằng và giữ vững sự tôn nghiêm của nhà giáo, nghề giáo. Sự quan tâm ấy là cần thiết bởi một giáo viên không thể yên tâm đứng lớp nếu sự an toàn của mình bị đe dọa ngay tại nơi làm việc. Càng không thể để những hành vi bạo lực trở thành chuyện có thể giải quyết bằng vài lời xin lỗi hay sự im lặng sau khi dư luận lắng xuống.

Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc lên án một học sinh, có lẽ chúng ta vẫn chưa chạm đến câu hỏi quan trọng hơn: Điều gì cần được làm để những hành vi tương tự không tiếp tục xảy ra?

Mỗi vụ việc bạo lực học đường đều có những bối cảnh riêng, cần được xác minh thận trọng, tránh suy diễn khi chưa có đầy đủ thông tin. Nhưng dù nguyên nhân cụ thể là gì, hành vi hành hung giáo viên cũng không thể được biện minh. Bất đồng với thầy cô, cảm thấy bị đối xử không công bằng hay không đồng tình với một quyết định của nhà trường không đồng nghĩa với việc học sinh có quyền xúc phạm, đe dọa hoặc sử dụng bạo lực.

Trong giáo dục, lòng nhân văn và sự bao dung luôn cần thiết. Một đứa trẻ mắc lỗi vẫn cần được lắng nghe, được giúp đỡ để hiểu ra sai lầm và có cơ hội sửa chữa. Nhưng bao dung không có nghĩa là bỏ qua trách nhiệm.

Vì thế, kỷ luật đúng cách giúp học sinh hiểu rằng mỗi hành động đều có giới hạn, mỗi lựa chọn đều đi kèm trách nhiệm. Xử lý nghiêm minh không phải để đẩy một đứa trẻ vào đường cùng, mà để em nhận ra điều mình đã làm là sai và phải chịu trách nhiệm về điều đó.

Điều cần tránh là chỉ chăm chăm trừng phạt mà quên đi mục tiêu giáo dục, hoặc quá lo ngại ảnh hưởng đến tương lai học sinh mà né tránh việc xử lý sai phạm. Bởi điều đó không giúp các em trưởng thành.

Dạy học sinh cách chịu trách nhiệm

Đạo đức học đường đôi khi được nhắc đến bằng những khái niệm lớn như lòng biết ơn, sự kính trọng hay trách nhiệm công dân. Nhưng những phẩm chất ấy không tự nhiên hình thành chỉ sau một bài học, một buổi sinh hoạt dưới cờ hay vài dòng khẩu hiệu trên bảng tin nhà trường.

Những phẩm chất ấy phải được vun đắp từ những điều rất nhỏ trong đời sống hằng ngày. Đó là cách một đứa trẻ nói chuyện với cha mẹ, cách em phản ứng khi bị nhắc nhở, cách giải quyết bất đồng với bạn bè, hay việc em có sẵn sàng nhận lỗi khi làm tổn thương người khác hay không.

Gia đình là môi trường đầu tiên hình thành những chuẩn mực ấy. Trẻ khó có thể học được cách tôn trọng người khác nếu thường xuyên chứng kiến người lớn giải quyết bất đồng bằng quát mắng, xúc phạm hoặc đổ lỗi. Một lời nhắc nhở về lễ phép sẽ khó có sức nặng nếu chính người lớn chưa làm gương trong cách ứng xử.

Dù vậy, cũng không nên quy mọi vấn đề của học sinh về trách nhiệm của cha mẹ. Mỗi gia đình có điều kiện và hoàn cảnh khác nhau. Không phải phụ huynh nào cũng đủ thời gian, kiến thức và kỹ năng để đồng hành với con ở độ tuổi mới lớn. Đó là lý do giáo dục gia đình cần được hỗ trợ bằng một môi trường học đường có nguyên tắc, có sự lắng nghe và có khả năng phát hiện những dấu hiệu bất thường từ sớm.

Nam sinh lớp 12 hành hung cô giáo ngay trên bục giảng tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi (Hà Nội). (Ảnh cắt từ clip)

Nhà trường không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là nơi học sinh học cách sống cùng những người khác biệt với mình. Các em cần được hướng dẫn cách bày tỏ sự không đồng tình mà không xúc phạm người đối diện, cách kiểm soát cảm xúc khi tức giận, cách tìm kiếm sự trợ giúp khi cảm thấy bị đối xử không công bằng. Đó là những kỹ năng thiết thực, có thể giúp ngăn chặn xung đột trước khi biến thành hành vi gây tổn thương.

Trong quá trình ấy, giáo viên cũng cần được trao những điều kiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ. Khi xảy ra vi phạm, nhà trường phải có quy trình xử lý rõ ràng, nhất quán và công bằng; giáo viên cần được bảo vệ khi thực hiện đúng trách nhiệm nghề nghiệp.

Một môi trường giáo dục lành mạnh không phải nơi không có mâu thuẫn, mà là nơi mâu thuẫn được giải quyết bằng đối thoại, quy tắc và sự tôn trọng. Học sinh có quyền được lên tiếng, được trình bày suy nghĩ và được bảo vệ trước những cách ứng xử không phù hợp. Nhưng các em cũng phải hiểu rằng quyền của mình không thể trở thành lý do để xâm phạm người khác.

Sau những phản ứng mạnh mẽ của dư luận, điều đáng quan tâm hơn cả là những thay đổi cụ thể trong cách giáo dục và bảo vệ người dạy, người học. Bởi suy cho cùng, mục tiêu của giáo dục không chỉ là giúp học sinh đạt điểm số tốt hay có đủ kiến thức để bước vào đời. Đó còn là giúp các em biết tôn trọng người khác, hiểu giới hạn của bản thân và đủ bản lĩnh để chịu trách nhiệm về việc mình làm.

Theo TS. Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giáo dục Trường THPT Đinh Tiên Hoàng, cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp. Đầu tiên, phải nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức, giá trị sống, kỹ năng sống và ý thức pháp luật. Không thể chỉ tổ chức một số buổi tuyên truyền rồi coi như đã hoàn thành nhiệm vụ. Những nội dung này phải trở thành một phần thực chất của quá trình giáo dục, giúp học sinh biết tự chủ, kiểm soát cảm xúc, tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm về hành vi của mình.

Thứ hai, phải rà soát công tác quản lý học sinh, tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các bộ phận hỗ trợ tâm lý. Những biểu hiện bất ổn cần được phát hiện, can thiệp từ sớm thay vì chờ đến khi xảy ra sự việc mới tìm cách xử lý.

Thứ ba, cần bồi dưỡng kỹ năng xử lý tình huống sư phạm cho giáo viên, đồng thời xây dựng quy trình ứng phó khi có hành vi bạo lực. Giáo viên phải được hỗ trợ, bảo vệ khi gặp nguy hiểm; những hành vi vi phạm phải được xem xét, xử lý đúng quy định.

“Sau mỗi vụ việc, nhà trường và cơ quan quản lý cần đánh giá nghiêm túc những gì đã làm được, những hạn chế còn tồn tại và biện pháp khắc phục cụ thể. Giáo dục phải được thực hiện từ trước, có quá trình và có kiểm tra hiệu quả. Khi học sinh được giáo dục tốt hơn, được hỗ trợ kịp thời và hiểu rõ trách nhiệm của mình, nguy cơ xảy ra những hành vi bạo lực mới có thể được hạn chế”, TS. Nguyễn Tùng Lâm nhấn mạnh.

Bục giảng cần được giữ gìn như một không gian của tri thức và sự tôn trọng. Muốn vậy, không thể chỉ yêu cầu học sinh lễ phép bằng những lời nhắc nhở, mà cần xây dựng một nền nếp giáo dục trong đó sự tử tế được nuôi dưỡng, sai phạm được nhìn nhận thẳng thắn và kỷ cương được thực thi công bằng. Để mỗi người thầy, người cô có thể yên tâm đứng lớp, mỗi học sinh ngoài học kiến thức còn biết cách sống có trách nhiệm với chính mình và những người xung quanh...