Thuốc lá một trong những nguyên nhân chính gây ra các bệnh không lây nhiễm, cướp đi hàng triệu sinh mạng mỗi năm trên toàn cầu. Các hợp chất độc hại trong thuốc lá như nicotine, hắc ín và hàng trăm chất gây ung thư đã được chứng minh là tác nhân trực tiếp dẫn đến ung thư, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều hệ lụy sức khỏe khác.
Nguy cơ từ tình trạng mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến
Phát biểu tại Hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết, sau hơn 13 năm triển khai thi hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012, Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần nâng cao nhận thức của toàn xã hội.
Tuy nhiên, thực tiễn đang đặt ra những thách thức vô cùng gay gắt. Theo số liệu cập nhật của Bộ Y tế, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 103.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá, trong đó khoảng 84.500 người tử vong do hút thuốc chủ động và 18.800 người do hút thuốc thụ động.
![]() |
| Phó Cục trưởng Cục Báo chí Đặng Khắc Lợi cảnh báo tình trạng mua bán ngầm trên mạng điện tử. (Nguồn: Cục Báo chí) |
Thuốc lá đồng thời gây gánh nặng kinh tế rất lớn, với chi phí y tế và tổn thất kinh tế ước tính khoảng 108.700 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,14% GDP. Đây là gánh nặng khổng lồ đối với hệ thống y tế, ngân sách nhà nước và chất lượng nguồn nhân lực quốc gia.
Theo ông Lợi, lấy phòng ngừa làm trọng tâm, lấy hiệu quả thực thi làm thước đo và lấy sức khỏe nhân dân làm mục tiêu cao nhất, tiến trình sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá hiện nay đang tập trung thảo luận nhiều giải pháp chính sách đột phá, nhằm ngăn chặn từ gốc hành vi bắt đầu hút thuốc, đặc biệt là bảo vệ thế hệ trẻ trước tác hại của thuốc lá mới.
Đáng chú ý, dự thảo đã được định hướng theo hướng: Bổ sung, làm rõ khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, thuốc lá thông thường và các loại thuốc lá mới khác; Tăng cường kiểm soát việc bán thuốc lá; Không cho phép trưng bày sản phẩm hoặc hình ảnh thuốc lá tại điểm bán; Tăng cường bảo vệ người dưới 18 tuổi.
Ông Lợi nhấn mạnh, một trong những vấn đề đáng chú ý là tình trạng mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sau khi quy định cấm có hiệu lực.
Ông Lợi dẫn từ nghiên cứu và giám sát không gian mạng năm 2025 của Trường Đại học Y tế công cộng cho thấy, dù các điểm bán lẻ công khai đã cơ bản được xóa bỏ, có tới 34,9% cửa hàng chuyển sang hoạt động mua bán ngầm trên môi trường trực tuyến. Các đối tượng sử dụng nhiều thủ thuật để né tránh kiểm duyệt, như đổi tên sản phẩm thành “đầu bàn chải điện”, “tinh dầu thơm phòng” nhằm che giấu hoạt động kinh doanh trên sàn thương mại điện tử và mạng xã hội.
Đáng lo ngại, còn xuất hiện xu hướng tìm kiếm chất cấm THC núp bóng thuốc lá điện tử. Trong khi đó, việc thực hiện lệnh cấm đã ghi nhận những kết quả bước đầu. Tỉ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh 13-17 tuổi giảm từ 8,1% năm 2023 xuống dưới 1% năm 2025; nhóm thanh niên 18-24 tuổi giảm từ trên 7% xuống còn 3,3%. Những số liệu này cho thấy hiệu quả của chính sách cấm, đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường giám sát, xử lý hoạt động mua bán trái phép trên không gian mạng.
Bài học từ quốc tế
Chia sẻ bài học kinh nghiệm từ quốc tế, TS. Nguyễn Đình Thành - Chuyên gia truyền thông dẫn thống kê năm 2025 cho thấy có 77 quốc gia áp dụng diện tích cảnh báo trung bình từ 65% trở lên, 25 quốc gia quy định từ 75% trở lên và 11 quốc gia áp dụng từ 85% trở lên.
Ông Thành cũng tập hợp nhiều nghiên cứu về tác động của cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá từ nhiều quốc gia, theo đó một thử nghiệm ngẫu nhiên kéo dài bốn tuần với 2.149 người cho thấy 40% người ở nhóm sử dụng bao thuốc có cảnh báo hình ảnh đã thử bỏ thuốc, so với 34% ở nhóm chỉ có cảnh báo bằng chữ. Đây là kết quả về hành vi thử cai trong thời gian ngắn, chưa phản ánh khả năng duy trì cai thuốc lâu dài.
Tại Uruguay, nghiên cứu của Gravely và cộng sự năm 2016 trên 1.746 người hút thuốc ghi nhận các chỉ báo hiệu quả của cảnh báo đều tăng có ý nghĩa thống kê sau khi diện tích cảnh báo tăng từ 50% lên 80%. Tuy nhiên, nội dung hình ảnh cũng được thay đổi cùng thời điểm, nên không thể tách riêng tác động của việc tăng diện tích.
Kinh nghiệm Canada được trình bày với lưu ý tương tự. Việc tăng diện tích cảnh báo từ 50% lên 75% năm 2012 đi cùng đổi mới thông điệp và thông tin hỗ trợ cai thuốc. Nghiên cứu theo dõi ghi nhận mức nhận biết một số nguy cơ sức khỏe tăng lên, nhưng không thể quy toàn bộ kết quả cho thay đổi về kích thước.
![]() |
| Chuyên gia truyền thông Nguyễn Đình Thành chia sẻ kinh nghiệm quốc tế trong phòng, chống tác hại từ thuốc lá. (Nguồn: Cục Báo chí) |
Những bằng chứng này cho thấy việc thiết kế cảnh báo cần xem xét đồng thời diện tích, hình ảnh, nội dung và cách thể hiện.
Một yêu cầu khác là cung cấp hướng hành động cho người muốn bỏ thuốc. Ông Thành đề xuất cảnh báo đi kèm thông tin tư vấn hoặc mã QR dẫn tới dịch vụ hỗ trợ cai thuốc đã được xác minh như số Tổng đài miễn cước 1800 6606 của bệnh viện Bạch Mai.
Ông Thành cũng đưa ra một thông tin đáng chú ý, nếu bao thuốc tiếp xúc trực tiếp với người sử dụng thì khu vực trưng bày lại đưa hình ảnh sản phẩm tới cả những người chưa quyết định mua. Với người chưa hút, trưng bày giúp nhận diện thương hiệu và có thể tạo cảm nhận rằng hút thuốc là hành vi phổ biến. Với người đang hút, hình ảnh sản phẩm có thể gợi nhớ, gợi thèm và kích thích mua ngay. Với người đã cai, việc nhìn thấy thuốc lá có thể khơi lại thói quen.
Khảo sát qua điện thoại tại bang Victoria, Australia, với 2.996 người trưởng thành. Kết quả cho thấy 25,2% người hút thuốc từng mua bộc phát khi thấy trưng bày; 38% người đã thử bỏ thuốc trong 12 tháng cảm thấy thôi thúc mua khi nhìn thấy sản phẩm. Có 31,4% người hút cho rằng bỏ trưng bày sẽ giúp họ bỏ thuốc dễ hơn.
![]() |
| Các đại biểu tham dự Hội thảo. (Nguồn: Cục Báo chí) |
| Hàng trăm thanh niên hưởng ứng Ngày thế giới không thuốc lá Ngày 28/5, tại Hà Nội, Bộ Y tế đã phối hợp với Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tổ chức Lễ mít tinh hưởng ... |
| Những lầm tưởng nghiêm trọng về thuốc lá điện tử Trên thị trường, thuốc lá điện tử được quảng cáo là sản phẩm thay thế ‘an toàn hơn’ khiến người dùng nghĩ rằng chúng ‘ít ... |
| Cùng hành động vì chính sách thuế thuốc lá công bằng, hiệu quả và nhân văn Công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá cần có cách tiếp cận toàn diện và bền vững, không chỉ dựa vào tuyên truyền, ... |
| Giáo dục phòng, chống thuốc lá: Mỗi thầy cô cần trở thành một 'đại sứ truyền thông' Để phòng, chống thuốc lá hiệu quả trong trường học, mỗi giáo viên cần trở thành một 'đại sứ truyền thông', lan tỏa lối sống ... |
| Nỗ lực xây dựng môi trường học đường không khói thuốc Sáng nay (15/4), Báo Giáo dục và Thời đại phối hợp cùng Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế) tổ chức ... |


