 |
| Khu vực cảng Ninh Ba-Chu Sơn, tỉnh Chiết Giang, miền Đông Trung Quốc. (Nguồn: GT) |
Thương mại toàn cầu sụp đổ?
Báo cáo "Địa chính trị và hình dạng của thương mại toàn cầu" do Viện McKinsey Global Institute công bố trong tháng này đã đưa ra một trong những phân tích nghiêm ngặt nhất về cuộc chiến thương mại năm 2025. Kết luận của báo cáo này bác bỏ hầu hết mọi dự đoán được đưa ra khi thuế quan lần đầu tiên được áp dụng.
Đã gần một năm kể từ Ngày Giải phóng, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đứng trong Vườn Hồng và tuyên bố áp dụng "thuế quan đối ứng" đối với hơn 50 quốc gia.
Nhìn lại, cuộc chiến thuế quan không phải là nguyên nhân giết chết thương mại toàn cầu.
Đó là kết luận trái ngược với báo cáo nói trên.
Mặc dù thuế quan của Mỹ ở mức cao nhất kể từ Thế chiến thứ hai, thương mại toàn cầu vẫn tăng trưởng với tốc độ nhanh hơn nền kinh tế thế giới.
Cả nhập khẩu của Mỹ và xuất khẩu của Trung Quốc đều đạt mức cao kỷ lục. Động lực thương mại đã được định hình lại một cách hiệu quả, nhưng không sụp đổ.
Phát biểu với Euro News, một trong những tác giả của báo cáo, Tiago Devesa, cho biết: "Thay đổi lớn nhất trong năm 2025 là lượng giao dịch trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc, mặc dù dòng chảy giữa hai nước giảm đáng kể, xu hướng này đã diễn ra trước khi áp dụng thuế quan".
Theo McKinsey, thương mại Mỹ-Trung giảm khoảng 30% và khoảng 130 tỷ USD xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ đã biến mất.
| More from WVR |
 Yonhap: Xung đột tại Trung Đông đặt ra thách thức an ninh và kinh tế cho Hàn Quốc |
Chuyên gia Devesa giải thích thêm rằng "khi Mỹ chuyển nguồn cung ứng khỏi Trung Quốc, Đông Nam Á về cơ bản đã đảm nhận phần lớn nhu cầu của Mỹ".
Xuất khẩu của các nước ASEAN tăng gần 14% khi các nước Đông Nam Á tiếp nhận các chuỗi cung ứng dịch chuyển khỏi Trung Quốc và chuyển hướng hàng hóa thành phẩm, đặc biệt là hàng điện tử tiêu dùng, sang người tiêu dùng Mỹ.
Trong khi đó, Ấn Độ đảm nhận một vai trò hẹp hơn nhưng vẫn rất quan trọng. Ví dụ, Mỹ đã giảm nhập khẩu điện thoại thông minh từ Trung Quốc khoảng 40%, làm giảm nhập khẩu 18 tỷ USD, nhưng Ấn Độ lại tăng xuất khẩu điện thoại thông minh sang Mỹ thêm 15 tỷ USD.
Tuy nhiên, thặng dư thương mại tổng thể của Trung Quốc vẫn đạt mức cao kỷ lục, khi các công ty Trung Quốc chuyển hướng sang mô hình mà McKinsey gọi là "nhà máy sản xuất cho các nhà máy", tăng cường sản xuất linh kiện công nghiệp và hàng hóa vốn cho các nền kinh tế mới nổi.
Để cạnh tranh và giữ thị phần ở những nơi khác, các nhà xuất khẩu Trung Quốc cũng đã giảm giá trung bình hàng tiêu dùng khoảng 8%.
Đối với Mỹ, trong bài phát biểu nhân Ngày Giải phóng, Tổng thống Trump tuyên bố "thâm hụt thương mại kinh niên không còn chỉ là vấn đề kinh tế. Đó là tình trạng khẩn cấp quốc gia đe dọa an ninh và lối sống của Mỹ".
Tuy nhiên, Cục Phân tích Kinh tế (BEA) đã xác nhận thâm hụt thương mại hàng hóa và dịch vụ cả năm ngoái là 901,5 tỷ USD, giảm không đáng kể 0,2% so với 903,5 tỷ USD của năm 2024.
Thâm hụt với Trung Quốc thu hẹp xuống còn 202,1 tỷ USD - mức thấp nhất trong hơn hai thập kỷ, nhưng dữ liệu của Bộ Thương mại Mỹ cho thấy khoảng cách này đã chuyển dịch sang một số nền kinh tế khác.
| Tổng thống Trump hỗ trợ 12 tỷ USD cho nhóm lao động 'không bao giờ bị lãng quên' của Mỹ Ngày 26/3, Tổng thống Donald Trump xác nhận sẽ công bố một loạt biện pháp nhằm hỗ trợ nông dân Mỹ, nhấn mạnh rằng đây ... |
Cú hích đến từ AI
Thương mại toàn cầu đã nhận được một cú hích đáng kể từ trí tuệ nhân tạo (AI) vào năm 2025, với các lô hàng liên quan đến lĩnh vực này nổi lên như động lực tăng trưởng lớn nhất.
Theo nghiên cứu của McKinsey, xuất khẩu hàng hóa liên quan đến AI chiếm khoảng một phần ba tổng tăng trưởng thương mại, trong đó chất bán dẫn và thiết bị trung tâm dữ liệu chiếm hơn 35% thương mại toàn cầu.
Các thiết bị phần cứng thiết yếu để xây dựng và vận hành hệ thống AI, bao gồm chip, máy chủ và thiết bị mạng, chứng kiến sự gia tăng nhu cầu khi các công ty công nghệ lớn chi tiêu vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng AI với tốc độ và quy mô chưa từng có.
Các trung tâm sản xuất của châu Á, đặc biệt là Hàn Quốc và một số nước Đông Nam Á, đã cung cấp những mặt hàng này cho thị trường toàn cầu, với dòng chảy đặc biệt mạnh mẽ sang Mỹ.
Phần lớn hoạt động thương mại dựa trên AI này diễn ra giữa các nền kinh tế có liên kết địa chính trị, cho thấy công nghệ này đã bắt đầu định hình lại các dòng chảy toàn cầu trong bối cảnh gián đoạn thuế quan ở những nơi khác.
Báo cáo nhấn mạnh rằng, sự bùng nổ đầu tư vào AI đã để lại dấu ấn lâu dài trong các mô hình thương mại, duy trì đà phát triển vào thời điểm các tuyến đường truyền thống giữa các cường quốc lớn đang bị thu hẹp.
"Mỗi năm, thương mại đều được định hình bởi cả những làn sóng dài hạn và những biến động ngắn hạn. Sự bùng nổ AI là một làn sóng dài hạn sẽ tiếp tục định hình lại thương mại trong những năm tới, trong khi thuế quan là biến động gây xáo trộn của năm ngoái", chuyên gia Devesa nêu rõ.
| Mexico chịu những ảnh hưởng nào từ xung đột tại Trung Đông? Ngày 25/3, chuyên gia tư vấn David Cordova có bài phân tích trên E-Consulta về tác động của xung đột Trung Đông đối với Mexico, ... |
Áp lực kép của EU
Liên minh châu Âu (EU) là một ví dụ cảnh báo. Theo báo cáo, khối này đang phải đối mặt với "áp lực kép".
Một mặt, thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc đã mở rộng, do nhập khẩu tăng và xuất khẩu giảm. Mặt khác, thặng dư thương mại của EU với Mỹ đã thu hẹp trong suốt năm ngoái.
Hơn nữa, khi xuất khẩu giảm và nhập khẩu tăng trong thương mại với Trung Quốc, khối này cũng phải đối mặt với cuộc cạnh tranh với nền kinh tế lớn thứ hai thế giới để giành lấy các thị trường trọng điểm, vốn là điểm đến chính cho hàng xuất khẩu của EU.
Theo chuyên gia Devesa, “cạnh tranh cũng ngày càng gay gắt hơn về mặt này”.
Ngành công nghiệp ô tô của liên minh cờ xanh được cho là chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Xuất khẩu ô tô của EU sang Mỹ giảm 17% trong khi xuất khẩu sang Trung Quốc giảm hơn 30% trong năm 2025.
Đồng thời, xe điện Trung Quốc tràn ngập châu Âu, tăng khoảng 50% lên hơn 800.000 chiếc.
Đức, trung tâm công nghiệp ô tô của châu Âu, lần đầu tiên trong lịch sử công nghiệp đã nhập khẩu nhiều ô tô từ Trung Quốc hơn xuất khẩu sang nước này.
| More from WVR |
 Hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung Quốc mang ý nghĩa gì đối với một thế giới đang phân mảnh? |
Nhìn chung, nếu loại bỏ các khoản mua trước dược phẩm tạm thời, thặng dư thương mại sản xuất của EU đã giảm khoảng 40 tỷ USD, theo McKinsey.
Rõ ràng Brussels đã cảm nhận được áp lực kép này và đang cố gắng khắc phục điểm yếu này.
Vào tháng 1/2026, Ủy ban châu Âu (EC) đã ký hai hiệp định mang tính bước ngoặt, một với Ấn Độ, chẳng hạn như cắt giảm thuế nhập khẩu ô tô từ mức cao 110% xuống còn 10% trong vòng 5 năm, và một với Mercosur, cũng cắt giảm các rào cản đối với ô tô và dược phẩm, cùng nhiều sản phẩm khác.
Ngày 24/3 vừa qua, EU đã công bố một thỏa thuận thương mại tự do mới với Australia trong chuyến thăm của Chủ tịch EC Ursula von der Leyen. Thỏa thuận này giúp tự do hóa dòng chảy hàng hóa trong khi vẫn duy trì hạn ngạch đối với các sản phẩm nông nghiệp nhạy cảm của EU.
Những thỏa thuận này thể hiện một nỗ lực rõ ràng nhằm đa dạng hóa thương mại của EU khỏi Washington và Bắc Kinh, hai quốc gia chiếm khoảng một phần ba thương mại đối ngoại của khối.
Chuyên gia Devesa cho biết: "Quy mô thương mại với thị trường Mercosur và Ấn Độ hiện nay còn hạn chế. Tuy nhiên, đây là những thị trường tăng trưởng rất nhanh và bổ sung cho các sản phẩm và dịch vụ của EU. Ví dụ, Ấn Độ muốn phát triển ngành sản xuất tiên tiến, và để làm được điều đó, nước này cần các linh kiện mà châu Âu có thể cung cấp".
Báo cáo cảnh báo rằng Ấn Độ và Mercosur cộng lại hiện chỉ chiếm chưa đến 8% thương mại của EU, và tỷ lệ này cần thời gian để tăng trưởng. Đây là những chính sách bảo hiểm dài hạn, chứ không phải là giải pháp tức thời.
| Thâm hụt thương mại của Mỹ giảm mạnh hơn dự báo, Canada ghi nhận một khởi đầu 'mong manh' Trong tháng 1/2026, tình hình thương mại của khu vực Bắc Mỹ không mấy khả quan, khi mà thâm hụt thương mại của Mỹ giảm ... |
| Thương mại toàn cầu đối mặt khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong 8 thập kỷ Đây là nhận định của Tổng Giám đốc Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) Ngozi Okonjo-Iweala về hệ thống thương mại toàn cầu trong ... |
| Mỹ đề xuất một cách tiếp cận thương mại mới với Trung Quốc Báo chí Mỹ đưa tin, chính quyền của Tổng thống Donald Trump đang đề xuất một cách tiếp cận mới, chính thức hơn để giám ... |
| EU ra điều kiện thực thi ưu đãi thuế quan đối với hàng hóa Mỹ, phản ứng của các bên ra sao? Ngày 19/3, các nhà lập pháp Liên minh châu Âu (EU) đã thực hiện bước đi quan trọng đầu tiên hướng tới việc triển khai ... |
| Kinh tế thế giới 2026: Thích ứng với bất định và rủi ro Nền kinh tế toàn cầu tiếp tục thể hiện khả năng phục hồi trước nhiều thách thức. |
