Nhịp cầu đưa điện ảnh trở thành tiếng nói của cộng đồng

Điện ảnh tài liệu trở thành tiếng nói của xã hội

Ông Oliver Brandt chia sẻ về dự án. (Nguồn: BTC)

Sự kiện ra mắt được tổ chức ngày 9/4 tại Viện Goethe Hà Nội có sự tham dự của ông Oliver Brandt, Giám đốc Viện Goethe Hà Nội; ông Nguyễn Hoàng Phương, Giám đốc Trung tâm TPD cùng Ban cố vấn bao gồm các đạo diễn: Hà Lệ Diễm, Nguyễn Hồng Quân, Nguyễn Hồng Anh; 03 nhà làm phim được lựa chọn và một số khách mời khác.

Cầu nối giữa nhà làm phim và các tổ chức xã hội dân sự

Phim tài liệu "Lên tiếng cho mai sau/Voices for Tomorrow" là sáng kiến do Viện Goethe Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm Hỗ trợ và Phát triển Tài năng Điện ảnh (TPD) thực hiện

Được khởi xướng từ năm 2021, dự án hướng tới mục tiêu thúc đẩy sự hợp tác giữa các nhà làm phim tài liệu độc lập và các tổ chức xã hội dân sự (CSO) để kể những câu chuyện về phát triển bền vững.

Giám đốc Viện Goethe Hà Nội Oliver Brandt nhấn mạnh rằng dự án không chỉ cung cấp tài trợ và sự tin tưởng cho các nghệ sĩ mà còn giúp biến những kiến thức chuyên môn phức tạp trở nên dễ tiếp cận hơn với công chúng thông qua ngôn ngữ điện ảnh.

"Tại Viện Goethe, chúng tôi tin tưởng vào tầm quan trọng của việc biến những kiến thức phức tạp trở nên dễ tiếp cận hơn cho đại chúng. Trong lĩnh vực phát triển bền vững, kiến thức thường rất phức tạp và khó tiếp cận; thông qua các nhà làm phim, những câu chuyện này sẽ được truyền tải qua nghiên cứu và đối thoại thực tế thay vì những định kiến hay khuôn mẫu", ông Oliver Brandt chia sẻ.

Khác với các chương trình tài trợ phim truyện phổ biến, "Lên tiếng cho mai sau" tập trung vào mảng phim tài liệu - một lĩnh vực còn nhiều khoảng trống nhưng có sức mạnh tạo tác động xã hội to lớn. Điểm đặc biệt của mùa này là các nhà làm phim được chủ động lựa chọn đối tác CSO ngay từ đầu để thiết lập kết nối sâu sắc với nhân vật và thực tế đời sống.

Ông Nguyễn Hoàng Phương bày tỏ: “Qua tổ chức CSO, các nhà làm phim có cơ hội được tiếp cận với những cái nhân vật, những cái đề tài rất khó để có thể tự động mà có thể tìm kiếm được. Ngoài ra, những bộ phim được sản xuất không chỉ mang tính xã hội thì mà còn mang đến cho khán giả những cái khắc nhìn đa chiều”.

Ba dự án tiêu biểu cho giai đoạn 2025–2027

Vượt qua hơn 20 hồ sơ tuyển chọn, ba dự án xuất sắc nhất đã được giới thiệu tại buổi họp báo, bao trùm các chủ đề đa dạng từ môi trường, quyền của người khuyết tật đến cộng đồng yếu thế:

Ban tổ chức và đại diện của 3 dự án được lựa chọn: Phan Thị Huỳnh Nhi, Nguyễn Ánh, Nông Nhật Quang (từ trái sang phải). (Ảnh: Minh Hằng)

Dự án “Đầm Phá Tam Giang” của Phan Thị Huỳnh Nhi và Đào Hoàng Duy, hợp tác cùng Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Xã hội (CSRD), khai thác câu chuyện về biến đổi khí hậu và sinh kế của người dân tại hệ đầm phá lớn nhất Đông Nam Á.

Không chỉ dừng lại ở những con số hay cảnh báo khoa học, bộ phim hướng đến việc khắc họa mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên thông qua những chi tiết đời thường, như hình ảnh cây mầm chua hay nhịp sống mưu sinh của ngư dân.

Trong khi đó, “Sống độc lập” của Nguyễn Hồ Bảo Nghi và Nguyễn Ánh, đồng hành cùng doanh nghiệp xã hội Chạm Vào Xanh, lại mở ra góc nhìn về quyền tự chủ của người khuyết tật trong môi trường đô thị. Bộ phim không chỉ ghi nhận những khó khăn mà còn tôn vinh nghị lực và khát vọng hòa nhập của các nhân vật, qua đó đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của xã hội trong việc xây dựng môi trường sống bao trùm.

Ở một hướng tiếp cận khác, “Lội nhớt / Hanoi is Drenching” của Nông Nhật Quang và Hoàng Thảo, với sự hỗ trợ từ Hanoi Pride và iSEE, tái hiện không gian văn hóa của cộng đồng queer tại Hà Nội.

Thông qua ký ức, nghệ thuật và các hình thức biểu đạt cá nhân, bộ phim góp phần lưu giữ những câu chuyện chưa được kể, đồng thời mở rộng đối thoại về đa dạng giới trong xã hội Việt Nam.

Ba dự án, ba cách tiếp cận, nhưng cùng chung một điểm là đặt con người ở trung tâm của câu chuyện, từ đó khơi gợi sự đồng cảm và thấu hiểu nơi người xem.

Ban cố vấn của dự án: Nguyễn Hồng Anh, Hà Lệ Diễm, Nguyễn Hồng Quân (từ trái sang phải). (Ảnh: Minh Hằng)

Sự đồng hành của những nhà làm phim tài liệu uy tín

Dự án quy tụ Ban cố vấn là những nhà làm phim tài liệu uy tín và đạt nhiều giải thưởng quốc tế như: Hà Lệ Diễm (đạo diễn phim “Những đứa trẻ trong sương”), Nguyễn Hồng Anh và Nguyễn Hồng Quân.

Đạo diễn Hà Lệ Diễm, thành viên Ban cố vấn, chia sẻ về tiêu chí lựa chọn các dự án xuất sắc: "Điều quan trọng nhất là phải nhìn vào mối quan hệ giữa nhà làm phim và nhân vật. Nó không chỉ là quan hệ công việc, mà là mối quan hệ giữa con người với con người. Nhiều khi người làm phim trở thành một chỗ dựa rất lớn cho nhân vật".

Đồng quan điểm, đạo diễn Nguyễn Hồng Quân nhận xét về chất lượng hồ sơ năm nay: "Chúng tôi nhìn thấy cả những nhà làm phim mới và những người đã có kinh nghiệm... Có một tính đa dạng về đề tài rất rõ rệt, từ môi trường, giới cho đến người khuyết tật. Đây là những chủ đề mang tính nhân văn và có thể tạo sự đồng cảm lớn với khán giả quốc tế".

Một trong những điểm mới nhất của mùa này là sự tập trung vào kỹ thuật âm thanh để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Ông Nguyễn Hoàng Phương nhấn mạnh: "Có những giám tuyển phim trên thế giới, một năm họ phải xem cả mấy nghìn phim. Họ chia sẻ rằng chỉ cần bật 10 giây đầu mà âm thanh không tốt là họ tắt luôn. Họ không xem hình ảnh đầu tiên mà sẽ nghe âm thanh đầu tiên".

Chính vì vậy, với sự hợp tác của Haki Sound, các nhà làm phim sẽ được hỗ trợ từ khâu thu thanh tiền kỳ đến hậu kỳ để đảm bảo tác phẩm đạt tiêu chuẩn trình chiếu quốc tế và tại rạp.

Ban tổ chức cùng các nhà làm phim, đạo diễn, ban cố vấn và khách mời chụp ảnh kỷ niệm. (Ảnh: Minh Hằng)

Hướng tới hệ sinh thái điện ảnh bền vững

Không chỉ dừng ở sản xuất, “Lên tiếng cho mai sau” hướng tới xây dựng hệ sinh thái điện ảnh tài liệu bền vững tại Việt Nam, đồng thời mở ra không gian cho những tiếng nói chưa được kể. Dự kiến đầu năm 2027, tám bộ phim của dự án sẽ được trình chiếu tại rạp và tham gia các liên hoan phim quốc tế, góp phần đưa điện ảnh tài liệu Việt Nam tiếp cận rộng rãi hơn với công chúng.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, các câu chuyện địa phương mang giá trị phổ quát ngày càng được quan tâm, tạo cơ hội để phim tài liệu vượt qua định kiến “kén người xem” và trở thành công cụ truyền thông giàu sức lan tỏa. Quan trọng hơn, dự án tạo điều kiện để các cộng đồng yếu thế cất lên tiếng nói, thúc đẩy đối thoại xã hội.

Như chia sẻ của ông Oliver Brandt, “điều quan trọng không phải là đưa ra câu trả lời, mà là đặt ra những câu hỏi đúng”. Với sức mạnh của hình ảnh và cảm xúc, phim tài liệu đang dần khẳng định vai trò như một “tiếng nói” vì phát triển bền vững.