Nỗi lòng của "thần đèn" Trung Thu

"Đồ chơi của Trung Quốc tràn lan, bọn trẻ dần không còn hứng thú và chơi những chiếc đèn ông sao xanh đỏ, đèn cù hay đèn kéo quân. Đã vậy, hồi năm 2006, tôi quyết tâm làm một cái đèn thật cao, to để mọi người chú ý và nhớ tới truyền thống đang dần bị mai một".
Theo dõi Baoquocte.vn trên

Hai năm trước, trong chương trình Những chuyện lạ Việt Nam, chiếc đèn kéo quân cao 7m của một người đàn ông nhỏ bé người làng Đàn Viên, xã Cao Viên, huyện Thanh Oai được ghi tên trong sách Kỷ lục Việt Nam. Ông là Vũ Văn Sinh, hậu duệ của một gia đình có truyền thống lâu đời làm đèn lồng và có lẽ cũng là nghệ nhân cuối cùng vẫn đang cố lưu giữ nét bản sắc văn hóa dân tộc mỗi độ rằm tháng 8.

Về Đàn Viên (Hà Nội 2), làng nghề nổi tiếng làm đèn lồng một thời, những ngày cận kề Trung thu không còn thấy không khí nô nức chuẩn bị làm đèn của người dân nơi đây, đường làng vắng hoe.

Lần theo chỉ dẫn, phóng viên Ngoisao tìm đến nhà nghệ nhân Sinh, người được dân làng phong là "thần đèn". Ông chủ của những chiếc lồng đèn cởi trần, tay lúc nào cũng "cầm chắc" chiếc điếu cày tiếp chuyện chân chất, mộc mạc và dễ gần. Chốc chốc ông lại ngửa cổ rít cái "roẹt" hơi thuốc lào rồi nhả khói đầy nhà. Nói đến nghề làm đèn gia truyền, người nghệ nhân thật thà: "Đồ chơi Trung thu truyền thống đang mất đi bản sắc mà đồ chơi ngoại nhập lại nhiều và hiện đại, ít người bây giờ làm đèn và sống được với nghề. Năm 2006, tôi quyết định làm chiếc đèn kéo quân khổng lồ cao 7m, đường kính 3,2m".

Học nghề từ khi còn để chỏm, lớn lên rồi lập gia đình, ông Sinh vẫn trung thành kiếm sống với đèn. Trong dòng miên man một thời "oanh liệt" của đèn ông sao và các loại đèn đồ chơi đêm rước chị Hằng Nga, "thần đèn" nhớ lại: "Bà nội tôi kể, ngày xưa, các ông làm đèn cho các bà gồng gánh, tòng teng đi bộ ra chợ mãi tận Hà Đông và Hà Nội bán. Bán hết thì mừng lắm, cười từ ngõ cười vào, còn ế ẩm thì cho bằng hết những đứa trẻ nhà nghèo không có tiền mua đèn chơi".

Nghệ nhân Sinh trang trí chiếc đèn kéo quân "làm chơi" cho đỡ nhớ nghề

Ngày nhỏ, không chịu học cách làm, nghệ nhân thường xuyên bị anh trai "đánh cho tơi bời". Không thể đếm chính xác nghề này đã trải qua mấy đời cha truyền con nối, ông Sinh chỉ biết từ thời cụ thân sinh và các cụ cố đời trước đã làm đèn kéo quân. "Độ vài chục năm trở lại đây, người làng làm đồ chơi Trung thu nhiều lắm nhưng sau đó họ chuyển hết sang làm pháo và cuối cùng là... đi làm may thuê ở các khu công nghiệp. Chẳng ai còn thiết tha với mấy chiếc đèn bé tẹo bán ra chưa đủ tiền đong gạo", ông Sinh tâm sự.

Theo nghệ nhân, lý do khiến đồ chơi trong đêm hội trăng rằm truyền thống không còn hấp dẫn là do hàng ngoại nhập tràn vào, màu sắc và mẫu mã độc đáo. Chiếc đèn kéo quân của ngày xưa hoạt động được nhờ đốt những chuỗi hạt bưởi hoặc hạt lạc phơi khô. Còn giờ, người ta dùng mỡ lợn hoặc nến, một số đồ chơi khác dùng điện năng vì vậy mà "trẻ con nó thích hơn". "Không còn người làm, nên thế hệ mới đâu có biết đến những loại đèn xa xưa. Truyền thống mai một, văn hóa cũng theo đó mà mất đi".

Thấy khách ngỏ ý muốn học làm đèn lồng, ông Sinh nhiệt tình lấy kéo ra thực hành. Để hoàn chỉnh một chiếc đèn kéo quân chỉ mất nửa ngày nhưng công đoạn chuẩn bị mới phức tạp và mất thời gian, tính ra cũng ngót nghét hàng chục. Đèn kéo quân vừa dễ lại vừa khó bởi nó hoạt động theo nguyên lý đối lưu. Chong chóng là bộ phận quan trọng nhất, nếu xếp không đúng chiều thì cánh quạt không quay và quân đèn không chuyển động. Mỗi chiếc đèn đều có một bí quyết và bí quyết ấy nằm ở cánh quạt.

"Ngày trước không có chiếu bóng thì đèn kéo quân như một "rạp chiếu phim" di động. Những quân đèn với rất nhiều hình thù, thường được thiết kế theo các tích truyện dân gian như chú Cuội chị Hằng được ánh lửa phát ra từ hạt bưởi bị đốt soi rõ. Chúng chuyển động theo cánh quạt quay tạo ra nhiều hình ảnh sinh động. Chính điều đó làm nên nét hấp dẫn của loại đèn này", nghệ nhân tâm sự.

Khung đèn lồng được làm từ những vật liệu góp nhặt

Đã hơn chục năm nay, tuy không còn gắn bó với nghề nhưng ông vẫn đau đáu muốn truyền lại cách làm cho thế hệ sau. Hiện, ông phục vụ các màn bắn pháo bông trong các sự kiện lớn vì ngoài làm đèn, gia đình ông cũng nổi tiếng với nghề làm pháo hoa. Dịp thi bắn pháo hoa quốc tế tại Đà Nẵng vừa rồi, ông Sinh cũng góp mặt.

Ông đi suốt, chẳng mấy khi ở nhà nhưng rằm Trung thu năm nào ông "thần đèn" cũng gom tre nứa, giấy màu nhặt nhạnh từ những lần đi làm xa về để làm đèn kéo quân, đèn ông sao tặng con cháu. Năm nào cũng vài chục đến 100 chiếc đèn được làm ra và cho không. Dù giờ đã là giám đốc một công ty tổ chức sự kiện bắn pháo hoa, nghệ nhân Sinh vẫn "nông dân" như trước. Ở đâu trên khắp đất nước có màn trình diễn pháo bông, ở đó có "thần đèn".

Theo Ngôi Sao

Đọc thêm

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm hôm nay 2026: Xem lịch âm 21/11/2026, Lịch vạn niên ngày 21 tháng 11 năm 2026

Lịch âm 21/11. Lịch âm 21/11/2026? Âm lịch hôm nay 21/11. Lịch vạn niên 21/11/2026. Ngày hôm nay tốt hay xấu? Xem ngày giờ, hướng tốt xấu...
Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tỵ công việc thành công

Tử vi hôm nay, xem tử vi 12 con giáp hôm nay ngày 20/11/2026: Tuổi Tỵ công việc thành công

Xem tử vi 21/11 - tử vi 12 con giáp hôm nay 21/11/2026 - Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất và Hợi về công việc, ...
Cập nhật bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 mới nhất

Cập nhật bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 mới nhất

Bảng giá lăn bánh xe KIA Seltos tháng 11/2026 tại Hà Nội, TP.HCM và các tỉnh, thành phố khác trên cả nước được cập nhật chi tiết dưới đây.
Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Để người thầy luôn ‘giữ lửa’ nghề trong kỷ nguyên AI

Người thầy cần đổi mới tư duy, làm chủ công nghệ và tiếp tục nuôi dưỡng những giá trị nhân văn trong mỗi học trò...
Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế

Việt Nam và khu vực Tây Nam Trung Quốc thúc đẩy kết nối chiến lược, mở rộng hợp tác kinh tế.
Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Món quà mùa Đông dành tặng khán giả yêu Hà Nội

Đằng sau cuộc hội ngộ của Mỹ Linh, Hà Trần, Thanh Lam và Ngọc Anh là những ngày tập luyện nghiêm túc, tỉ mỉ cùng ekip âm nhạc.
Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Khám phá sắc màu văn hóa và du lịch của vùng đất quê hương Khổng Tử

Chiều 18/11, Trung tâm Văn hóa Trung Quốc tại Hà Nội cùng Sở Văn hóa và Du lịch tỉnh Sơn Đông tổ chức chương trình giới thiệu văn hóa và du lịch tỉnh Sơn Đông.
Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Khám phá sự kỳ diệu của Việt Nam cùng Marriott International

Từ Thủ đô Hà Nội bên hồ thơ mộng đến những bãi biển ngập nắng của Phú Quốc, Việt Nam là vùng đất hội tụ những sắc thái tương phản đầy cuốn hút, nơi những ...
Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Công bố Travel Awards 2026, tìm kiếm những đại diện tiêu biểu tạo nên diện mạo mới cho du lịch Việt Nam

Chiều 17/11, Báo VnExpress và Công ty CP Dịch vụ trực tuyến FPT (FPT Online) chính thức công bố Giải thưởng Du lịch - Travel Awards 2026.
Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Giữ chân du khách bằng bản sắc riêng

Để du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn cũng cần những mô hình nhỏ đủ sức giữ chân du khách bằng bản sắc riêng để níu chân du khách.
Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

Cần Thơ sôi động chuỗi sự kiện văn hóa, du lịch những tháng cuối năm

TP. Cần Thơ đang chuẩn bị chuỗi hoạt động quy mô lớn trong những tháng cuối năm 2026.
Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Lý do Đà Nẵng là điểm đến hấp dẫn dịp Giáng sinh và năm mới

Tạp chí du lịch quốc tế Lonely Planet xếp Đà Nẵng ở vị trí thứ 4 trong danh sách 10 điểm đến đáng trải nghiệm nhất từ Giáng sinh đến đêm giao thừa.
HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

HANIFF VIII quy tụ 11 thành viên Ban Giám khảo trong nước và quốc tế

Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII (HANIFF VIII) quy tụ 11 chuyên gia, nhà làm phim và nghệ sĩ điện ảnh Việt Nam, quốc tế tham gia các Ban Giám khảo.
Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Trải nghiệm văn hoá Việt Nam tại Cairo

Đại sứ quán Việt Nam tại Ai Cập đã trang trọng tổ chức "Ngày văn hóa Việt Nam tại Cairo", hướng tới kỷ niệm Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11/2026).
Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Đưa văn hóa Việt đến với người dân Perth

Gần 4.000 lượt người đã đến quảng trường Forrest Place, trung tâm thành phố Perth để tham dự Ngày Văn hóa Việt Nam 2026 – “Sắc màu quê hương”.
Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Chuyên gia Israel bật mí cách xây dựng sức mạnh quốc gia trong kỷ nguyên số

Israel từ một quốc gia nhỏ đã xây dựng vị thế hàng đầu về an ninh mạng nhờ sự kết nối giữa chính sách, doanh nghiệp, giáo dục và đổi mới sáng tạo.
Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Miền đất hứa của điện ảnh Việt

Giữa những bom tấn phòng vé và phim nghệ thuật là một vùng trung gian giống như miền đất hứa chưa được khai thác đầy đủ...
Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cơ hội đưa tranh của tài năng trẻ Việt Nam đến triển lãm tại Paris, Pháp

Cuộc thi Vẽ tranh quốc tế Triển lãm Bảo tàng Louvre Pháp IAP lần thứ 4 mở ra cơ hội cho các tài năng hội họa trẻ Việt Nam vươn ra quốc tế.
Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Lắng nghe sắc màu dân ca Trung Quốc giữa lòng Hà Nội

Sáng 13/11, chương trình giao lưu hợp xướng dân ca Trung Quốc tại Hà Nội mang đến những tiết mục đặc sắc, góp phần kết nối văn hóa Việt-Trung.
Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Làm giàu kho tàng di sản tư liệu Việt Nam

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) và Văn bia Phố Hiến (Hưng Yên) được ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á – Thái Bình Dương.
Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Dấu ấn nhà văn hóa Lê Hồng Dương trong gìn giữ hồn quê Kinh Bắc

Nhà văn hóa Lê Hồng Dương đã có nhiều đóng góp nổi bật trong xây dựng nền tảng văn hóa địa phương, đặc biệt là xứ Kinh Bắc.
Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Triển lãm ảnh 'Từ di sản đến ngoại giao văn hóa': Kết nối Văn Miếu - Quốc Tử Giám với bạn bè quốc tế

Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) phối hợp với Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám tổ chức khai mạc triển lãm ảnh.
Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Gần 2.500 vận động viên quốc tế tham gia đường chạy quảng bá di sản Hà Nội

Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 khép lại ngày 8/11, thu hút hàng vạn vận động viên trong nước và quốc tế.
Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Đường chạy qua những di sản của Hà Nội

Giải chạy Standard Chartered Marathon Di sản Hà Nội 2026 diễn ra từ ngày 6-8/11, dự kiến thu hút hàng chục nghìn vận động viên trong nước và quốc tế.
Phiên bản di động