Philippines cải thiện điểm PISA và bài học cho giáo dục Việt Nam

Kết quả PISA 2025 cho thấy một bước tiến đáng chú ý của Philippines, trong đó sự phối hợp giữa cải cách giáo dục, nhà trường và khu vực tư nhân đang mở ra những cách tiếp cận mới nhằm hỗ trợ người học. Câu chuyện này cũng mang đến những gợi mở cho Việt Nam – quốc gia được Philippines nhìn nhận là một hình mẫu trong khu vực.

Đổi mới giáo dục thực chất bắt đầu từ lớp học Mở rộng hợp tác xuất bản giáo dục Việt Nam - Malaysia, hướng tới đổi mới số và ứng dụng AI

Philippines có bước tiến mạnh mẽ tại PISA 2025

Theo kết quả PISA 2025 được công bố vào tháng 9/2026, học sinh Philippines đạt 367 điểm Đọc hiểu, 371 điểm Toán học và 373 điểm Khoa học, lần lượt tăng 20, 16 và 17 điểm so với năm 2022.

Tỷ lệ học sinh đạt từ Level 2 trở lên, mức năng lực cơ bản trong PISA, cũng tăng ở cả 3 lĩnh vực. Ở Đọc hiểu, tỷ lệ này tăng từ 24% lên 31%; ở Toán học, từ 16% lên 21%; và ở Khoa học, từ 23% lên 32%.

Theo phân tích xu hướng 10 năm của OECD, Philippines là quốc gia có tốc độ cải thiện năng lực Đọc hiểu nhanh nhất. OECD cũng ghi nhận sự cải thiện của Philippines diễn ra trong bối cảnh xu hướng kết quả học tập quốc tế nhìn chung suy giảm.

Kết quả PISA 2025 của Philippines. (Nguồn: DepEd).

Bộ trưởng Giáo dục Philippines Sonny Angara đánh giá kết quả này là một dấu mốc đáng khích lệ, nhưng đồng thời cho rằng đây mới là nền tảng để tiếp tục cải cách, khi vẫn còn nhiều học sinh cần được hỗ trợ.

Thay vì chỉ tập trung vào thứ hạng, Bộ Giáo dục Philippines (DepEd) nhìn lại những hạn chế được chỉ ra qua các kỳ PISA trước và từng bước thay đổi cách chuẩn bị cho học sinh.

Khi Philippines lần đầu tham gia PISA vào năm 2018, một trong những vấn đề được nhận diện là học sinh chưa quen với hình thức đánh giá trên máy tính và các câu hỏi đòi hỏi vận dụng, phân tích.

Sau đó, DepEd tiến hành khảo sát mức độ sẵn sàng của các trường, rà soát cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên, học sinh và các điều kiện hỗ trợ. Học sinh được làm quen nhiều hơn với môi trường thi trên máy tính và các dạng câu hỏi mang tính phân tích, tương tác.

Song song với việc chuẩn bị cho PISA, Philippines triển khai các cải cách nhằm củng cố năng lực nền tảng của học sinh. DepEd giảm bớt gánh nặng hành chính cho giáo viên để tăng thời gian giảng dạy, cải thiện chương trình và tăng cường các chương trình hỗ trợ học sinh còn gặp khó khăn.

Theo Kevin Karl Santos, Giám đốc Cục Đánh giá Giáo dục của DepEd, quá trình chuẩn bị cho PISA được triển khai trên nhiều phương diện, từ mức độ sẵn sàng của nhà trường, giáo viên, học sinh đến sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan. Trong đó, khu vực tư nhân được huy động để bổ sung nguồn lực và hỗ trợ học sinh. Khan Academy và Front Learners là những đối tác được Santos nhắc đến trong quá trình này.

Điều này cho thấy việc cải thiện kết quả học tập đang được đặt trong một hệ sinh thái rộng hơn, nơi cơ quan quản lý, nhà trường, giáo viên, cộng đồng và các đối tác bên ngoài cùng tham gia.

Khan Academy được ghi nhận trong nỗ lực cải thiện giáo dục của Philippines

Trong số các đối tác tham gia hỗ trợ DepEd, Khan Academy đã có quá trình hợp tác với hệ thống giáo dục Philippines từ trước khi PISA 2025.

Từ năm 2024, DepEd đã lựa chọn Khan Academy để triển khai các tài nguyên học tập số tới khoảng 1.000 trường công lập. Thỏa thuận tập trung vào việc đưa các tài nguyên học tập và công cụ luyện tập trực tuyến đến học sinh, đặc biệt trong các lĩnh vực Toán học và Đọc hiểu. Khi công bố hợp tác, Bộ trưởng Sonny Angara từng kỳ vọng mô hình này sẽ hỗ trợ trực tiếp mục tiêu cải thiện kết quả PISA của Philippines.

Trong quá trình chuẩn bị cho PISA 2025, Khan Academy tiếp tục cung cấp các tài nguyên học tập bổ trợ và công cụ luyện tập trực tuyến, giúp học sinh làm quen với các dạng bài theo định hướng PISA.

Đại diện DepEd ghi nhận rằng Khan Academy hỗ trợ cải thiện kết quả PISA.

Sau khi kết quả PISA 2025 được công bố, Khan Academy Philippines tiếp tục được DepEd nhắc đến trong nhóm các tổ chức và doanh nghiệp hỗ trợ những nỗ lực cải cách giáo dục của quốc gia này. Các đối tác được kỳ vọng sẽ tiếp tục đóng góp vào việc cung cấp các công cụ và sáng kiến cần thiết để duy trì đà tiến bộ.

Trường hợp của Khan Academy cho thấy một cách tiếp cận đang ngày càng rõ trong giáo dục Philippines: các nền tảng công nghệ không đứng bên ngoài hệ thống, mà được đưa vào như một nguồn lực bổ trợ cho giáo viên, nhà trường và người học.

Khi được triển khai trong một chiến lược giáo dục thống nhất, công nghệ có thể mở rộng nguồn học liệu, tạo thêm cơ hội luyện tập và giúp học sinh tiếp cận các phương thức học tập phù hợp với môi trường số.

Philippines tham khảo kinh nghiệm từ Việt Nam

Câu chuyện của Philippines đặc biệt đáng chú ý đối với Việt Nam bởi trong chính cuộc trao đổi về kết quả PISA 2025, Việt Nam được Bộ trưởng Giáo dục Philippines Sonny Angara nhắc đến như một quốc gia đáng để học hỏi.

Theo ông Angara, Việt Nam có kết quả PISA gần với mức trung bình của OECD và là một ví dụ hữu ích cho Philippines. Ông đặc biệt đề cập đến việc Việt Nam chú trọng đến giáo viên, đào tạo và phúc lợi của họ, cũng như đầu tư vào giáo dục.

Việc Philippines nhìn sang Việt Nam tạo nên một góc nhìn đáng suy ngẫm.

Một mặt, Philippines đang cho thấy cách một hệ thống giáo dục có thể tạo ra bước tiến khi nhìn lại những khoảng trống của mình, tập trung vào năng lực nền tảng và huy động thêm nguồn lực xã hội.

Mặt khác, Việt Nam đã có một nền tảng đáng kể về kết quả học tập và được một quốc gia trong khu vực nhìn nhận như một mô hình đáng tham khảo.

Vì vậy, đối với Việt Nam, câu hỏi có thể không chỉ là làm thế nào để tiếp tục cải thiện điểm số, mà còn là làm thế nào để phát huy tốt hơn những thế mạnh hiện có của học sinh trong một môi trường giáo dục đang thay đổi nhanh chóng.

Công nghệ trở thành bệ phóng cho những thế mạnh sẵn có

PISA không chỉ đánh giá khả năng ghi nhớ kiến thức. Ở mức năng lực cơ bản, học sinh cần có khả năng vận dụng kiến thức để xử lý những tình huống cụ thể, đọc hiểu thông tin, biểu diễn một vấn đề dưới dạng toán học hoặc đưa ra nhận định dựa trên dữ liệu.

Kinh nghiệm của Philippines cho thấy quá trình chuẩn bị cho người học vì thế không chỉ nằm ở kiến thức môn học. Học sinh cần được làm quen với máy tính, các dạng câu hỏi tương tác và các tình huống đòi hỏi vận dụng kiến thức.

Những năng lực này không chỉ phục vụ cho một kỳ thi. Trong môi trường học tập và làm việc ngày càng số hóa, khả năng tự học, giải quyết vấn đề, xử lý thông tin và sử dụng công nghệ cũng trở thành những năng lực quan trọng đối với người học.

Đối với Việt Nam, công nghệ, vì thế, có thể được nhìn nhận không phải như một giải pháp thay thế những gì hệ thống giáo dục đang làm tốt, mà như một bệ phóng để mở rộng và phát huy những thế mạnh đó.

Một học sinh có thể có thêm cơ hội luyện tập sau giờ học. Giáo viên có thêm công cụ để theo dõi tiến trình và hỗ trợ học sinh theo các nhu cầu khác nhau. Nhà trường có thể tiếp cận thêm các nguồn học liệu chất lượng cao mà không cần tự xây dựng từ đầu.

Các nền tảng giáo dục mở như Khan Academy có thể trở thành một phần của hệ sinh thái đó, đặc biệt khi cung cấp tài nguyên học tập miễn phí và cho phép người học chủ động tiếp cận kiến thức theo nhu cầu.

Từ cải thiện điểm số đến xây dựng năng lực cho tương lai

Câu chuyện Philippines cho thấy một kết quả PISA tốt hơn không đến từ một giải pháp đơn lẻ.

Đó là kết quả của nhiều nỗ lực được triển khai đồng thời: củng cố năng lực nền tảng, hỗ trợ giáo viên, chuẩn bị tốt hơn cho học sinh, nâng cao mức độ sẵn sàng của trường học và tăng cường hợp tác với các bên ngoài hệ thống giáo dục. Trong quá trình đó, Khan Academy là một trong những đối tác được DepEd ghi nhận.

Với Việt Nam, bài học này có thể được tiếp cận theo một hướng khác.

11.000 trường học tại Việt Nam cũng đang ứng dụng nền tảng Khan Academy trong dạy và học.

Nếu Philippines đang nỗ lực tăng tốc cải thiện năng lực học tập, Việt Nam có thể tận dụng nền tảng đã có để chuẩn bị cho bước tiến tiếp theo: giúp học sinh không chỉ học tốt mà còn tự học tốt hơn, giải quyết vấn đề tốt hơn và làm chủ công nghệ tốt hơn.

Đó cũng là vai trò mà những nền tảng giáo dục số như Khan Academy có thể đảm nhận trong hệ sinh thái giáo dục: không thay thế giáo viên, không thay thế nhà trường, mà bổ sung thêm nguồn học liệu và công cụ để người học có nhiều cơ hội hơn trong hành trình học tập.

Từ bài học của Philippines, điều đáng quan tâm với Việt Nam có lẽ không chỉ là duy trì một vị trí tốt trên bảng xếp hạng quốc tế, mà còn là làm thế nào để những thế mạnh về học tập đã được hình thành có thể tiếp tục phát triển trong một thế giới ngày càng số hóa.

Khi nền tảng đã vững chắc, công nghệ có thể trở thành bệ phóng để người học tiến xa hơn.