Phong trào KLK: Chống sử dụng vũ lực, chống cơ chế tài chính bất hợp lý, chống phỉ báng tôn giáo, chống áp đặt dân chủ, chống buôn người, chống bệnh

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết dự lễ khai mạc Hội nghị Cấp cao Phong trào KLK lần thứ 15

Trong cái nắng rực rỡ giữa mùa hè sa mạc, nguyên thủ và lãnh đạo của 118 quốc gia thành viên, 50 quốc gia khách mời đã tấp nập đáp máy bay xuống một thành phố bên bờ Biển Đỏ để bàn các vấn đề nóng bỏng của thời đại. Nằm trên bán đảo Sinai, thành phố Sharm el-Sheikh là niềm tự hào của người Ai Cập trong việc biến sa mạc thành ốc đảo, đồng thời cũng là thành phố thứ hai ở nước này sau 45 năm được đăng cai Hội nghị Cấp cao của Phong trào Không Liên kết (KLK) với chủ đề gần tương tự - Hòa bình và hợp tác quốc tế (năm 1964) và - Đoàn kết quốc tế vì hòa bình và phát triển (năm 2009).

Sau 45 năm, kể từ HNCC lần thứ hai ở Thủ đô Cairô đến nay, chủ đề của hội nghị KLK vẫn ở trong mấy chữ quen thuộc là "hòa bình, hợp tác, phát triển" cho thấy tính nhất quán của Phong trào. Tuy là mấy chữ quen thuộc và ngắn ngủi song nó là triết lý sống của nhân loại văn minh và là mục tiêu của toàn bộ hệ thống quan hệ quốc tế hiện đại. Phát biểu tại Hội nghị lần này, Trưởng đoàn Đại biểu Việt Nam - Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết - khẳng định: "Phong trào là một trong những lực lượng hòa bình lớn nhất của thời đại".

Tuy nhiên, không dừng lại ở hòa bình, hợp tác, phát triển…, trong bối cảnh khủng hoảng toàn cầu hiện nay, các vị lãnh đạo Á-Phi-Mỹ Latinh quan tâm đến cả gần trăm vấn đề. Trong Chương trình nghị sự của Hội nghị 15 này, hơn 70 vấn đề lớn đã được đề cập. Không chỉ các vấn đề chung hay có tính tôn chỉ mục đích như: giải quyết xung đột bằng hòa bình, không dùng vũ lực, không can thiệp vào công việc nội bộ, phấn đấu vì trật tự thế giới công bằng… mà còn bao gồm các vấn đề cụ thể và thiết thực như hỗ trợ các nước nghèo nhất, chống áp đặt mô hình dân chủ, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, đảm bảo nguồn nước, chống phỉ báng tôn giáo như một công cụ can thiệp, vấn đề biến đổi khí hậu, cải tổ công bằng Hội đồng Bảo an LHQ, chống buôn lậu ma túy, bệnh dịch truyền nhiễm, các điểm nóng và va chạm quốc tế… Các nhà lãnh đạo Châu Phi nêu vấn đề chống lại quyền tài phán lập pháp của một số nước gây phương hại cho nước đang phát triển. Các đại biểu đề cập nhiều đến cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, cho đó là nguyên nhân của một cấu trúc tài chính thế giới bất hợp lý và đa số đại biểu kêu gọi phải cải cách hệ thống tài chính thế giới. Các vị Trưởng đoàn cũng nói nhiều đến việc chống áp đặt mô hình chính trị hoặc lợi dụng tự do ngôn luận để can thiệp nội bộ.

Việt Nam tìm được tiếng nói chung khi Trưởng đoàn nhấn mạnh trong phát biểu chính thức: "Việt Nam cho rằng không có một mô hình dân chủ duy nhất đối với mọi quốc gia, phản đối việc sử dụng các vấn đề dân chủ, nhân quyền như công cụ chính trị can thiệp vào công việc nội bộ của quốc gia khác, coi đó là biểu hiện của chủ nghĩa thực dân". Còn tuyên bố cuối cùng của Hội nghị - Tuyên bố Sharm el-Sheikh - nêu 18 vấn đề nóng bỏng nhất hiện nay trên thế giới.

KLK không có nghị quyết bắt buộc và cũng không có biện pháp chế tài hoặc lực lượng thực thi mà làm việc theo cơ chế bàn bạc và nhất trí, nhưng các kết luận và tuyên bố của nó có sức mạnh đáng kể. Đó là việc tạo nên dư luận quốc tế, tạo sự đoàn kết và ủng hộ đối với các nước và các vấn đề chính nghĩa, công bằng và tạo áp lực phản đối đối với các nước và các vấn đề phi nghĩa, bất công. Ví dụ, các lời kêu gọi nêu trong Văn kiện của HNCC 14 và 15 như "lên án và yêu cầu chấm dứt việc ban hành các đạo luật quốc gia có động cơ chính trị nhằm chống lại các quốc gia khác"… hoặc "ủng hộ việc quản lý dân chủ toàn cầu thay vì một hệ thống dựa trên sự độc quyền của một số nước lớn"…, thực tế có ý nghĩa như sự thức tỉnh lương tri và tư duy chính trị của nhiều lực lượng trên thế giới.

Từ một diễn đàn chỉ có 25 nước lúc đầu thành lập nay có 118 nước, có số thành viên đông thứ hai thế giới, chỉ sau LHQ, chiếm 51% dân số thế giới và đạt được mức độ ảnh hưởng quốc tế to lớn như vậy, Phong trào KLK đã  lớn mạnh không ngừng, nhưng cũng phải trải qua những thăng trầm đáng ghi nhớ. Sự sục sôi khí thế 10 năm đầu thành lập nhường chỗ cho sự khủng hoảng, mất phương hướng thời kỳ sau Chiến tranh lạnh, rồi lấy lại phong độ vào cuối thập kỷ 1990 và bắt đầu trưởng thành giữa những năm 2000. Tuy nhiên, trong nội bộ Phong trào hiện nay vẫn còn không ít vấn đề chưa thống nhất, đòi hỏi phải có những bước phát triển tích cực tiếp theo…

Tại Hội nghị lần này, Việt Nam được ca ngợi như một tấm gương trong đấu tranh giải phóng dân tộc và trong phát triển kinh tế, cũng như ghi nhận sự đóng góp vào Phong trào trong năm qua. Đóng góp của Việt Nam vào quá trình cải cách Hội đồng Bảo an LHQ, trong đó nhấn mạnh nguyên tắc Hội đồng Bảo an phải hoạt động phù hợp với Hiến chương LHQ là những điều được Hội nghị ghi nhận.

Đề cập đến phương thức hoạt động sắp tới của Phong trào, các đại biểu đều thể hiện sự tin tưởng về triển vọng. Trưởng đoàn Cuba nói rằng "niềm tin của Phong trào đã được khẳng định và đoàn kết là nhân tố thành công của nó". Thủ tướng, Trưởng đoàn Ấn Độ khẳng định: "Trong tình hình quốc tế hiện nay, Phong trào KLK càng trở nên quan trọng". Còn Tổng thống nước chủ nhà - Chủ tịch tiếp theo của Phong trào - cam kết "tuân thủ các nguyên tắc của Phong trào và bảo vệ các nước thành viên". Tuy nhiên, Hội nghị cũng thống nhất rằng trong giai đoạn tới Phong trào cần hoạt động minh bạch hơn và phối hợp tốt hơn.

Nhất trí với Tuyên bố Sharm el-Sheikh, Trưởng đoàn Việt Nam, Chủ tịch Nguyễn Minh Triết bày tỏ tin tưởng rằng  "với vị trí đã được khẳng định qua nhiều thập kỷ hình thành và phát triển, sức mạnh đoàn kết vốn có và phương hướng mới đã đề ra trong Văn kiện cuối cùng của HNCC 15, Phong trào của chúng ta nhất định sẽ tiếp tục phát huy mạnh mẽ tiếng nói bảo vệ lợi ích của các nước đang phát triển, đồng thời có những đóng góp to lớn hơn nữa vì sự tiến bộ của nhân loại".

Sơn Thủy (từ Sharm el-Sheikh)