Sân khấu thực cảnh: Sứ giả của những vùng đất

Không phải ngẫu nhiên mà sân khấu thực cảnh đang trở thành một trong những sản phẩm được nhiều địa phương lựa chọn để phát triển du lịch. Từ Tinh hoa Bắc Bộ, Ký ức Hội An, Kiss of the Sea (Phú Quốc) đến những dự án mới tại Ninh Bình, Huế hay chương trình Đi tìm dấu ngọc (Quảng Ninh), có thể thấy một xu hướng để di sản “lên tiếng”bằng ngôn ngữ của nghệ thuật.

Đó là một bước chuyển đáng ghi nhận. Bởi nhiều năm trước, câu hỏi quen thuộc của không ít du khách sau khi kết thúc hành trình tham quan vẫn là: “Buổi tối sẽ đi đâu, xem gì?”. Khoảng trống ấy giờ đây đang dần được lấp đầy bằng những chương trình nghệ thuật gắn với chính không gian văn hóa của địa phương.

Sân khấu thực cảnh: Sứ giả của những vùng đất

Sân khấu thực cảnh “Tinh hoa Bắc Bộ”. (Nguồn: NSX)

Nhưng cũng từ đó, một câu hỏi khác được đặt ra là điều gì tạo nên sức hấp dẫn lâu dài của sân khấu thực cảnh?

Chắc chắn không chỉ là quy mô đầu tư. Một sân khấu có thể rộng hàng chục nghìn mét vuông. Hệ thống trình chiếu có thể hiện đại bậc nhất. Những màn nước, lửa, laser hay pháo hoa có thể khiến khán giả trầm trồ trong khoảnh khắc. Nhưng sau khi ánh đèn tắt, điều còn ở lại trong ký ức người xem thường không phải là hiệu ứng thị giác, mà là câu chuyện họ vừa được đồng hành. Đó là điểm gặp nhau của những chương trình thành công.

Tinh hoa Bắc Bộ không chỉ dựng một sân khấu trên mặt nước mà tái hiện cả không gian văn hóa đồng bằng Bắc Bộ bằng những hình ảnh gần gũi với mái đình, tiếng chuông chùa, cánh đồng, phiên chợ, đời sống của người nông dân.

Ký ức Hội An lại dẫn khán giả đi qua hơn bốn thế kỷ của một thương cảng sầm uất bằng những lát cắt về tình yêu, sự chia ly và giao thoa văn hóa. Còn Kiss of the Sea Show Phú Quốc, dù sử dụng công nghệ trình diễn hiện đại, vẫn giữ được mạch kể xuyên suốt để công nghệ phục vụ cảm xúc, chứ không lấn át cảm xúc.

Ngay cả những dự án mới như Đi tìm dấu ngọc cũng cho thấy nỗ lực tìm kiếm chất liệu từ văn hóa bản địa thay vì lặp lại những công thức đã thành công, khẳng định công nghệ có thể tạo nên sự choáng ngợp, nhưng văn hóa mới là yếu tố giữ chân khán giả.

Đây cũng là hướng đi mà nhiều quốc gia có ngành công nghiệp biểu diễn phát triển đã chứng minh. Ở Trung Quốc, Impression Liu Sanjie bên dòng sông Ly Giang hay chuỗi chương trình Impression của đạo diễn Trương Nghệ Mưu không đưa khán giả đến với một sân khấu khép kín, mà biến núi non, sông nước thành một phần của tác phẩm.

Tại Hàn Quốc, The Painters hay NANTA lại chinh phục công chúng quốc tế bằng việc làm mới những chất liệu văn hóa bản địa bằng ngôn ngữ biểu diễn đương đại. Điểm chung của những chương trình ấy không nằm ở công nghệ đắt tiền, mà ở việc khán giả chỉ có thể trải nghiệm chúng tại chính nơi chúng được sinh ra.

Đó cũng là điều sân khấu thực cảnh Việt Nam cần hướng tới. Việt Nam không thiếu chất liệu. Từ không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, chợ vùng cao Tây Bắc, những làng nghề lâu đời ở đồng bằng Bắc Bộ đến miền sông nước Nam Bộ hay di sản của Cố đô Huế, mỗi vùng đất đều mang trong mình những câu chuyện đủ sức trở thành một tác phẩm nghệ thuật.

Sân khấu thực cảnh cũng không chỉ là một sản phẩm biểu diễn. Nếu được đầu tư bài bản, đó còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của công nghiệp văn hóa, góp phần thúc đẩy kinh tế đêm, tạo việc làm cho nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng địa phương, đồng thời kéo dài thời gian lưu trú của du khách. Quan trọng hơn, đây là một cách để di sản bước ra khỏi không gian trưng bày, tiếp tục sống trong đời sống hôm nay bằng ngôn ngữ của nghệ thuật.

Không phải là cuộc đua về diện tích sân khấu, số lượng đèn chiếu hay những kỷ lục kỹ thuật, giá trị bền vững của chương trình này nằm ở khả năng khiến khán giả nhớ về một miền đất nhiều hơn là nhớ về chính sân khấu đó. Chỉ khi du khách rời đi mà vẫn mang theo dư âm của một dòng sông, một ngôi làng, một vùng di sản hay một lớp trầm tích văn hóa, lúc ấy sân khấu thực cảnh mới thực sự hoàn thành nhiệm vụ “sứ giả” của mình.