Sửa đổi Luật Hộ tịch: Hạ tầng, dữ liệu và nhân lực phải ‘đi trước một bước’

Sáng 11/4, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Quốc hội họp Phiên toàn thể ở Hội trường, thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi).

Nhấn mạnh sự cần thiết sửa đổi Luật Hộ tịch, tuy nhiên các ý kiến đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng hiện đại, đồng bộ, khả thi; hạ tầng, dữ liệu, nhân lực phải đi trước một bước, lộ trình thực hiện phải rõ ràng trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia.

Sửa đổi Luật Hộ tịch: Đảm bảo hạ tầng, dữ liệu và nhân lực phù hợp với chuyển đổi số

Đại biểu Tô Ái Vang - Đoàn ĐBQH TP. Cần Thơ phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Thảo luận tại Hội trường về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), các đại biểu nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Hộ tịch là cần thiết và cấp bách, nhằm thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia; đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ; nâng cao hiệu quả quản lý dân cư; bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân trong bối cảnh đẩy mạnh xây dựng Chính phủ số, chính quyền địa phương 02 cấp và cải cách thủ tục hành chính toàn diện.

Các đại biểu tham gia Phiên thảo luận. (Nguồn: Quốc hội)

Tích hợp dịch vụ công hộ tịch vào VNeID

Đề cập điểm giống nhau và khác nhau giữa chức năng quản lý Nhà nước của Luật Hộ tịch và Luật Căn cước, đại biểu Tô Ái Vang (đoàn Cần Thơ) cho biết, trước hết về sự khác biệt, Luật Hộ tịch được xem là đạo luật của đời người, quản lý các sự kiện quan trọng nhất của cá nhân từ khi sinh ra cho đến lúc qua đời. Luật Căn cước quy định cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư qua hệ thống VNeID, căn cước điện tử và số định danh cá nhân.

“Như vậy, có thể hiểu thông tin hộ tịch là dữ liệu gốc ghi nhận tình trạng nhân thân, còn thông tin căn cước là dữ liệu ngọn, tổng hợp phục vụ khai thác dữ liệu đó để giao dịch, quản lý. Tuy nhiên, cả hai luật đều có điểm chung đó là cùng quản lý thông tin nhân thân của công dân, phục vụ công tác quản lý nhà nước và bảo đảm tính chính xác, thống nhất về thông tin định danh, cùng hướng đến việc bảo vệ quyền lợi cho người dân”, đại biểu nêu rõ.

Trên cơ sở đó, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị Chính phủ phân công các cơ quan chức năng rà soát, phân biệt và tích hợp văn bản thủ tục đã quy định trong Luật Hộ tịch đang sửa đổi và Luật Căn cước năm 2023 vì đây là xu thế tất yếu trong quá trình chuyển đổi số quốc gia, tạo sự thông suốt cho các cơ quan quản lý nhà nước, giảm thiểu thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân. Cụ thể đại biểu kiến nghị:

Thứ nhất, về mặt kỹ thuật và dữ liệu, cần liên thông 100% đồng bộ hóa thời gian thực hiện và nhất quán sử dụng số định danh cá nhân làm chìa khóa để truy xuất thông tin hộ tịch trên VNeID.

Thứ hai, về mặt quy trình, thủ tục, thực hiện “một cửa số”, tích hợp dịch vụ công hộ tịch vào VNeID, sử dụng VNeID thay thế cho các bản trích lục giấy tờ truyền thống.

Thứ ba, về mặt quản lý tại địa phương, chia sẻ quyền quản trị cho cấp xã, phường. Cán bộ tư pháp hộ tịch và công an xã, phường được cấp quyền truy cập chung vào một giao diện quản lý dữ liệu dân cư tại địa bàn để chỉnh sửa sai sót thông tin hộ tịch cho người dân ngay tại cơ sở và số hóa sổ hộ tịch cũ.

Thứ tư, giải pháp hỗ trợ người dân. Đại biểu Tô Ái Vang cho rằng, nếu thông tin hộ tịch trên VNeID sai lệch so với thực tế thì người dân có thể chụp ảnh giấy tờ gốc gửi yêu cầu ngay trên ứng dụng. Cán bộ hộ tịch dựa vào đó để phê duyệt thay vì người dân phải đi đến trụ sở cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ năm, tích hợp quy trình 3 trong 1 như đăng ký khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ căn cước cho trẻ em dưới 14 tuổi. Điều này sẽ giúp giảm 2/3 thời gian và công sức đi lại cho người dân.

Đại biểu Cil Bri (đoàn Lâm Đồng) phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Hạ tầng, dữ liệu, nhân lực phải đi trước một bước

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Hộ tịch trong bối cảnh hiện nay, đại biểu Cil Bri (đoàn Lâm Đồng) cho rằng, dự thảo Luật vẫn đang tồn tại một khoảng cách đáng kể giữa tư duy chính sách rất tiến bộ và điều kiện thực thi còn rất hạn chế. Về hạ tầng kỹ thuật, đại biểu nêu rõ, dự thảo Luật đặt ra các mục tiêu rất cao: Đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình, không phụ thuộc địa giới hành chính, liên thông dữ liệu theo thời gian thực.

Tuy nhiên, thực tiễn thi hành cho thấy, hệ thống cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử chưa hoàn thiện, việc kết nối, liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia còn thiếu ổn định, chưa bảo đảm đồng bộ theo thời gian thực; hạ tầng kỹ thuật tại cấp cơ sở, đặc biệt vùng sâu, vùng xa còn yếu, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai đăng ký hộ tịch trực tuyến toàn trình… Trong điều kiện đó, nếu quy định cứng về “trực tuyến toàn trình” và “phi địa giới hành chính”, thì không phải là cải cách, mà có thể trở thành nguồn phát sinh ách tắc mới.

Do đó, đại biểu Cil Bri đề nghị phải quy định rõ lộ trình thực hiện có phân kỳ theo vùng, theo điều kiện hạ tầng; xác định tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu; và quan trọng hơn, phải gắn với trách nhiệm đầu tư của Nhà nước, không thể đẩy rủi ro triển khai xuống cấp cơ sở.

Đại biểu cũng đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật theo hướng hiện đại, đồng bộ, khả thi; hạ tầng, dữ liệu, nhân lực phải đi trước một bước, lộ trình thực hiện phải rõ ràng, có phân kỳ; đồng thời bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan như Luật Căn cước, Bộ luật Dân sự, Luật Giao dịch điện tử, Luật Quốc tịch…

Đại biểu Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh) phát biểu. (Nguồn: Quốc hội)

Làm rõ quy định về đăng ký khai tử

Quan tâm về đăng ký khai tử, đại biểu Trần Nhật Minh (đoàn Nghệ An) cho rằng, dự thảo Luật quy định nội dung đăng ký khai tử thêm loại giấy tờ chứng minh sự kiện chết tại điểm b, khoản 4 Điều 20 còn thiếu rõ ràng, chung chung, không nêu rõ được tính pháp lý của loại giấy tờ này (cụ thể do cơ quan nào có thẩm quyền cấp). Đồng thời, đại biểu băn khoăn, “quy định này (nếu có) thì có phù hợp với những người chết ở nhà do bệnh tật, già yếu... mà không cần hoặc không có các cơ quan có thẩm quyền xác nhận (ví dụ như y tế, pháp y) hay không?”.

Do đó, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị Cơ quan soạn thảo làm rõ quy định này để tránh thêm người dân phải cung cấp giấy tờ không cần thiết, gây khó khăn, phiền hà cho cơ sở và người dân khi thực hiện việc đăng ký khai tử.

Vì vậy, đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu sửa đổi quy định này theo hướng mở, bổ sung cụm từ (nếu có) vào cuối điều luật để áp dụng đối với những trường hợp chết tại cơ sở khám chữa bệnh hoặc chết do tai nạn rủi ro, do bị tác động từ bên ngoài... do cơ quan y tế hay pháp y xác nhận, theo đó sửa lại điểm b khoản 4 Điều 20 của dự thảo Luật như sau: “Nội dung đăng ký khai tử bao gồm các thông tin cơ bản sau: …b. Thông tin về sự kiện chết: Thời gian chết; nơi chết; nguyên nhân chết (nếu có); giấy tờ chứng minh sự kiện chết (nếu có)”.

Bên cạnh đó, về nội dung bổ sung tình trạng hôn nhân vào đăng ký hộ tịch quy định tại điểm e khoản 1 Điều 3 dự thảo Luật, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu không quy định nội dung đăng ký hộ tịch về thông tin tình trạng hôn nhân nhằm đảm bảo tính thống nhất của pháp luật, đồng thời cắt giảm thủ tục hành chính trong đăng ký hộ tịch, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong các giao dịch dân sự, đăng ký hộ tịch, đồng thời giảm áp lực công việc cho cán bộ cơ sở.

Tham gia ý kiến đối với việc hiểu thế nào là quê quán của cá nhân theo quy định pháp luật về hộ tịch và các văn bản pháp luật liên quan, đại biểu Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh) đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu chỉnh sửa quy định tại khoản 8, Điều 2 về giải thích/định nghĩa “Quê quán của cá nhân” theo hướng: Thông tin về quê quán phản ánh “nguồn gốc, xuất xứ” của mỗi cá nhân. Đồng thời cần bổ sung vào dự thảo Luật một điều quy định tiêu chí cụ thể để xác định quê quán của mỗi cá nhân.

Theo đó, đề nghị chuyển, gộp toàn bộ nội dung của khoản 8, Điều 2 vào điểm a, khoản 4, Điều 15 về “Đăng ký khai sinh” và biên tập lại theo hướng: Thông tin của người được khai sinh gồm 08 nội dung (như trong dự thảo Luật, trong đó có thông tin về quê quán); đồng thời bổ sung thêm quy định: “Quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc quê quán của mẹ theo thoả thuận của cha, mẹ khi đăng ký khai sinh, trường hợp cha, mẹ không thoả thuận được thì xác định theo tập quán”.

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Văn Tuấn cũng đề nghị Ban soạn thảo đánh giá rõ hơn về ý nghĩa và sự cần thiết của việc xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân theo Luật Hộ tịch và các văn bản pháp luật liên quan, trong đó, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế về vấn đề này.