Tại sao đảo Kharg lại mang ý nghĩa sống còn đối với Iran và nền kinh tế toàn cầu?

Quang cảnh cảng dầu mỏ đảo Kharg, nằm cách bờ biển Iran 25 km trong Vịnh Ba Tư và cách eo biển Hormuz 483 km về phía Tây Bắc. (Nguồn: Getty Images)

Đảo Kharg đóng vai trò trung tâm trong hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, và vì thế, hòn đảo có ý nghĩa then chốt đối với nền kinh tế của nước này. Bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng tại đây cũng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho thị trường dầu mỏ toàn cầu, vốn đã ở trong tình trạng căng thẳng.

Lo ngại về cuộc khủng hoảng năng lượng lan rộng đã gia tăng sau khi căng thẳng ở Trung Đông tiếp diễn và eo biển Hormuz, tuyến vận tải hàng hải trọng yếu cho nguồn cung năng lượng toàn cầu, vẫn đóng cửa đối với nhiều tàu chở dầu.

Sự chú ý hiện đang đổ dồn vào đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran. Tổng thống Mỹ Donald Trump đe dọa sẽ nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của hòn đảo này, trừ khi Tehran cho phép hoạt động vận tải nối lại qua eo biển.

Tại sao Đảo Kharg lại quan trọng?

Tầm quan trọng của đảo Kharg nằm ở vai trò trung tâm trong hệ thống xuất khẩu của Iran.

Khoảng 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran rời khỏi đất nước thông qua hòn đảo này, phần lớn trong số đó được chuyển đến Trung Quốc và các thị trường châu Á khác.

Nằm ở phía Bắc của Vịnh Ba Tư, đảo Kharg có diện tích tương đối nhỏ - dài khoảng 8 km và rộng khoảng 4-5 km - nhưng lại sở hữu hệ thống cơ sở hạ tầng quy mô lớn, bao gồm các bể chứa dầu, đường ống và cảng bốc dỡ ngoài khơi.

Các đường ống từ một số mỏ dầu lớn nhất của Iran hội tụ tại đây trước khi dầu thô được bơm lên các tàu chở dầu. Xuất khẩu dầu mỏ vẫn là một trong những nguồn thu chính của chính phủ Iran, khiến Đảo Kharg trở thành một tài sản kinh tế chiến lược.

Các cảng của hòn đảo này có thể bốc dỡ khoảng 1,3-1,6 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, nhờ vào vùng nước sâu cho phép các tàu chở dầu thô siêu lớn cập bến.

Theo phân tích của JPMorgan Chase, Iran đã tăng lượng xuất khẩu từ đảo Kharg lên mức gần kỷ lục trong những ngày trước khi căng thẳng leo thang trong khu vực.

Từ ngày 15-20/2, nước này đã khai thác hơn 3 triệu thùng mỗi ngày, cho thấy Tehran có thể đã đẩy nhanh hoạt động xuất khẩu để đón đầu những gián đoạn tiềm tàng.

Tuần trước, Mỹ và Israel cho biết đã không kích các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg. Tổng thống Trump nói rằng, Mỹ đã “phá hủy hoàn toàn” các tài sản quân sự tại đây, đồng thời cảnh báo nếu Iran can thiệp vào hoạt động hàng hải ở eo biển Hormuz, Washington có thể sẽ cân nhắc lại quyết định không tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.

Tác động đến kinh tế toàn cầu

Các nhà phân tích cho rằng, một cuộc tấn công vào các cảng xuất khẩu của đảo Kharg có thể loại bỏ 1,5-2 triệu thùng dầu mỗi ngày khỏi nguồn cung toàn cầu.

Theo Roukaya Ibrahim, chiến lược gia hàng hóa tại công ty nghiên cứu đầu tư BCA, con số này tương đương 3-4% thương mại dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.

Các nền kinh tế châu Á, bao gồm cả Trung Quốc, được cho là đặc biệt dễ bị tổn thương vì phụ thuộc nặng nề vào các chuyến hàng dầu mỏ từ Trung Đông.

“Một cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của đảo Kharg không chỉ gây tổn hại đến năng lực xuất khẩu của Iran, mà còn làm tăng nguy cơ xảy ra các cuộc tấn công rộng hơn vào cơ sở hạ tầng năng lượng trong khu vực,” bà Ibrahim nhận định.

Chuyên gia này cho biết thêm, sự leo thang như vậy có thể đẩy giá dầu tiến sát mốc 120 USD/thùng.

Kể từ khi cuộc chiến nổ ra, giá dầu thô Brent đã tăng mạnh 42% và dầu WTI vọt lên 47%, theo Jim Reid, giám đốc toàn cầu về nghiên cứu vĩ mô tại Deutsche Bank.

Mỹ không kích hơn 90 mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg. (Nguồn: Getty Images)

Nguy cơ trả đũa lan rộng

Các nhà phân tích cảnh báo rủi ro lớn nhất sẽ là sự leo thang nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng trên toàn khu vực. Các mục tiêu tiềm năng có thể bao gồm các đường ống được thiết kế để đi vòng qua eo biển Hormuz.

“Đặc biệt, các cuộc tấn công vào đường ống Đông-Tây của Saudi Arabia và đường ống dẫn dầu Abu Dhabi của Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE), cả hai đều đang được sử dụng để chuyển hướng lại các dòng chảy dầu mỏ bị gián đoạn do sự phong tỏa eo biển Hormuz, sẽ là một đòn giáng mạnh,” bà Ibrahim nói.

Nhóm nghiên cứu hàng hóa của JPMorgan cũng nhận thấy khả năng một cuộc tấn công vào đảo Kharg có thể châm ngòi cho sự trả đũa ở eo biển Hormuz hoặc nhằm vào các cơ sở năng lượng lớn trong khu vực.

Ngân hàng này nhấn mạnh, một số trung tâm dầu mỏ có tầm quan trọng chiến lược có thể dễ bị tổn thương, bao gồm Ras Tanura, cơ sở xử lý Abqaiq của Saudi Arabia và cảng Fujairah của UAE.

Sự gián đoạn tại bất kỳ cơ sở nào trong số này có thể tiếp tục siết chặt nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Trong khi đó, các nhà phân tích cho rằng, việc các nước sản xuất dầu giải phóng công suất dự phòng có thể chỉ mang lại sự cứu trợ hạn chế.

Phần lớn công suất dự phòng của thế giới được nắm giữ bởi các thành viên OPEC, những nước có hoạt động xuất khẩu cũng phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

“Trừ khi eo biển này được mở cửa trở lại, lượng công suất dự phòng đó không thể dễ dàng tiếp cận các thị trường toàn cầu,” chiến lược gia Ibrahim nhận định.

Trong thời gian tới, việc Mỹ có quyết định nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo Kharg hay không vẫn còn chưa chắc chắn.

Nhưng chỉ riêng khả năng đó cũng đã làm gia tăng sự lo lắng trên các thị trường toàn cầu, khi các nhà đầu tư đang theo dõi chặt chẽ diễn biến xung quanh eo biển Hormuz.

Theo chuyên gia Ibrahim: “Tác động đối với tăng trưởng toàn cầu sẽ phụ thuộc phần lớn vào việc xung đột kéo dài bao lâu và liệu eo biển Hormuz có tiếp tục bị đóng cửa hay không. Sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ kéo dài có thể làm tăng kỳ vọng lạm phát, đè nặng lên các thị trường toàn cầu và củng cố sức mạnh của đồng USD".